aa 3e8Test monitora M1438 2a8(Krashan) 1f W ostatnie wakacje stwierdziîem, 1fûe zielony obraz w 640x256 na moim 1fstarym monitorze Schneider GT 65 1fprzestaje mi sië podobaê. 1fObserwujâc kolorowe obrazki na 1fmonitorach kumpli kloniarzy 1fpomyôlaîem, ûe teû mogë mieê takie 1fkolorowe obrazki. Poczâtkowo 1fmyôlaîem o kupnie monitora VGA. 1fJednak miaîem okazjë wypróbowaê coô 1ftakiego z mojâ Amigâ. Niestety 1fkolory byîy bardzo blade, a obraz 1fniezadowalajâcy (tylko Multiscan). 1fMnie interesowaî przede wszystkim 1ftryb DBLPAL, a poza tym chciaîem 1fmieê obraz naprawdë kolorowy, a nie 1ftylko podkolorowany. W dodatku 1flubië czasem pograê i obejrzeê 1fscenowe produkcje. Tak wiëc miaîem 1fprzed sobâ juû tylko jednâ 1fmoûliwoôê: M1438. Jedynym 1fodstraszajâcym czynnikiem byîa jego 1fcena. Mimo wszystko po póîrocznym 1foszczëdzaniu zamówiîem monitor w 1fEurece. Po tygodniu pudîo z 1fzamówionâ zawartoôciâ staîo na 1fôrodku mojego pokoju. Ochoczo 1fprzystâpiîem do rozpakowywania. Na 1fpoczâtku natknâîem sië na ciekawâ 1fulotkë, która kazaîa pozostawiê 1fmonitor na 24 godziny w temperaturze 1fpokojowej, a dopiero potem wîâczyê. 1fPodobno groziê to ma uszkodzeniem 1fpowielacza, które to nie bëdzie 1fobjëte gwarancjâ. Niezbyt mile to 1fbrzmiaîo. Co wiëcej, jako 1felektronik z wyksztaîcenia i 1fpowoîania, wiedziaîem, ûe to wcale 1fnie ûarty. Po wniesieniu monitora z 1fzimnego samochodu do ogrzanego 1fpomieszczenia na wszystkich 1felementach w ôrodku osadza sië 1fwilgoê. 30 tysiëcy woltów z 1fpowielacza moûe z powodzeniem po tej 1fwilgoci przepîynâê niszczâc wszystko 1fna swej drodze. Na szczëôcie jest 1fszybsza metoda. Wykonujemy nadmuch 1fwnëtrza monitora przez szczeliny 1fwentylacyjne przy pomocy suszarki do 1fwîosów (gorâcym powietrzem). Nie 1fmoûna przy tym zapomnieê o 1fzachowaniu odpowiedniej odlegîoôci 1fsuszarki od obudowy. Po 20 minutach 1ftakiej operacji i póî godzinie 1fprzerwy moûna spokojnie wîâczyê 1fmonitor. Pierwsze wraûenie po 1fwîâczeniu jest bardzo pozytywne. 1fZnany obrazek z skaczâcymi 1fdyskietkami jest bardzo kolorowy i 1fostry. Moûna wrëcz liczyê 1fpojedyïcze piksele. Za wadë obrazu 1fmoûna uznaê to, ûe widaê pojedyïcze 1flinie, ale nie jest to wada 1fmonitora, a raczej cena jakâ pîaci 1fsië za jego "multisynchronicznoôê". 1fPo wczytaniu Workbencha oczywiôcie 1fpierwsza czynnoôê to przestawienie 1ftrybu graficznego na DBLPAL. 1fOczywiôcie monitor natychmiast 1fsynchronizuje sië do obrazu. Obraz 1fjest ostry, kontrastowy, z dobrym 1fnasyceniem kolorów, ale... Wîaônie. 