Po uruchomieniu programu ukazuje sië okno na którym wyôwietlany jest fragment sfery niebieskiej, czas i miejsce obserwacji oraz aktualny czas systemowy. MIEJSCE OBSERWACJI Pierwszym krokiem po uruchomieniu programu Planetarium powinno byê ustawienie miejsca obserwacji. Moûemy to zrobiê wybierajâc z menu opcjë . Ukaûe sië nam okienko z listâ miast które moûemy wy- braê klikajâc na nie myszkâ. Nastëpnie moûemy zaakceptowaê wybór wciskajâc przycisk lub wyjôê bez zmiany miejsca obserwacji wciskajâc przycisk . Drugim sposobem jest wybranie przycisku znaj- dujâcego sië po prawej stronie ekranu. W otwartym oknie wprowadzamy dîugoôê i szerokoôê geograficznâ, strefë czasowâ oraz ewentualnie nazwë miejsca obserwacji. Program akceptuje nastëpujâce zakresy danych dla poszczególnych wielkoôci: Dîugoôê geogr. : 0° - 180°59'; Szerokoôê geogr : 0° - 90°59'; Strefa : 0 - 12; Nie sâ akceptowane liczby ujemne. Aby okreôliê czy dane odnoszâ sië do póî- kuli póînocnej czy poîudniowej ustawiamy znacznik dla póîkuli póînocnej lub znacznik dla poîudniowej. Dla miejsc na wschód od Greenwich usta- wiamy odpowiedni znacznik na , a dla leûâcych na zachód na . Naleûy równieû ustawiê strefë czasowâ odpowiedniâ dla danego miejsca obserwacji. Opcja ta pozwala na ustawienie praktycznie dowolnego miejsca obserwacji jak równieû modyfikowanie danych np. w przypadku wprowadzenia czasu wschodnioeuropejskiego w Polsce modyfikujemy tylko strefë czasowâ usta- wiajâc jâ na 2. Tak ustawione miejsce obserwacji moûna zgraê na dysk za pomocâ opcji z menu , aby przy nastëpnym uruchomieniu programu Planetarium nie ustawiaê ponownie miejsca obserwacji. CZAS OBSERWACJI Jeûeli posiadamy zamontowany zegar czasu rzeczywistego to program automa- tycznie ustawi czas obserwacji na aktualny czas, który jest wyôwietlany jako . Po wybraniu przycisku czas obserwacji zostanie ustawiony na czas systemowy. Opcja ta sîuûy do aktualizacji widoku nieba. Chcâc ustawiê dowolny czas obserwacji wybieramy przycisk z prawej, górnej czëôci ekranu. W efekcie pojawi sië okienko zmiany daty w które wpisujemy interesujâcâ nas datë. Zakres danych przyjmowanych przez program to: data od 1.1 1700 do 31.12.3000 godzina 00:00 do 23:59. Wybór potwierdzamy przyciskiem . Jeûeli dane byîy poprawne to czas zostanie zmodyfikowany, jeûeli nie - data obserwacji sië nie zmieni. Tak wprowadzony czas jest czasem lokalnym, czyli takim jakim posîugujemy sië na codzieï. Jeûeli chcemy wprowadziê czas obserwacji jako np.datë juliaïskâ, czas gwiazdowy lub czas uniwersalny to wybieramy z menu opcjë . W otwartym oknie mamy wyôwietlony aktualny czas jako : -Czas lokalny -Czas uniwersalny -Czas gwiazdowy -Data Juliaïska Wybierajâc interesujâcâ nas opcjë otwieramy okienko zmiany daty, w które wprowadzamy odpowiednie dane. Po potwierdzeniu przyciskiem wszystkie czasy zostanâ przeliczone o ile wprowadzone dane byîy poprawne. Po wybraniu przycisku czas obserwacji zostanie zmieniony zgodnie z wprowadzonymi zmianami. Opcja moûe równieû sîuûyê do przeliczania czasów. W tym przypadku chcâc wyjôê bez zmiany czasu obserwacji wybieramy przycisk . GÎÓWNE OKNO PROGRAMU Do zmiany widoku nieba sîuûâ przyciski proporcjonalne. Poziomy symuluje ruchy gîowâ obserwatora na boki a pionowy do góry i na dóî. Przyciski ze strzaîkami powodujâ ruch sfery niebieskiej zgodnie z ich kierunkiem, z tym ûe krok obrotu sfery jest staîy i wynosi 1°. Na gîównym oknie wyôwietlane sâ standardowo gwiazdy do 5.2 wielkoôci gwiazdowej, wszystkie planety, Ksiëûyc