@DATABASE SYSTEMY @$VER "1.0 01-08-01" @AUTHOR "Robert 'Sentex' Nowodworski" @NODE MAIN "Systemy informacyjne" @{fg fill} SSSSSSS YYY YYY SSSSSSS TTTTTTTTT EEEEEEEEE MMM MMM YYY YYY SSSSSSSSS YYY YYY SSSSSSSSS TTTTTTTTT EEEEEEEEE MMMM MMMM YYY YYY SSS YYY YYY SSS TTT EEE MMMMMMMMM YYY YYY SSS YYYYY SSS TTT EEE MMM M MMM YYYYY SSSSSSSS YYY SSSSSSSS TTT EEEEEE MMM MMM YYY SSSSSSSS YYY SSSSSSSS TTT EEEEEE MMM MMM YYY SSS YYY SSS TTT EEE MMM MMM YYY SSS YYY SSS TTT EEE MMM MMM YYY SSSSSSSSS YYY SSSSSSSSS TTT EEEEEEEEE MMM MMM YYY SSSSSSS YYY SSSSSSS TTT EEEEEEEEE MMM MMM YYY@{fg text} @{b} Writing by LORDCORE SYSTEMS (c) 2001 01-08-2001y. v.1,0 YYYEEEAAAHHH@{ub} @{fg fill} Ten program ma status: cardware@{fg text} 1.@{" Systemy " Link R1 2.@{" Typy systemów " Link R2} 3.@{" Analiza " Link R3} 4.@{" Konstrukcja " Link R4} 5.@{" Sentex-kilka sīów " Link R5} @ENDNODE @NODE R1 "Systemy" @{fg fill} System jest zbiorem obiektów rzeczywistych lub wirtualnych poīāczonych razem w zorganizowany sposób.System ma cel i zadania do wykonania,wymienia informacje lub obiekty materialne z otoczeniem,ma równieū pewien czas i cykl ūycia.System moūe byź zamkniėty lub otwarty,moūe skīadaź siė z pewnej liczby podsystemów, miėdzy którymi wystėpuje wymiana informacji kontrolnych,danych,informacji miėdzy którymi wystėpuje wspóīdziaīanie lub rywalizacja. W wiėkszoōci systemów wystėpuje problem bezpieczeļstwa m.in. elementów systemu, podsystemów,sposobu organizacji,ale równieū bezpieczeļstwa danych i informacji przechowywanych,uūywanych lub przesyīanych w systemie.W zwiāzku z tym drugim aspektem bezpieczeļstwa warto znaź zarówno praktyczne metody ochrony informacji jak i podstawy teoretyczne ochrony informacji w systemie i stopieļ osiāgniėtego bezpieczeļstwa.@{fg text} @{"Spadam na poczātek" Link MAIN} @ENDNODE @NODE R2 "Typy systemów" Zanim rozwaūymy czėsto spotykane typy systemów podamy kilka cech systemu idealnego. System jest zrozumiaīy jeōli ma jasno okreōlony cel lub zbiór celów,jego konstrukcja jest udokumentowana,istnieje system pomocy wbudowany w system i jego funkcjonowanie moūe byź zanalizowane w stosunkowo krótkim czasie. System jest spójny jeūeli istniejā poīāczenia miėdzy jego najwaūniejszymi komponentami i ich liczba jest niewielka. Moūemy powiedzieź jeszcze inaczej:system jest spójny jeūeli moūliwy jest taki jego podziaī na komponenty (moduīy),ūe istnieje silne powiāzanie wewnātrz moduīów np. w sensie czėstego i intensywnego przetwarzania informacji,natomiast liczba transakcji miėdzy moduīami,liczba poīāczeļ i intensywnoōź przesyīania jest znaczāco mniejsza. System jest testowalny jeūeli moūliwe jest przeprowadzenie testów sprawdzajācych jego gīówne funkcje i zadania w rozsādnym czasie (tzn. nie przekraczajācym ekonomicznych moūliwoōci zarówno zamawiajācego jak teū projektanta i wykonawcy systemu). System zapewnia bezpieczeļstwo danych jeūeli istnieje moūliwoōź sprawnego i poufnego wprowadzania danych,ich przetwarzania i przetrzymywania,ponadto jeūeli moūliwe jest ustawienie róūnych praw dostėpu do danych lub informacji w systemie dla róūnych uūytkowników lub