1fJest niemiîosiernie ôciôniëty w 1fkierunku poziomym. To powoduje 1fniewykorzystanie prawie poîowy 1fpowierzchni ekranu, i 1fznieksztaîcenie proporcji. Aby sië 1fo tym przekonaê wystarczy odpaliê 1fDeluxe Painta i narysowaê duûe koîo. 1fI co, jajko, nie? W dodatku firmowy 1fcommodore' owski sterownik DBLPAL 1fwywoîuje wkurzajâce migotanie caîego 1fobrazu. W tym momencie niejeden z 1fWas pomyôli "jakie do cholery 1fmigotanie, przecieû jak sama nazwa 1fwskazuje to jest tryb "No 1fFlicker?!". Powodem tego migotania 1fjest czëstotliwoôê odchylania 1fpionowego, która w standardowym 1fDBLPAL'u wynosi 45 Hz. Powoduje to 1fnakîadanie sië czëstotliwoôci 1fsieciowej (50 Hz) i w efekcie 1fpowstaje lekkie migotanie o 1fczëstotliwoôci 5 Hz, które bardzo 1fmëczy wzrok. Na szczëôcie Amiga to 1fnie pecet i parametry obrazu moûna 1fpoprawiê we wîasnym zakresie. Do 1ftego potrzebny jest program MonEd, 1falbo nowy program (na Aminecie 17) 1fMonitorKiller. Jak sië póúniej 1fokazaîo MonEd jest lepszy. Jeûeli 1fzaczniemy sië bawiê MonEdem to 1fzauwaûymy, ûe po przekroczeniu 28.8 1fkHz odchylania poziomego monitor 1fprzeîâczy sië w inny tryb pracy. 1fUsîyszymy charakterystyczne 1fszczëkniëcie przekaúnika i obraz 1fbëdzie szerszy! I o to wîaônie 1fchodzi. Teraz wystarczy ustawiê 1fobraz we wîaôciwym poîoûeniu. 1fNaleûy jednak pamiëtaê o tym, ûe w 1ftrybie PAL nie mamy ûadnej 1fprogramowej regulacji obrazu. Przed 1fzabawâ z MonEdem przeîâczamy sië 1fwiëc w tryb PAL (moûemy odpaliê 1fjakâô grë) i pokrëtîem poziomego 1fprzesuwu obrazu w monitorze 1fustawiamy obraz na ôrodku. Potem 1fwracamy do DBLPALU i nie ruszamy juû 1fpokrëtîa (chyba ûe kogoô bawi ciâgîa 1fregulacja przy zmianie trybów). 1fOdpalamy MonEda i: 1f1. Zmniejszajâc TCLKS zwiëkszamy 1fjednoczeônie czëstotliwoôê 1fodchylania pozoimego. Przeîâczenie 1fmonitora nastëpuje przy wartoôci 1f07A. 1f2. Zmniejszamy TROWS tak, aby 1fczëstotliwoôê odchylania pionowego 1fwynosiîa przynajmniej 50 Hz. 1f3. Przy pomocy dolnego SSTOP 1f(Vertical Sync Stop - poczâtek 1fimpulsu odchylania pionowego) moûemy 1fcentrowaê obraz w pionie. 1f4. Za pomocâ górnego BSTRT 1f(Horizontal Blank Start - poczâtek 1fwygaszania poziomego) regulujemy 1fobszar szarego tîa po prawej stronie 1fekranu. 1f5. Za pomocâ górnego BSTOP 1f(Horizontal Blank Stop - koniec 1fwygaszania poziomego) regulujemy 1fobszar szarego tîa po lewej stronie 1fekranu. 1f6. Za pomocâ górnych SSTRT/SSTOP 1f(Horizontal Sync Start/Stop - 1fpoczâtek/koniec impulsu 1fsynchronizacj poziomej) centrujemy 1fobraz w poziomie. Uwaga! SSTOP 1fmusi byê wiëksze od SSTRT, inaczej 1fobraz straci synchronizacjë. 