oraz Sîoïce. Oprócz tego po zazna- czeniu odpowiedniej opcji w menu moûna wyôwietliê: - wyôwietlana jest siatka wspóîrzëdnych równonocnych, - wyôwietlana jest linia horyzontu wraz z kierunkami geograficznymi, - wyôwietlany jest równik niebieski, - wyôwietlany jest poîudnik niebieski, - wyôwietlany jest lokalny poîudnik, - wyôwietlana jest ekliptyka, - opcja zawiera przeîâczniki wyôwietlajâce informacje o gwiazdozbiorach: - w zaleûnoôci od ustawionych niûej prze- îâczników lub <Îaciïskie> wyôwietla nazwy gwiazdozbiorów po polsku lub îacinie, - îâczy liniami jaôniejsze gwiazdy gwiazdo- zbiorów w charakterystyczne ksztaîty, - opcja zawiera przeîâczniki wyôwietlajâce informacjë o planetach: - wyôwietla nazwë planety, Sîoïca i Ksië- ûyca, - wyôwietla symbol planety, - wyôwietla cieï Ziemi na sferze niebieskiej. Jeûeli powiëkszenie jest mniejsze od 8x lub wiëksze od 16x to cieï ziemi nie jest wyôwietlany, nawet gdy opcja ta jest ustawiona. Moûna równieû powiëkszyê widziany fragment sfery niebieskiej ustawiajâc odpowiedni znacznik w opcji z menu : <1x> - standardowy widok, <2x> - dwukrotne powiëkszenie, <4x> - widok powiëkszony cztery razy, <8x> - oômiokrotne powiëkszenie, <16x> - powiëkszenie szesnastokrotne, <32x> - standardowy widok powiëkszony 32 razy. Chcâc uzyskaê podstawowe informacje o interesujâcym obiekcie naleûy kliknâê lewym przyciskiem myszki na tym obiekcie. Obiekt zmieni barwë i obok niego, w otwartym oknie, zostanâ wyôwietlone nastëpujâce informacje np.: alfa Leporis 11 Lep Arneb - numer, symbol,skrót nazwy gwiazdozbioru,nazwa wîasna Rektascensja Deklinacja - wspóîrzëdne równonocne gwiazdy, Jasnoôê - jasnoôê gwiazdy w wielkoôciach gwiazdowych, Typ widmowy - typ widmowy i klasa jasnoôci, Paralaksa - paralaksa gwiazdy w sekundach îuku, Prëdkoôê radialna - prëdkoôê radialna gwiazdy w kilometrach na sekundë, Numer Katalogowy - numer gwiazdy w Katalogu Generalnym Bossa W przypadku planet informacje bëdâ nastëpujâce np.: Jowisz - nazwa planety [] - rektascensja [a] - azymut [] - deklinacja [h] - wysokoôê Ôrednica kât - aktualna ôrednica kâtowa planety Odlegîoôê od Ziemi - aktualna odlegîoôê planety od Ziemi. Chcâc uzyskaê wiëcej informacji naleûy wcisnâê przycisk . Jeôli w katalogu 'Informacje' znajduje sië odpowiedni plik to otworzy sië okno przeglâdarki i tekst zostanie wyôwietlony. Jeûeli program nie znajdzie pliku to zasygnalizuje to bîyôniëciem ekranu. W program wbudowana jest równieû przeglâdarka do obrazków. Po wybraniu przycisku program przeszukuje katalog 'Obserwatorium' i jeûeli znajdzie odpowiedni plik to otwiera nowy ekran i wyôwietla na nim obrazek. Aby wróciê do gîównego okna wystarczy wcisnâê lewy klawisz myszy. Jeûeli w katalogu 'Obserwatorium' znajduje sië kilka obrazków jednego obiektu to zostanâ one wyôwietlone kolejno jeden po drugim. Jeûeli program nie znajdzie odpowiedniego pliku to zasygnalizuje to bîyôniëciem ekranu. W przypadku Amig z 512 kB CHIP RAM + 512 FAST RAM lub niedostatecznej iloôci wolnej pamiëci, mogâ wystâpiê problemy z otwarciem ekranu wyôwiet- larki. Program zasygnalizuje to równieû bîyôniëciem ekranu. Wyjôcie z okna informacyjnego nastëpuje po wciôniëciu przycisku . Jeûeli w tym samym miejscu znajduje sië kilka obiektów to informacje o tych obiektach wyôwietlane sâ w kolejno otwieranych oknach. WYSZUKIWANIE OBIEKTÓW Do wyszukiwania oraz ustawiania widoku nieba na szukany obiekt sîuûy menu . Zawiera ono szereg opcji do wyszukiwania planet, Sîoïca, Ksiëûyca oraz gwiazdozbiorów. Aby