ªpSZCZËKI!ª0 W chwili obecnej na ekranach kin ôwiëci triumfy "Park jurajski" Stevena Spielberga. Nie jest to pierwszy film tego reûysera, który okazaî sië komercyjnym i finansowym strzaîem w 10-tkë. Wszyscy oczywiôcie pamiëtamy "Indianë Jonesa", "ET", "Goonies" i in. Ale pierwszym z filmów Spielberga, który przyniósî mu prawdziwâ sîawë i jeszcze prawdziwsze DUÛE pieniâdze byîy º1"SZCZËKI"º0 (Jaws) nakrëcone w 1975 r (a przypomniane na wakacjach przez naszâ TV). º1"Szczëki"º0 staîy sië momentalnie wielkim przebojem kasowym w USA, Niemczech, Francji i wielu innych krajach ôwiata. Film kosztowaî º17 mln dolarówº0, zaô po pierwszych 3 miesiâcach eksploatacji przyniósî (w samym USA) º135 mln zysku.º0 Nawet na dzisiejsze czasy nie sâ to kwoty godne lekcewaûenia. "Szczëki" otrzymaîy w 1975 dwa Oskary: º1film roku i muzykaº0 (od tego wîaônie filmu rozpoczëîa sië teû wielka kariera Johna Williamsa - autora oprawy muzycznej.) Dla potrzeb filmu skonstruowano 3 makiety biaîego rekina, kaûda o wielkoôci 8 m. Makiety sterowane byîy za pomocâ radia przez przebywajâcych w wodzie pîetwonurków. Dlaczego aû 3 makiety? Spielberg zaûyczyî bowiem sobie rekina lewo- i prawostronnego, oraz rekina do zdjëê "na wprost" (makieta lewostronna miaîa urzâdzenia napëdzajâce i sterujâce po prawej stronie, prawostronna po lewej, itp.) Ponadto makiety wyposaûono w 2 komplety zëbów: miëkkich, uûywanych przy "atakach" na ludzi i twardych do zdjëê ataku na îódú. Ogólny koszt budowy makiet zamknâî sië w kwocie º1250 tys. º0baksów, zaô koszty utrzymania ich w gotowoôci, sterowania, itp. siëgnëîy!º1 500 tys.º0 zielonych. Byîy to wówczas kwoty doôê szokujâce dla producentów filmu. Wszystkie zdjëcia do filmu wykonano (w przeciwieïstwie do np. Szczëk 2) na peînym morzu, bez korzystania z basenów, makiet, itp. wedle matematycznie precyzyjnego planu. Kaûdy ruch aktorów na îodzi byî wczeôniej opracowany i przeêwiczony. W filmie wykorzystano teû autentyczne wstawki filmowe poôwiëcone rekinom, sprytnie wmontowane w kadry filmu. Film - jak juû wspomniano - odniósî spektakularny sukces. Czëôê krytyki tîumaczyîa to nie tylko walorami scenariusza, doskonaîymi zdjëciami i muzykâ, ale nawet aspektami metafizycznymi i socjologicznymi. º2Zajadle polujâcy na ludzi rekin to nie zwykîa dzika bestia - pisano - ale zjawa z innego ôwiata, symbol bezdusznego zîa.º0 Ponadto "Szczëki" za pomocâ rekina "personalizujâ" stan ogólnego zagroûenia, strachu przed ûyciem we wspóîczesnym ôwiecie, itp. a Spielberg po prostu "wstrzeliî" sië w nastroje spoîeczeïstwa - mâdrzyîa sië krytyka, której w gîowie nie mogîo sië pomieôciê, ûe ludzie idâ na film tylko dlatego, ûe im sië po prostu podoba. Czego by jednak nie mówiê i nie pisaê - na film waliîy tîumy widzów, co pociâgnëîo za sobâ nieuniknione naôladownictwa i kontynuacje. W 1978 powstaîy "Szczëki II" (juû w innej reûyserii) i cieszyîy sië juû tylko umiarkowanym zainteresowaniem. "Szczëki 3" z 1983 zrobiîy totalnâ klapë, mimo iû dystrybutor usiîowaî sië ratowaê poprzez dodanie do filmu sekwencji 3-D. Próbowano teû zastâpiê rekina innym mieszkaïcem oceanów, np. morderczâ orkâ (rodzaj drapieûnego wieloryba) ale bez efektu. Mimo iû powstaîo kilka czëôci cykl "Orca", filmy te sâ tylko bezbarwnâ imitacjâ. Klapâ zakoïczyî sië teû cykl "Piranie", w którym zmutowane drapieûne ryby siaîy spustoszenie w rzekach USA, a potem - gdy w nastëpnej czëôci nauczyîy sië lataê!!! - takûe w miastach. Zmiana rekina na niedúwiedzia ("Grizzly") czy chmury pszczóî ("Rój") albo krokodyla ("Alligators") równieû jakoô nie przynosiîa zamierzonych efektów. Byê moûe producenci zapomnieli, ûe oprócz stwora (czy stworów) mordujâcego(ych) ludzi potrzeba teû reûysera, który të historië îadnie opowie i sfilmuje. A niestety nie kaûdy reûyser ma klasë i talent Spielberga... na podst. gazet.