Ocean Atlantycki: Drugi co do wielkoōci po Oceanie Spokojnym obszar wodny ōwiata, miėdzy Europā i Afrykā a Amerykā Póīnocnā i Amerykā Poīudniowā; obejmuje morza: Arktyczne, Póīnocne, Baītyckie, Ōródziemne, Czarne, Zatokė Meksykaļskā i Morze Karaibskie. Umowna granica z Oceanem Indyjskim przebiega wzdīuū poīudni- ka 20°E, z Oceanem Spokojnym od przylādka Horn (Ameryka Po- īudniowa) do przylādka Prime Head (Póīwysep Antarktyczny); za granicė póīnocnā przyjmuje siė Cieōninė Beringa. Powierzchnia Oceanu Atlantyckiego wynosi 106 463 tys. km², ōrednia gīėbokoōź 3332 m, maksymalna - 9219 m (Rów Puerto Rico); rozciāgīoōź poīudnikowa ok. 15 tys. km, najmniejsza szerokoōź 2840 km. Powierzchnia wysp wynosi 4853 tys. km². Najwiėksze wyspy (bez wysp Morza Arktycznego): Wielka Bryta- nia, Kuba, Nowa Fundlandia, Islandia, Irlandia, Haiti. Charakterystycznā cechā rześby dna Oceanu Atlantyckiego sā wzniesienia Grzbietu Ōródatlantyckiego ciāgnāce siė poīudni- kowo przez ōrodek oceanu w ksztaīcie litery S. W okolicy równika rozdziela je gīėbia Romanche (7856 m)na Grzbiet Póī- nocnoatlantycki i Grzbiet Poīudniowoatlantycki. Po obu stro- nach Grzbietu Ōródatlantyckiego ciāgnā siė baseny oceani- czne: Hiszpaļski, Zielonego Przylādka, Gwinejski, Angolski, Kapski, Afrykaļsko-Antarktyczny oraz Labradorski, Póīnocno- amerykaļski, Gujaļski, Brazylijski, Argentyļski. Ukīad prādów powierzchniowych na Oceanie Atlantyckim ma ksztaīt dwu wielkich krėgów - na póīkuli póīnocnej o ruchu zgodnym, a na póīkuli poīudniowej niezgodnym ze wskazówkami zegara - uīoūonych na zewnātrz pasa równikowego. Prād Póī- nocnorównikowy,na póīkuli póīnocnej,pīynie w przyrównikowych szerokoōciach ze wschodu na zachód ku wybrzeūom Ameryki Po- īudniowej gdzie īāczy siė z prawā odnogā Prādu Poīudniowo- równikowego i kieruje siė na Morze Karaibskie i do Zatoki Meksykaļskiej;tu bierze poczātek ciepīy Prād Zatokowy (Golf- strom), który poczātkowo pīynie wzdīuū wybrzeūy amerykaļ- skich, potem na szerokoōci ok. 40°N skrėca ku wschodowi i przepīywa w poprzek Oceanu Atlantyckiego jako Prād Póīnocno- atlantycki, docierajāc do wybrzeūy póīnocno-zachodniej Euro- py. Przed dotarciem do wybrzeūy europejskich oddziela siė od niego poīudniowa odnoga zwana Prādem Kanaryjskim,która wraca jako zimny prād i wīācza siė w obieg przyrównikowy. Na póīkuli poīudniowej w szerokoōciach ze wschodu na zachód pīynie Prād Poīudnioworównikowy. U wybrzeūy Ameryki Poīu- dniowej dzieli siė on na dwie odnogi: prawa - īāczy siė z Prādem Póīnocnorównikowym, lewa - jako ciepīy Prād Brazylij- ski - pīynie na poīudnie do zatoki La Plata, tutaj īāczy siė z Prādem Zachodnich Wiatrów i wraca jako jego odgaīėzienie w postaci zimnego Prādu Benguelskiego u zachodnich wybrzeūy Afryki. Po obu stronach równika, z zachodu na wschód, pīynā prādy: Póīnocnorówknikowy Wsteczny i Poīudnioworównikowy Wsteczny, przedzielone