ich grup.Dla bardziej subtelnej ochrony danych konieczne jest równieū sprawdzenie projektu systemu (i ewentualnie jego kodu śródīowego) w celu upewnienia siė,ūe system nie zawiera ukrytych moūliwoōci dostėpu do danych lub kont uūytkowników,które w oficjalnej wersji systemu sā zaprojektowane jako niedostėpne. Wreszcie system zapewniajācy bezpieczeļstwo danych musi zawieraź moūliwoōci ich odtwarzania (przynajmniej w znaczācym stopniu) po awarii.Moūliwoōź odzyskania czėōci utraconej informacji musi byź wbudowana w wielu warstwach lub w wielu poziomach systemu. Rozróūnimy trzy ōciōle powiāzane pojėcia systemu-informatyzowany,informatyczny oraz informacyjny,a takūe trzy podstawowe specyfikacje-wymagaļ,funkcjonalnā i projektowā. @{fg fill} System informatyzowany@{fg text} ---------------------- Jest to system,którego funkcjonowanie ma byź ulepszone dziėki wprowadzeniu lub udoskonaleniu systemów komputerowych oraz dziėki zmianom w zakresie obiegu,prezentacji, przetwarzania i przechowywania informacji.Informatyzacja systemu powinna doprowadziź równieū do poprawy interfejsów z otoczeniem i do zwiėkszenia bezpieczeļstwa danych i informacji. @{fg fill} System informacyjny@{fg text} ------------------- Jest to czėōź systemu (w szczególnoōci czėōź systemu informatyzowanego) zwiāzana z obiegiem,przetwarzaniem,udostėpnianiem,magazynowaniem i archiwizowaniem informacji i danych istotnych dla systemu lub dla jego uūytkowników.Obejmuje rozwiāzania algorytmiczne,programowe i sprzėtowe jeūeli sā one immanentnie zwiāzane z obiegiem,przetwarzaniem,prezentacjā,udostėpnianiem, magazynowaniem i archiwizowaniem informacji. @{fg fill} System informatyczny@{fg text} -------------------- Jest to oprogramowanie i sprzėt komputerowy prowadzāce do udoskonalenia funkcji, szybkoōci i precyzji dziaīania algorytmów oraz do zwiėkszenia moūliwoōci przetwarzania, zabezpieczenia i prezentacji informacji w wyjōciowym (tzn. informatyzowanym) systemie. @{i} Moūemy symbolicznie napisaź: System informacyjny = algorytmy i programy bezpoōredniego przetwarzania informacji + procedury niekomputerowego przetwarzania informacji System informatyczny = sprzėt komputerowy + algorytmy i programy@{ui} @{b} Systemy wymagania decyzji@{ub} ------------------------- Obejmujā tė czėōź funkcjonowania-najczėōciej duūych i zīoūonych systemów-która jest zwiāzana z koniecznoōciā p[odejmowania decyzji.Czėsto sā to decyzje o bardzo wielu przesīankach i zīoūonej logice wewnėtrznej:mogā byź silnie uwarunkowane czasowo i wymagaź przeglādu bardzo duūych baz danych.Systemy wspomagania decyzji wystėpujā lub mogā wystėpowaź we wszelkich organizacjach i instytucjach w których proces podejmowania kluczowych decyzji jest zīoūony,wielostronny,uwarunkowany czasem lub dostėpem do informacji i ma zwiāzek z nowoczesnā,a w kaūdym razie zaawansowanā technologiā.Wspomaganie moūe m.in. polegaź na: szybszym dostėpie do wiėkszego zbioru informacji,moūliwoōci lepszego analizowania dostėpnych wiadomoōci,moūliwoōci wizualizacji danych oraz ōcisīego,matematycznego lub formalnego modelowania sytuacji, zjawisk,obszarów rzeczywistoōci.Jeūeli doīāczymy jeszcze moūliwoōci uwzglėdnienia wiedzy ekspertów w postaci zbioru reguī zaszytych w systemie informatycznym,to mamy do czynienia z @{b}systemem eksperckim.