Mamy obecnie olbrzymi wybór genlocków. Przy takiej ofercie îatwo sië zgubiê. Spróbujemy przedstawiê Wam róûnice pomiëdzy poszczególnymi modelami.
Jeôli chcesz uwieczniê grafiki lub animacje na taômie video - wówczas potrzebny Ci bëdzie modulator lub genlock. Jeûeli jednak zamierzasz pomieszaê obraz Amigi z obrazem juû zapisanym na taômie, wówczas pozostaje Ci jedynie ten ostatni. Oferta rynkowa genlocków w ostatnich miesiâcach gwaîtownie wzrosîa. Sâ one oferowane w cenie juû od 4 milionów zîotych. Najdroûsze profesjonalne genlocki kosztujâ do 100 000 000. Modulator do A500 moûna kupiê za okoîo 400 000 zîotych. Na czym polegajâ róûnice miëdzy nimi?
Do pracy z magnetowidem moûemy uûyê zarówno modulatora, jak i genlocka. Modulator przeksztaîca podawany przez Amigë sygnaî wizyjny RGB na taki, który bëdzie czytelny dla wejôcia wizyjnego telewizora i magnetowidu. Modulator "produkuje" dwa rodzaje sygnaîu wizyjnego: RF - który moûemy doprowadziê do gniazda antenowego telewizora czy magnetowidu, oraz nieco lepszej jakoôci sygnaî Composite ("o niskiej czëstotliwoôci"). Kabel wyprowadzajâcy ten sygnaî (wyjôcie VIDEO modulatora) podîâczamy do gniazd cinch "VIDEO IN" w magnetowidzie lub (jeûeli Twój telewizor takie ma) w telewizorze. Oba wymienione rodzaje wizji powstajâ z przeksztaîcenia analogowego sygnaîu RGB, generowanego przez Amigë, na sygnaî wizyjny F-BAS w systemie PAL. Wynika z tego, ûe jeôli chcesz uzyskaê kolorowy obraz lub nagranie - Twój telewizor i magnetowid powinien byê "palowski". Nie przedstawia to obecnie ûadnego problemu. Gorzej, jeôli Twój komputer lub modulator pochodzâ ze Stanów Zjednoczonych. Wówczas sygnaî F-BAS bëdzie standardu NTSC. Co gorsza, zarówno Amigi, jak i modulatory "made in USA" produkowane sâ w dwóch wersjach NTSC. Opisane wyûej problemy nie dotyczâ (poîowicznie) uûytkowników A600 i A1000. Ci pierwsi dysponujâ wyjôciem RF (PAL), natomiast ci drudzy wyjôciem kolorowego sygnaîu Composite. Przy wykorzystaniu sygnaîu z modulatora, lub opisanych wyjôê A1000 i A600, moûemy na taômie video jedynie nagraê obraz, jaki powstanie na Amidze (przykîadowo: czoîówkë z opisem filmu z wakacji). Jakoôê sygnaîu generowanego przez modulator (zwîaszcza po "wysokoczëstotliwoôciowym" wyjôciu RF) nie jest jednak najwyûszej jakoôci.