znaleúê interesujâcâ planetë naleûy wybraê opcjë / z menu . W otwartym oknie wyôwietlana jest nazwa planety, jej wspóîrzëdne horyzontalne oraz informacja czy dana planeta jest aktualnie widoczna z danego miejsca obserwacji. Niûej znajdujâ sië przyciski pozwalajâce na wyszukanie i wycentrowanie planety w momencie górowania, wschodu, zachodu lub w aktualnym czasie obserwacji. Przycisk powoduje wyjôcie z okna bez zmiany widoku nieba. Opcje / i / dziaîajâ identycznie. Powyûsze opcje mogâ sîuûyê równieû do znajdowania czasów górowania, wschodu i zachodu planet, Sîoïca i Ksiëûyca. Chcâc na przykîad znaleúê moment górowania Sîoïca wybieramy opcjë /. Nastëpnie w oknie wybieramy przycisk . Program wycentruje widok nieba wzglëdem Sîoïca, a czas obserwacji zostanie zmodyfikowany na moment górowania Sîoïca. Jednak jest to tylko czas przybliûony dlatego ûe wspóîrzëdne Sîoïca zmienia- jâ sië w sposób ciâgîy, a zastosowany algorytm zakîada ûe te wspóîrzëdne sâ staîe. Aby uzyskaê dokîadne dane naleûy powyûsze czynnoôci powtarzaê do momentu kiedy czas obserwacji nie bëdzie sië zmieniaî. W przypadku wschodu i zachodu tak obliczone momenty bëdâ obarczone bîëdem rzëdu 1', spowodowanym nieuwzglëdnieniem refrakcji atmosferycznej. Chcâc ustawiê widok nieba na interesujâcy nas gwiazdozbiór wybieramy opcjë z menu . Otwiera sië okno z listâ nazw gwiazdo- zbiorów, z której wybieramy konstelacjë. Po wybraniu przycisku widok nieba zostanie wycentrowany wzglëdem wybranej konstelacji. Przycisk powoduje wyjôcie z okna bez zmiany widoku. RUCH SFERY NIEBIESKIEJ Program Planetarium umoûliwia dynamicznâ symulacjë ruchu sfery niebieskiej. Sîuûy do tego opcja z menu . Po wybraniu tej opcji otwiera sië dodatkowe okno, w którym ustawiamy parametry symulacji tzn. krok czasowy oraz obiekt wzglëdem którego bëdzie centrowany widok nieba. Za pomocâ tej opcji moûemy symulowaê ruch dzienny sfery niebieskiej widzia- nej z dowolnego miejsca na kuli ziemskiej, zaêmienia Sîoïca i Ksiëûyca, przejôcia planet przed tarczâ Sîoïca, drogi planet na sferze niebieskiej i tak dalej. Moûliwoôci tej opcji najlepiej omówië na przykîadach. Zaêmienia Sîoïca 1.Ustaw datë na 10.5.1994 czas 18:35 (Poczâtek zaêmienia) 2.Ustaw miejsce na Warszawë 3.Ustaw powiëkszenie na 32x 4.Wybierz z menu 5.W otwartym oknie ustaw krok na 5 min. 6.Naciônij przycisk aby wycentrowaê widok nieba wzglëdem Sîoïca 7.Naciônij przycisk 8.Aby zatrzymaê symulacjë wystarczy przytrzymaê chwilë lewy klawisz myszy Wyôwietlana jest symulacja czëôciowego zaêmienia Sîoïca widzianego w Warszawie w 1994 roku. Zaêmienia Ksiëûyca 1.Ustaw datë na 4.4.1996 czas 1:11 (Moment maksymalnej fazy) 2.Ustaw miejsce na dowolne miasto w Polsce (zaêmienie jest widziane tak samo z dowolnego miejsca w którym jest widoczne) 3.Ustaw powiëkszenie na 16x 4.Zaznacz w menu opcjë (wyôwietlany bëdzie cieï Ziemi) 5.Wybierz z menu 6.W otwartym oknie ustaw krok na 10 min. 7.Naciônij przycisk aby wycentrowaê widok nieba wzglëdem Ksiëûyca 8.Naciônij przycisk 9.Aby zatrzymaê symulacjë wystarczy przytrzymaê chwilë lewy klawisz myszy Wyôwietlany jest przebieg caîkowitego zaêmienia Ksiëûyca Ruch sfery niebieskiej 1.Ustaw dowolnâ datë i czas 2.Ustaw dowolne miejsce obserwacji 3.Ustaw powiëkszenie na 1x 4.Wybierz z menu 5.Ustaw krok na 15 min. 6.Jeûeli jest wciôniëty przycisk przy nazwie obiektu to wyîâczamy go, nie bëdziemy centrowaê 7.Naciônij przycisk 8.Aby zatrzymaê symulacjë wystarczy przytrzymaê chwilë lewy klawisz myszy Wyôwietlana jest