@{ub} @{b} Systemy informacji przestrzennej@{ub} -------------------------------- Rola tych systemów zaczyna stopniowo wzrastaź.Systemy te juū odgrywajā zasadniczā rolė w przestrzeni powietrznej w pobliūu lotnisk,alewzrastajāce natėūenie ruchu lotniczego wymusi ich zastosowanie (i ōcisīe okreōlenie) w caīej przestrzeni powietrznej.Parametr czasu odgrywa w nich znaczācā rolė,dlatego moūna je traktowaź jako systemy hybrydowe powstaīe z poīāczenia z systemami czasu rzeczywistego. "System czasu rzeczywistego okreōla siė jako system sterujācy ōrodowiskiem przez pobieranie i przetwarzanie danych oraz zwracanie wyników wystarczajāco szybko, aby miaīo to w tym momencie wpīyw na ōrodowisko" [Yourdon,1998]. Ogólnie uwagi o analizie systemu prowadzā do pojėcia analizy systemu w ujėciu strukturalnym oraz do analizy obiektowej. @{b} Systemy GIS (Geographic Information Systems)@{ub} -------------------------------------------- Sīuūā one do przedstawienia,zarejestrowania,przechowania i analizowania informacji geograficznej zarówno globalnej (dotyczācej obszaru caīego kraju lub kontynentu) jak teū lokalnej (dotyczācej regionu,miasta,okolicy).Znaczenie tych systemów polega na moūliwoōci analizy informacji geograficznej dla celów gospodarczych,ekologicznych i obronnych oraz na wskazywaniu dróg rozwoju dla systemów informacji przestrzennej oraz systemów informacji o terenie i kierowaniu ruchem. @{"Spadam na poczātek" Link MAIN} @ENDNODE @NODE R3 "Analiza" Analiza systemu obejmuje analizė i specyfikacjė wymagaļ oraz analizė funkcji systemu i specyfikacjė funkcjonalnā. Analiza wymagaļ ma na celu doprowadzenie do krótkiego,ōcisīego i jasnego sformuīowania wymagaļ systemu.Waūne jest wyodrėbnienie wymagaļ kluczowych,które koniecznie muszā byź speīnione oraz tych,które muszā byź speīnione w pierwszej kolejnoōci.Moūe byź przy tym konieczne prowadzenie wywiadów,czytanie dokumentów i literatury,a nawet zbadanie i rozwiniėcie jakiegoō dziaīu wiedzy.W ramach analizy wymagaļ naleūy rozpoznaź i sformuīowaź najwaūniejsze potrzeby systemu (np. technologiczne,marketingowe, funkcjonalne).Trzeba równieū podaź miejsce,czas i metodė wykonania informatyzacji systemu.Naleūy rozpoznaź istniejācā dokumentacjė i doprowadziź do wstėpnego zrozumienia systemu.Trzeba równieū przeprowadziź analizė moūliwoōci wykorzystania elementów obecnie istniejācego systemu informatycznego np. baz danych,programów,urzādzeļ technicznych itp. W miėdzyczasie trzeba doprowadziź do sformuīowania i zatwierdzenia kontraktu wstėpnego,a w konsekwencji do wydzielenia grupy decydujācej o realizacji systemu,jego kosztach,wielkoōci,uwarunkowaniach i kluczowych lub terminowych wymaganiach. Specyfikacja wymagaļ zawiera kluczowe wymagania dotyczāce systemu informacyjnego, który ma byź wprowadzony (lub ulepszony) w przedsiėbiorstwie (instytucji). Specyfikacja wymagaļ skīada siė z diagramu kontekstowego,wstėpnego opisu procesów i ze spisu podstawowych (równieū