Genlock, oprócz wspomnianego, nieco ulepszonego pod wzglëdem jakoôciowym, modulatora - ma jeszcze kilka innych elementów. Pozwalajâ one miëdzy innymi na pomieszanie obrazu z Amigi i z taômy (przykîadowo: na taômie nagrana jest gadajâca gîowa, a my sobie dopisujemy na dole choêby taki tekst: "Pierwszy Parlamentarzysta Rzeczypospolitej - Jan Î. znów mâdrze zabraî gîos w najwaûniejszych dla païstwa sprawach." Przy odtworzeniu taômy zobaczymy zarówno mówcë, jak i wpisany komentarz.) Najwaûniejszâ cechâ genlocka jest jednakûe to, ûe moûna dziëki niemu zsynchronizowaê komputer z zewnëtrznym úródîem sygnaîu i sterowaê tym úródîem. Do dobrej synchronizacji obu sygnaîów niezbëdny jest w komputerze prawidîowo taktujâcy procesor. Jeôli macie problemy ze "zgraniem" Amigi i magnetowidu przez genlock - najprawdopodobniej przyczynâ jest niewielka (niezauwaûalna przy pracy samego komputera) odchyîka od taktowania 7.14 MHz. Mieszanie sygnaîu moûe bowiem nastâpiê wyîâcznie przy wîaôciwym sfazowaniu obu sygnaîów. Czasami pomaga nawet wyîâczenie i ponowne (po minimum 45 sekundach) wîâczenie wszystkich urzâdzeï. Pod wzglëdem konstrukcyjnym genlock zasadniczo skîada sië z dwóch moduîów:
Tak, z grubsza, przedstawiajâ sië kryteria mieszania obrazu. Ale jak odbywa sië to miksowanie? Nie jest to takie proste, jak przykîadowo na dúwiëkowym stole mikserskim, gdzie wystarczy tylko odpowiednio przesuwaê potencjometry. Istniejâ dwie moûliwoôci poîâczenia analogowego sygnaîu RGB Amigi i PAL-owskiego sygnaîu z magnetowidu lub kamery.
Pierwsza z nich jest najczëôciej stosowana, zwîaszcza w genlockach najtaïszych i o ôredniej cenie. Za jej pomocâ osiâgniecie skutek nawet bez stosowania szczególnie drogiego sprzëtu. Sygnaî zewnëtrzny zostaje za pomocâ rozdzielacza (splittera) przeksztaîcony z formatu F-BAS na format RGB. Tak przeksztaîcony sygnaî zostaje zmiksowany z sygnaîem Amigi przez sam komputer (przy zaîoûeniu, ûe uûytkownik zgadza sië na pewne opisane niûej niedogodnoôci). Kolejnym krokiem jest przeksztaîcenie otrzymanego sygnaîu z powrotem na format FBAS i przesîanie go do magnetowidu. Proste, nieprawdaû? Ale nie ma róûy bez kolców. "Dziëki" aû dwukrotnej konwersji, sygnaî otrzymany na wyjôciu, bëdzie niestety osîabiony. Po zmiksowaniu z sygnaîem Amigi, obraz pobrany ze úródîa video straci nieco na jakoôci. W zwiâzku z powyûszym, opisanâ metodë moûna stosowaê jedynie do zastosowaï prywatnych, zaô do profesjonalnych technik video zdecydowanie jej nie polecamy.
Drugie rozwiâzanie, bëdâce niejako odwrotnoôciâ pierwszego, nie ma wad poprzednika. Tutaj sygnaî z Amigi jest przeksztaîcany na format FBAS i "wfazowany" w sygnaî otrzymany ze úródîa video. A zatem sygnaî zewnëtrzny nie jest poddawany ûadnej konwersji, i w zwiâzku z tym nie traci jakoôci. Sygnaî Amigi traci zaô przy przeksztaîceniu tak niewiele, ûe nawet tego nie zauwaûysz. Dlaczego zatem rozwiâzanie pierwsze jest stosowane o wiele czëôciej? Przyczyna jest prosta. Konwersja, zastosowana w drugiej metodzie, jest o wiele bardziej skomplikowana pod wzglëdem technicznym, a zatem wymaga duûo droûszego osprzëtu. Najtaïsze genlocki, stosujâce të metodë, kosztujâ ponad 20 000 000 zîotych. Jeôli ktoô zamierza wykorzystywaê Amigë i genlock do zastosowaï profesjonalnych, musi niestety liczyê sië z wydatkiem tej wielkoôci.
Porównujâc efekt dziaîania genlocków obu rodzajów, sâdzë jednak, ûe warta jest skórka za wyprawkë. Niezdecydowani mogâ sobie policzyê, czy i po ilu zrealizowanych clipach reklamowych, koszt takiego genlocka zwróci sië (i to z naddatkiem).