symulacja dziennego ruchu sfery niebieskiej Przejôcia planet wewnëtrznych przed tarczâ Sîoïca 1.Ustaw datë na 8.6.2004 czas 5:41 (Poczâtek zjawiska) 2.Ustaw miejsce obserwacji na Biegun Póînocny (moûna ustawiê miejsce obserwacji na dowolny punkt kuli ziemskiej jednak to ustawienie wyeliminuje znieksztaîcenie symulacji przez dzienny ruch sfery niebieskiej) 3.Ustaw powiëkszenie na 32x 4.Wybierz z menu 5.Ustaw krok na 30 min. 6.Naciônij przycisk aby wycentrowaê widok nieba wzglëdem Sîoïca 7.Naciônij przycisk 8.Aby zatrzymaê symulacjë wystarczy przytrzymaê chwilë lewy klawisz myszy Wyôwietlane jest przejôcie planety Wenus przed tarczâ Sîoïca Powyûsze ustawienia sâ ustawieniami przykîadowymi, które moûna dowolnie zmieniaê. Przykîadowo czasy zaêmieï Sîoïca i Ksiëûyca moûna otrzymaê z menu /. Krok moûna ustawiaê od -999 do 9999 minut, godzin, lub dni. Naciskajâc myszkâ na przycisk przeîâczamy go kolejno na , i znów . Ujemny krok oznacza, ûe czas obserwacji bëdzie sië zmniejszaî, czyli zjawiska bëdâ cofaîy sië w czasie. Po wyjôciu z opcji przyciskiem , widok na gîównym ekranie jest ustawiany tak jak przed wywoîaniem opcji . EFEMERYDY Wybierajâc opcjë z menu moûemy sië dowiedzieê jakie wspóîrzëdne astronomiczne majâ poszczególne planety. Po wybraniu tej opcji otwiera sië okno, w którym wyôwietlane sâ wspóîrzëdne astronomiczne planet. W prawym górnym rogu wyôwietlana jest aktualna data. Jest to jednoczeônie przycisk umoûliwiajâcy zmiany daty. Poniûej znajdujâ sië przeîâczniki, którymi moûemy wyôwietliê wspóîrzëdne planet w ukîadzie wspóîrzëdnych równikowych, ekliptycznych i heliocentry- cznych. W dwóch pierwszych ukîadach wspóîrzëdnych punktem odniesienia jest Ziemia i wspóîrzëdne podawane sâ w miarach îukowych. W ukîadzie heliocen- trycznym punktem odniesienia jest Sîoïce i dane podawane sâ w jednostkach astronomicznych. Po wybraniu przycisku okno zostanie zamkniëte. FAZY KSIËÛYCA Jeûeli chcemy sië dowiedzieê kiedy bëdâ nastëpowaîy w danym miesiâcu kolejne fazy Ksiëûyca to wybieramy opcjë z menu . W otwartym oknie wyôwietlone sâ daty i momenty kolejnych faz Ksiëûyca w czasie lokalnym, wyôwietlana jest oôwietlona czëôê tarczy Ksiëûyca, a poniûej wyôwietlone sâ dane liczbowe dotyczâce: wieku Ksiëûyca, aktualnej odlegîoôci Ksiëûyca od Ziemi, ôrednicy kâtowej Ksiëûyca oraz kâta fazy. W górnym prawym rogu okna umieszczony jest przycisk zmiany daty. Wszystkie dane wyôwietlane w oknie dotyczâ tej wîaônie daty. Po wybraniu tego przy- cisku ukazuje sië okno zmiany daty w które wprowadzamy interesujâcy nas czas obserwacji. Po wybraniu przycisku w oknie zmiany daty wszystkie dane zostanâ ustawione zgodnie z wprowadzonâ datâ. Aby wyôwietliê momenty faz Ksiëûyca w danym miesiâcu wystarczy w oknie zmiany daty ustawiê tylko interesujâcy nas miesiâc i rok. Po wybraniu przycisku zamykamy okno faz Ksiëûyca. ZAÊMIENIA Informacjë o zaêmieniach Sîoïca lub Ksiëûyca zachodzâcych w danym roku uzyskamy wybierajâc opcjë / lub / z menu . Wyôwietlane jest okno informacyjne, w którym wyôwietlana jest lista zaêmieï Sîoïca lub Ksiëûyca (w zaleûnoôci od opcji jakâ wybraliômy) w danym roku. Podawana jest data zjawiska, moment maksy- malnej fazy oraz krótki opis zaêmienia tzn. czy jest to zaêmienie caîkowi- te, czëôciowe, cieniowe itd. Jeûeli chcemy otrzymaê informacjë o zaêmieniach w innym roku, wpisujemy odpowiedniâ liczbë z zakresu od 1700 do 3000 do ramki, w której wyôwietlany jest aktualny rok obserwacji. Po wybraniu przycisku okno zaêmieï zostanie zamkniëte.