przewidywanych) funkcji.Zgodnie z europejskā normā specyfikacja wymagaļ powinna zawieraź wstėp,opis i wymagania szczegóīowe. We wstėpie powinny znajdowaź siė nastėpujāce punkty: @{i} - cel specyfikacji - przeznaczenie - zasiėg rozwijanego systemu - definicje,okreōlenia,skróty - odnoōniki do literatury - przeglād pozostaīej czėōci specyfikacji@{ui} W wymaganiach szczegóīowych powinny znaleśź siė wszystkie elementy bėdāce podstawā specyfikacji funkcjonalnej i projektowej sformuīowane w taki sposób aby moūna byīo oceniź obiektywnie czy sā one speīnione czy teū nie.W szczególnoōci formuīujemy wymagania funkcjonalne,interfejsu,wykonawcze i inne. Analiza funkcji systemu zawiera dokīadniejszy i bardziej obszerny opis procesów, ich analizė i strukturalizacjė (opis hierarchii,zaleūnoōci itp.) oraz daje dokīadniejszā specyfikacjė funkcji. Specyfikacja funkcjonalna obejmuje peīny opis systemu od strony jego funkcjonowania. Moūe mieź ona róūnorodne formaty,tu opieramy siė na jednym z nich zawartym w europejskiej normie IEEE Standard 830: @{i} - cel systemu-analiza,sformuīowanie,rozwiniėcie - diagram otoczenia-wyodrėbnienie gīównego moduīu,procesu lub podsystemu oraz dobór terminatorów - sformuīowanie listy zdarzeļ-obejmujācej zdarzenia wystėpujāce w otoczeniu systemu na które system musi reagowaź:zwykle chodzi o zdarzenia kontrolne,czasowe i zwiāzane z przepīywem danych - utworzenie sīownika danych oraz okreōlenie zewnėtrznych przepīywów i baz danych - wstėpny diagram zwiāzków encji - diagramy przepīywu danych - diagramy zmiany stanów - peīny sīownik danych - kompletna specyfikacja procesów do poziomu procesów elementarnych - zbadanie poprawnoōci projektu (analiza atrybutów)@{ui} Zarówno w ramach specyfikacji funkcjonalnej jak i w ramach specyfikacji wymagaļ trzeba okreōliź jasno funkcje dziėki którym te wymagania bėdā speīnione.Innymi sīowy musimy opisaź procesy przeksztaīcania danych wejōciowych w dane wyjōciowe.Dla danych wejōciowych opisujemy argumenty funkcji,śródīa danych,jednostki w jakich dane sā okreōlone itd.Okreōlamy cel funkcji opisujācej dane wymagane,uūywane techniki lub konwersje,opisujemy równieū przeksztaīcenia tzn. operacje,które muszā byź wykonane, zbiór wartoōci (np. czy wartoōź funkcji nie wychodzi poza zakres akceptowalny),opis lub specyfikacja uūytych algorytmów.Opis wyjōcia zawiera m.in. miejsce docelowe danych,format danych,informacje dodatkowe itp. W ramach specyfikacji muszā byź uwzglėdnione równieū:czėstotliwoōź wykonywania pewnych funkcji,liczba uūytkowników,szybkoōź reakcji systemu,interfejs uūytkownika,ekran gīówny i pochodne,klawisze funkcyjne,systemy pomocy,zgodnoōź z uūywanymi standardami, ograniczenia sprzėtu,opis systemu operacyjnego,bibliotek,oprogramowania i protokoīy sieci. Czėōź specyfikacji dotyczy jakoōci systemu:wchodzā tu np. procedury restartu,reakcja na bīėdy,poziom zarzādzania systemem,procedury przeglādów i audytorów,bezpieczeļstwo obejmujāce dostėp do zasobów,ograniczenia w komunikacji miėdzy róūnymi czėōciami systemu, opis szyfrów,zabezpieczenie przed niepowoīanym dostėpem. @{"Spadam na poczātek" Link MAIN} @ENDNODE @NODE R4 "Konstrukcja" Gdy myōlimy o konstrukcji systemu mamy na myōli dwa procesy-jeden ogólny,a drugi bardziej szczegóīowy.Z ogólnego punktu widzenia konstrukcja systemu jest procesem zawierajācym stworzenie wizji systemu,jego celu i gīównych funkcji,aū do zaimplementowania systemu w ustalonym ōrodowisku.Proces ten zaczyna siė od sformuīowania ogólnej wizji systemu, który ma byź zbudowany lub zmieniony od ujrzenia podstawowych celów i zasad. Po okreōleniu gīównego celu dokonuje siė analizy wymagaļ i tworzy ich specyfikacjė. Po uzyskaniu specyfikacji wymagaļ rozpoczyna siė pracė nad specyfikacjā funkcjonalnā. Okreōliź powinna ona funkcjonalnā stronė systemu tzn. wszystkie funkcje istniejāce w systemie w formie zrozumiaīej dla zamawiajācego budowė systemu i w precyzyjny sposób.Nastėpnie tworzy siė projekt systemu.Musi on jednoznacznie opisywaź zachowanie systemu,jego strukturė i architekturė oraz zawieraź precyzyjny opis funkcji systemu. Projekt systemu,a nastėpnie jego implementacja stanowiā razem to,co nazywamy równieū konstrukcjā systemu. Opisany sposób konstrukcji systemu ma dwie ōcieūki realizacji-jedna polega na zbudowaniu najpierw prototypu systemu,który podlega z kolei rozwiniėciu i udoskonaleniu; druga jest zwana ewolucyjnā-stopniowo osiāgamy coraz wyūszy poziom funkcjonalnoōci i jakoōci systemu poprzez wbudowywanie kolejnych funkcji,procesów lub encji w juū istniejācā strukturė systemu i dopiero na koļcu tworzymy realnie dziaīajācy system. Specyfikacja projektowa zawiera ostateczny opis procesów i doprowadzenie hierarchii diagramów przepīywu danych do poziomu procesów elementarnych,które z kolei sā doprowadzone do peīnej specyfikacji przy uūyciu jednej z metod:STD,ELH,ERD,CRD etc. Specyfikacja projektowa mieōci w sobie równieū architekturė implementacji tj. topologiė sieci komputerowej,rozstawienie komputerów w pomieszczeniach,podziaī komputerów na serwery i tzw. klientów (w technologii klient-serwer) itd. W trakcie analizy i konstrukcji systemu moūna koncentrowaź uwagė na procesach,które zachodzā w systemie (tzw. aspekt behawioralny) na przetwarzanych danych lub na wystėpujācych w systemie klasach i obiektach.W zaleūnoōci od wyboru mówi siė o modelach zachowania,o modelach danych lub o modelach obiektowych.Tak wiėc metody oparte na modelach danych koncentrujā siė na danych,które sā przetwarzane,a nie na procesach przetwarzania.Z kolei metody obiektowe sā zorientowane na peīnā integracjė struktur danych z tworzonym systemem. Moūna powiedzieź,ūe metody zorientowane na dane sā zbudowane nad metodami strukturalnymi, a z kolei metody obiektowe sā ufundowane nad modelami danych.W tym sensie metodologia obiektowa jest rozwiniėciem metodologii strukturalnej analizy i projektowania ssystemów informacyjnych.Dla róūnych klas systemów wygodne jest przyjėcie róūnych metodyk postėpowania podczas tworzenia systemu;jeōli system zajmuje siė prostym przetwarzaniem duūej iloōci danych,wówczas metodyki zorientowane na dane bėdā bardziej wskazane niū metodyki zorientowane na procesy. Po ukoļczeniu projektu system implementujemy w docelowym ōrodowisku.Nastėpuje