Przypatrzmy sië teraz róûnym przykîadom zastosowania dodatkowego sprzëtu:
Modulator. Najprostszâ namiastkâ genlocka jest modulator. Urzâdzenie to przeksztaîca sygnaî RGB Amigi na sygnaî FBAS, który moûna wprowadziê do magnetowidu. Nie moûe ono miksowaê obrazu. Najczëôciej spotykanym modulatorem jest firmowy modulator A520 firmy Commodore. Istnieje takûe fabryczny modulator Commodore w postaci karty, który moûna zastosowaê na przykîad w A2000 lub A3000 (znajdúcie mi szaleïca, który tak robi - przyp. tîum.). Modulator jest konstrukcjâ przestarzaîâ. Sposób konwersji sygnaîu nie jest dopracowany. Obraz uzyskany za jego pomocâ jest nieco znieksztaîcony i rozmazany. (Jednak nie wszystkich staê na drogie genlocki - red.)
Genlock. Równieû wystëpuje w dwóch odmianach: jako urzâdzenie zewnëtrzne i jako karta. W przypadku tej ostatniej - efekt uzyskiwany jest szybciej, gdyû sygnaîy nie muszâ biegaê po kablach w të i z powrotem. Wadâ rozwiâzania jest natomiast to, ûe wszystkie Amigi "na kartki" majâ tylko jeden video-slot. Wîoûenie tam genlocka powoduje, ûe nie moûna korzystaê z innych wewnëtrznych kart graficznych (Flicker-Ficker, Harlequin itp.). Ponadto, aby regulowaê sygnaî (na przykîad ôciemnianie), trzeba za kaûdym razem zdejmowaê obudowë komputera. Na szczëôcie niektóre karty majâ jednak zewnëtrzny pulpit sterujâcy. Podobnie jak w przypadku modulatora, fabryczna karta Commodore-Genlock nie jest zbyt wysokiej jakoôci. Dziëki coraz szerzej stosowanej technice moduîowej - najnowsze genlocki zewnëtrzne îatwo jest dopasowaê do konkretnych wymagaï, stawianych przez róûne systemy video i potrzeby uûytkownika. Nawet systemy typu U-matic i Betamax wspóîpracujâ bez problemów z najnowszymi (i najdroûszymi - przyp. tîum.) genlockami. W przypadku genlocków z dwukrotnâ konwersjâ, szczytowym osiâgniëciem jest na razie wspóîpraca z systemem wizyjnym Hi-8.
Kompletny system. W genlockach mieszajâcych sygnaî RGB (z dwukrotnym przeksztaîcaniem) sygnaî wizyjny jest rozdzielony na podstawowe kolory (czerwony, zielony, niebieski). Niezîym pomysîem jest doîâczenie Video-digitizera, który wykorzystuje takie wîaônie sygnaîy. Ten zestaw urzâdzeï pozwala na uzyskanie prawie wszystkich moûliwych efektów. Doîâczony digitizer wczytuje obraz do komputera. Za pomocâ odpowiedniego oprogramowania moûna dokonaê obróbki tego obrazu. Genlock przesyîa uzyskany efekt z powrotem na taômë video. Obraz w obrazie, celowo wprowadzone znieksztaîcenia bazowane na krzywych, niespotykane barwy obrazu to tylko niektóre z moûliwoôci. (Jedynâ wadâ tego ciekawego rozwiâzania jest to, ûe najtaïszy digitizer kosztuje ponad 5 milionów zîotych - przyp. tîum.). Przy doborze skîadników opisanego zestawu naleûy zwróciê uwagë na wspóîpracë poszczególnych jego elementów. Wystarczy bowiem jedno nie pasujâce urzâdzenie, aby zepsuê caîy efekt. Z tych samych powodów, jeôli w takim kompletnym systemie któryô ze skîadników przestanie odpowiadaê rosnâcym wymaganiom uûytkownika, naleûy niestety wymieniê caîy system. Zwîaszcza przy wymianie Amigi na nowszy model naleûy zwróciê uwagë na to, ûe poszczególne typy genlocków i digitizerów dostosowane sâ do wspóîpracy z okreôlonym modelem komputera.
