Azja: Chiny (warunki naturalne) Wiëkszâ czëôê powierzchni Chin zajmujâ góry (ok. 33% obsza- ru Chin) i wyûyny (ok.36%);niziny stanowiâ tylko 12% ogólnej powierzchni kraju. W póînocno-wschodniej czëôci Chin, w do- rzeczu rzeki Sungari i Liao-ho leûy Nizina Mandûurska, oto- czona górami Wielki Chingan i Maîy Chingan oraz Górami Man- dûurskimi. Wschodniâ czëôê Chin zajmuje Nizina Chiïska, le- ûâca w dolnym biegu Huang-he i dorzeczu Huaj-ho, nizina dol- nego i ôrodkowego biegu Jangcy oraz Góry Poîudniowochiïskie. Ku zachodowi powierzchnia Chin podnosi sië przechodzâc w obszary wyûynno-górskie. W póînocnej czëôci Chin wznosi sië Wyûyna Mongolska oraz Wyûyna Ordos, do której na poîudniu przylega Wyûyna Lessowa (najwiëkszy na ôwiecie obszar lesso- wy). Góry Cinling-szan oddzielajâ Wyûynë Lessowâ od Kotliny Suczuaïskiej, przechodzâcej na poîudnie w Wyûynë Jünnaïsko- Kuejczouskâ. Poîudniowo-zachodniâ czëôê Chin zajmuje rozle- gîa Wyûyna Tybetaïska (wysokoôê 4400-4600 m), otoczona od poîudnia Himalajami (Mt.Ewerest, 8848 m), a od póînocy góra- mi Kunlun; w póînocno-wschodniej czëôci Wyûyny Tybetaïskiej, miëdzy górami Aîtyn-tag i Nan-szan leûy kotlina Cajdamska. W póînocno-zachodniej czëôci Chin rozciâga sië wyûyna Sin- ciaïska, rozdzielona górami Tien-szan na 2 kotliny: Dûungar- skâ i Kaszgarskâ z pustyniâ Takla Makan i najwiëkszâ depre- sjâ Chin (Kotlina Terfaïska, 154 m p.p.m.). Chiny leûâ w zasiëgu 4 stref klimatycznych: umiarkowanej chîodnej (póînocny-wschód), umiarkowanej ciepîej (póînoc), podzwrotnikowej (czëôê ôrodkowa) i zwrotnikowej (kraïce po- îudniowe).Czëôê poîudniowo-wschodnia i wschodnia Chin ma ty- powy klimat monsunowy (pora sucha i deszczowa); roczna suma opadu wynosi tu ok. 700 mm w dolnym biegu Huang-he do ponad 2000 mm na wyspach Hajnan i Tajwan; ôrednia temp. w styczniu od -5°C w Pekinie do 14-16°C na wybrzeûach Morza Poîudniowo- chiïskiego i 20-24°C na wyspach,w lipcu na caîym obszarze 26-30°C. W póînocno-wschodniej czëôci Chin ôrednia temp. w styczniu od -30°C na póînocy do -10°C na poîudniu,w lipcu odpowiednio od 20-25°C; roczna suma opadu 250-1000 mm. Wewnëtrzne i zachodnie obszary Chin odznaczajâ sië duûâ su- choôciâ i kontynentalizmem; ôrednia temp. w styczniu od -8°C do 26°C,w lipcu 20-26°C (w Kotlinie Kaszgarskiej ponad 30°C) Wyûyna Tybetaïska ze wzglëdu na duûe wzniesienie ma klimat chîodny i suchy. Wiëksza czëôê powierzchni Chin naleûy do zlewiska Oceanu Spokojnego - 56,7%; do zlewiska Oceanu Indyjskiego naleûy 6,9% powierzchni, do Oceanu Atlantyckiego (Morze Arktyczne)- 0,4%; na obszary o odpîywie wewnëtrznym (gîównie w zacho- dniej i ôrodkowej czëôci Chin) przypada 36% powierzchni. Gîówne rzeki: Jangcy,Huang-he,Si-ciang, rzeka graniczna Amur (Hejlung-ciang)oraz Brahmaputra (Cangpo) i Mekong (Lancang- ciang). Najdîuûszâ rzekâ na obszarach o dopîywie wewnëtrznym jest Tarym. Na obszarze Chin znajduje sië 700 jezior o powierzchni powy- ûej 100 km²;najliczniej wystëpujâ one w dorzeczu Jangcy i na Wyûynie Tybetaïskiej;najwiëksze jeziora Chin: Kuku-nor, Poj- ang-hu, Chanka, Tungting-hu, Huangcy-hu, Taj-hu, Lob-nor, Dalaj-nor. Szata roôlinna Chin jest bogata i róûnorodna. Wschodnia czëôê kraju ma roôlinnoôê leônâ. Na póînocnym-wschodzie, w górach Wielkiego Chinganu panuje tajga, która w kierunku po- îudniowym przechodzi w lasy mieszane. Wyûyny i kotliny w za- chodnich i póînocno-zachodnich Chinach pokrywajâ stepy, póî- pustynie i pustynie. Na wybrzeûu Morza Poîudniowochiïskiego i przybrzeûnych wyspach wystëpujâ wiecznie zielone lasy pod- zwrotnikowe.