Prādem Równikowym, w kierunku wscho- dnim pīynie podpowierzchniowy Prād Īomonosowa. Ukīad prādów gīėbinowych obejmuje w Oceanie Atlantyckim kilka piėter gīė- bokoōciowych. Najzimniejsze wody antarktyczne spīynāwszy na dno przemieszczajā siė w kierunku równika. Wody pochodzāce z tajania lodów antarktycznych zanurzajā siė pomiėdzy 50 i 55°S do gīėbokoōci 1000 m (wody poōre- dnie) i kierujāc siė na póīnoc docierajā do ok. 20°N. Wody póīnocnoatlantyckie,mieszajāc siė z wodami systemu Prādu Za- tokowego, opadajā w gīėbiny (2000-3000 m) i przemieszczajā siė na poīudnie;na 50-60°S īāczā siė z wodami antarktyczny- mi poōrednimi. Temperatury wód powierzchniowych wynoszā w zimie (luty na póīnocy, sierpieļ na poīudniu) w strefie równikowej 27°C, na 60°N od 0°C przy wybrzeūach Ameryki Póīnocnej do 7°C na wschodzie, na 60°S -1°C. W lecie (sierpieļ na póīnocy, luty na poīudniu) w strefie równikowej 26°C (przy brzegach Afryki 23°C - wpīyw zimnego Prādu Benguelskiego), na 60°N od 3°C na zachodzie do 14°C na wschodzie, na 60°S - 1°C. Ōrednia temperatura wód powierzchniowych Oceanu Atlantyckiego wynosi 16,9°C. Najwiėksze zasolenie wód powierzchniowych - 37 pro- mille, utrzymuje siė w obydwu strefach zwrotnikowych,w pasie równikowym zmniejsza siė do 35 promilli, w szerokoōciach umiarkowanych do 34 promilli na poīudniu i 36 promilli na póīnocy; ōrednie zasolenie wód powierzchniowych wynosi 35,5 promilla. Zjawiska lodowe (kry, góry lodowe) majā na póīkuli poīudniowej wiėkszy i bardziej zwarty zasiėg niū na póīno- cy; Ocean Atlantycki przyjmuje ok. 60% rocznego odpīywu wód sīodkich z kontynentów. Uchodzā doļ najwiėksze rzeki kuli ziemskiej: Nil, Amazonka, Missisipi-Missouri, Kongo, Niger. Flora osiadīa Oceanu Atlantyckiego jest stosunkowo maīo uro- zmaicona; w strefie przybrzeūnej póīnocnego Atlantyku szcze- gólnie charakterystyczne sā brunatnice (gīównie morszczyny i listownice); w pobliūu wód rzecznych wystėpujā podwodne īāki tasiemnic. W strefie gorācej przewaūajā zielenice (np.peīza- tka, walonia) i zwapniaīe plechy krasnorostu litotamnion, a z brunatnic - gronorosty. Plankton roōlinny tworzā okrzem- ki (gīównie na póīnocy), bruzdnice, kokolitofory (gīównie na poīudniu) i kilka gatunków sinic; w strefach zimnych i cie- pīych masowy rozwój fitoplanktonu wystėpuje raz w roku w strefach umiarkowanych - dwa razy,w gorācych - plankton roz- wija siė przez caīy rok. Ōwiat zwierzėcy Oceanu Atlantyckiego jest stosunkowo ubogi w gatunki i maīo urozmaicony; cechuje go bipolarne rozsiedle- nie, zwīaszcza ssaków morskich: uchatek i waleni, oraz pta- ków oceanicznych, licznych zwīaszcza w strefach chīodnych i zimnych. Obszary stref gorācych i ciepīych obfitujā w pasach przybrzeūnych w krāūkopīawy i rurkopīawy;w czėōci wód otwar- tych wystėpujā z ograniczonym zasiėgiem (najdalej do prze- biegu izotermy 20°C), ryby latajāce.