Jak w tym ôwietle wyglâda zgodnoôê programowa genlocków z kartami typu anti-flicker (usuwajâcymi drûenie obrazu w trybie Interlace) czy najnowszymi kartami graficznymi? Najnowsze typy Amig majâ nowy tryb graficzny, nazwany Productivity-Mode. Jest on bardzo zbliûony do IBM-owskiego trybu VGA i tworzy 480 linii, przy czëstotliwoôci ramki obrazu równej 60 Hz oraz czëstotliwoôci odchylania 31.25 kHz. Dane te nie odpowiadajâ standardowi wizyjnemu PAL. Przy zastosowaniu nieodpowiedniego genlocka, dostarczone przez niego dane Amiga odeôle w formie "jajecznicy" zupeînie niepodobnej do obrazu, jaki chcemy uzyskaê. W takim przypadku praca bëdzie moûliwa wyîâcznie w "starych" trybach graficznych.
Aby wyeliminowaê migotanie obrazu w trybie Interlace (spowodowane sygnaîem o czëstotliwoôci ramki wartoôci 25 MHz), wyprodukowano specjalnâ kartë zwanâ "anty-flicker'em". Do chwili obecnej wspóîpraca tego urzâdzenia z genlockiem jest moûliwa jedynie w bardzo ograniczonym zakresie (a czasem wrëcz niemoûliwa). Bierze sië to z róûnic w taktowaniu i powoduje przesuniëcia w uzyskanym obrazie. W zwiâzku z tym, naleûy przy zakupie poprosiê sprzedawcë nawet o sprawdzenie wspóîpracy takich urzâdzeï. Caîe nieszczëôcie bierze sië stâd, ûe firma Commodore wyjâtkowo zazdroônie strzeûe tajemnic zwiâzanych z budowâ Amigi, i wiëkszoôê produkowanych przez inne firmy urzâdzeï "nie nadâûa" za rozwojem samego komputera. Ponadto - firma nie ma jasno wytyczonej drogi rozwoju, zwîaszcza procesorów graficznych - stâd kaûdy nowy model jest peînym zaskoczeniem dla kooperantów. Urzâdzenia dodatkowe, bezproblemowo wspóîpracujâce z nowymi modelami, pojawiajâ sië zatem na rynku po okoîo roku od ukazania sië nowej Amigi. Czas ten "tracony" jest gîównie na testowanie i usuwanie zauwaûonych bîëdów. A przecieû wystarczyîoby odpowiednio wczeônie dostarczyê dokumentacjë technicznâ sprawdzonym i uczciwym producentom dodatkowego osprzëtu. Nie jest to wcale rozwiâzanie przynoszâce straty finansowe, o czym przekonaî sië choêby IBM, ujawniajâc teczki z dokumentacjâ "peceta".
Przed zakupem genlocka majâcego wspóîpracowaê z kartâ grafiki 24-bitowej (tu przynajmniej system PAL sië zgadza) - upewnij sië u sprzedawcy, czy genlock ma moûliwoôê przeniesienia tylu kolorów. W przeciwnym bowiem razie efekt naszej pracy bëdzie przypominaî oskubanâ kurë, a jakoôê grafiki, mimo 24 bitów, bëdzie gorsza niû na Commodore 64. Wbrew pozorom, odcienie barw grajâ przy grafice o wiele wiëkszâ rolë niû mógîbyô sië spodziewaê. Liczba barw to w tym przypadku jedyna rzecz, o jakâ musisz sië kîopotaê, bowiem wiëkszoôê kart grafiki 24-bitowej ma oddzielne wyjôcie sygnaîu video, umoûliwiajâce pracë z genlockiem niezaleûnie od tego, jak powstaje obraz na ekranie. Likwiduje to wszystkie problemy, wynikajâce z niezgodnoôci taktowania. Nie ma zatem ûadnych przeciwwskazaï do pracy z genlockiem.