faza przetestowania systemu przy czym wiėksza czėōź oprogramowania powinna byź przetestowana juū wczeōniej.Zakoļczony system powinien posiadaź dobrā dokumentacjė, jej format moūe mieź postaź nastėpujācā. @{fg fill} Dokumentacja systemu@{fg text} -------------------- @{i} - sposób uūytkowania systemu - rozpoczėcie sesji - zamkniėcie sesji - procedury archiwizowania - sterowanie w systemie - raportowania w systemie - wymagania bezpieczeļstwa danych i wykrywanie bīėdów - szkolenia i treningi uūytkowników - czynnoōci konserwacji systemu - moūliwe i typowe bīėdy,sposoby ich wykrywania - rozwiāzywanie problemów w systemie - opis interfejsu uūytkownika - opis sprzėtu i oprogramowania@{ui} Wspomnieliōmy powyūej o metodologii strukturalnej analizy i konstrukcji systemów informatycznych.Zakoļczymy rozdziaī krótkim przedstawieniem metodologii przyrostowej. Metodologia przyrostowa (zwana teū iteracyjnā) tworzenia systemów informacyjnych skīada siė z trzech czėōci:sformuīowanie wymagaļ minimalnych systemu,iteracja oraz implementacja koļcowa. Etap pierwszy polega na sformuīowaniu kluczowych wymagaļ systemu informatyzowanego (w innych metodologiach wymagania te zwane sā podstawowymi,nienaruszalnymi,gīównymi lub niezmiennymi).Dla tych wymagaļ tworzy siė pierwszā wersjė systemu (tworzāc listė zdarzeļ,procesów,hierarchiė diagramów przepīywówdanych,diagram zwiāzków encji ERD, nastėpnie budujāc projekt i implementujāc system w docelowym lub w sztucznym ōrodowisku). Z kolei formuīujemy nowe wymaganie (lub grupė wymagaļ) i tworzymy kolejnā wersjė systemu, z tym,ūe listy zdarzeļ i procesów zostajā rozszerzone o nowe zdarzenia i procesy (mogā byź równieū zmodyfikowane inne procesy),dodajemy nowe DFD i modyfikujemy w razie potrzeby poprzedniā hierarchiė diagramów przepīywu danych,rozszerzamy ERD (o nowe encje i zwiāzkiwyróūnione w zwiāzku z nmaszymi wymaganiami systemu),a nastėpnie budujemy kolejny projekt i implementacjė.Po osiāgniėciu peīnej funkcjonalnoōci otrzymanego systemu przechodzimy do kolejnej iteracji.Po zakoļczeniu procesu dodawania róūnych wymagaļ tworzymy projekt ostateczny i jego implementacjė zwanā implementacjā koļcowā.Otrzymany system informatyczny ma szansė byź w miarė spójny i dobrze przetestowany gdyū procesy testowania oprogramowania i bilansowania elementów konstrukcji systemu sā wykonywane wielokrotnie,praktycznie podczas kaūdej iteracji budowy systemu.Poza tym przerwanie konstrukcji na jakimō etapie zapewnia,ūe minimalne wymagania (co najmniej)bėdā zachowane. @{"Spadam na poczātek" Link MAIN} @ENDNODE @NODE R5 "Sentex-kilka sīów" @{i} Witam! Wīaōnie macie za sobā takie tam wypociny,a konkretnie pierwszā czėōź projektu pod nazwā "Systemy" (wkrótce kolejne czėōci).Dodam tylko,ūe podpieraīem siė wiedzā panów: Jacek Mirosīaw Pomykaīa oraz Janusz Andrzej Pomykaīa zawartej w ksiāūce pt."Systemy Informacyjne..."@{ui} @{fg fill} OK.To tyle.SEE YA !@{fg text} Po cokolwiek koperta + znaczek na adres: @{b} Robert Nowodworski,ul.Chociszewskiego 54b/10,60-261 Poznaļ tel. 0(prefix)61-6612048 tel.kom. 0503-464875 (tylko SMSy)@{ub} GET BOINGED! @ENDNODE