Genlocki sâ wyîâcznie dodatkiem hardware'owym do Amigi. Aby prawidîowo pracowaîy, nie jest im potrzebne ûadne oprogramowanie. Istniejâ jednak programy, które majâ przewidzianâ moûliwoôê wspóîpracy (na przykîad Digi Paint 3). Niektóre zastosowania genlocka mogâ jednak wymagaê specjalnego software'u. Jednym z nich jest wyprowadzanie zmiksowanego obrazu na drukarkë. Jak juû wspomniaîem - Amiga sprawdza, czy gelock jest podîâczony podczas bootowania. Jeôli tak jest - w pamiëci komputera zostaje umieszczony odpowiedni parametr. Jeûeli teraz za pomocâ dowolnego programu stworzymy obrazek na ekranie - automatycznie zostanie on przekazany na wyjôcie, do którego podîâczony jest genlock. Jednak w przypadku niektórych programów, a zwîaszcza gier, nie jest to takie proste. Niechlujny sposób kodowania wiëkszoôci gier uniemoûliwia sprawdzenie, czy genlock jest podîâczony, a przez to odpowiednie bity nie bëdâ wîaôciwie ustawione. W efekcie procesor wizji wyîâczy wewnëtrznâ synchronizacjë Amigi, i obraz na wyjôciu zostanie znieksztaîcony.
Choê na Amidze z kartâ przyspieszajâcâ wszystkie funkcje systemowe zostajâ zachowane przy taktowaniu 28 MHz - to jednak system staje sië o wiele bardziej wraûliwy niû normalnie na niezbyt czyste sygnaîy. Ale czy Amiga musi taktowaê genlock zewnëtrznie? Moûna przecieû wydzieliê obszar pamiëci, do którego zostanie wczytany obraz Amigi, a jednoczeônie w tym samym czasie zostanie doczytany obraz ze úródîa zewnëtrznego. Moûna, tylko ûe nie jest to takie proste, jak w powyûszym zdaniu. Tego rodzaju urzâdzenia pracujâ w studiach telewizyjnych i noszâ nazwë "time Base Corrector", jednak ich cena wielokrotnie przekracza cenë komputera, a ponadto najlepsze wyniki osiâga sië przy podîâczeniu magnetowidów studyjnych, które z uwagi na precyzjë wykonania nie muszâ byê sterowane synchronicznie. Prostszym rozwiâzaniem tego rodzaju jest cartridge o nazwie VIDEO-TOASTER, proponowane przez znanâ amerykaïskâ firmë NEWTEK, pozwalajâce na mieszanie wielu rodzajów obrazu. Niestety, mimo iû jest on produkowany od kilku lat, jakoô nie moûemy doczekaê sië PAL-owskiej wersji "toastera" (nareszcie miîa wiadomoôê dla uûytkowników Amig "made in USA").
Amiga jest komputerem wiodâcym w dziedzinie obróbki obrazu video. Poczâwszy od prostego generatora napisów, aû po interaktywne urzâdzenie do prezentacji video. Oferta rynkowa osprzëtu wizyjnego do Amigi jest bardzo duûa, jednak jak widaê - nie obywa sië bez problemów. Miejmy nadziejë, ûe w kolejnym modelu Amigi firma wbuduje kartë graficznâ, umiejâcâ to wszystko, co potrafi genlock (a jednoczeônie zgodnâ ze wszystkimi trybami pracy i generowanâ przez Amigë iloôciâ barw). Bëdzie moûna wówczas tworzyê jeszcze bardziej realistyczne grafiki niû w tej chwili.