1f7. Po uzyskaniu zadowalajâcych 1fefektów klikamy na Save. 2fDla tych którzy nie majâ ochoty na 2fzabawë podajë wartoôci ustawione 2fprzeze mnie: 3gBSTRT = 007 3gSSTRT = 010 3gSSTOP = 018 3gBSTOP = 023 3gTCLKS = 077 3gBSTRT = 0000 3gSSTRT = 0000 3gSSTOP = 0485 3gBSTOP = 0000 3gTROWS = 23E 4fOdchylanie pozoime 29.8480 kHz, 4fpionowe 52 Hz (dane podawane przez 4fMonitorKillera mogâ sië trochë 4fróûniê). 1fWartoôci parametrów sâ zapisywane w 1ftooltype'ach ikonki DBLPAL w 1fDEVS:Monitors. Nastëpnâ czynnoôciâ 1fjest regulacja Overscanu. Naleûy go 1fustawiê na 640x512. Dodatkowo moûna 1fjeszcze podregulowaê poîoûenie 1fekranu w pionie. Niestety nie moûna 1fustawiê wiëkszego overscanu, gdyû 1fspowoduje to znikanie kursora myszki 1fpo prawej stronie. Utrudnia to 1fbardzo obsîugë np. DPainta. Nie 1fznam niestety sposobu na 1fpowiëkszenie obszaru obrazu bez 1fznikajâcej strzaîki. Po zapisaniu 1fpreferencji overscanu i zresetowaniu 1fAmisi czeka nas jeszcze jedna 1fprzykra niespodzianka. Ekran 1fWorkbencha bëdzie przesuniëty w 1fprawo i nie bëdzie sië znajdowaî na 1fôrodku szarego obszaru. Wyglâda to 1ftak jakby sterownik monitora nie 1fzareagowaî na parametry SSTRT i 1fSSTOP! I rzeczywiôcie. Sterowniki 1fdo systemu 3.0 nie reagujâ na ten 1fparametr. Niedowiarkom polecam 1fwpisanie w Shellu: 2gDEVS:Monitors/DBLPal ? 1fCo spowoduje wypisanie wszystkich 1fmoûliwych parametrów. Na ten 1fproblem sâ dwa sposoby. Po pierwsze 1fpodobno sterowniki od systemu 3.1 1fjuû reagujâ na te parametry, 1fniestety nie mam do nich dostëpu i 1fnie mogîem tego sprawdziê. Po 1fdrugie moûna uûyê do tego MonEda. 1fMoûliwe jest wywoîanie go z Shella z 1fparametrami obrazu w linii rozkazu 1f(wîaônie na tej moûliwoôci polega 1fwyûszoôê MonEda nad 1fMonitorKillerem). Niestety 1fdopisanie go do do startup - 1fsequence czy user - startup nie da 1fefektu, bo MonEd dziaîa na sterownik 1fekranu bëdâcego na wierzchu. Jedyne 1fwyjôcie to wywoîanie go z WbStartup. 1fRobimy to nastëpujâco: 3f1. Przegrywamy MonEda do C: 3f2. W dowolnym edytorze (np. Ed) 3ftworzymy skrypt o nastëpujâcej 3ftreôci: 3fMonEd HSSTRT=0x10 HSSTOP=0x18 >NIL: 3f3. Nagrywamy go pod jakâô nazwâ, 3fnp. MonShift do WbStartup 3f4. Dorabiamy do niego ikonë typu 3fProject i w DefaultTool wpisujemy 3fIconX. 4fEwentualnie, gdy nie chcemy mieê 4fMonEda w C: nagrywamy go 4fgdziekolwiek i w skrypcie wpisujemy 4fôcieûkë dostëpu. Oczywiôcie w C: 4fpowinniômy mieê IconX. Jako 4fparametry MonEda podajemy nasze 4fwybrane wartoôci. Jeûeli chcemy, 4fmoûemy podaê MonEdowi równieû VSSTRT 4fi VSSTOP, (sterowniki 3.0 nie 4fakceptujâ równieû tych parametrów) 4fale nie majâ one wielkiego wpîywu na 4fobraz. Jeûeli korzystamy z programu 4fwyôwietlajâcego obrazek przy 4fbootowaniu takiego jak SysPic, 4fmusimy pamiëtaê, aby MonEd zostaî 4fodpalony po programie usuwajâcym 4fobrazek bootowy (ClosePic). W tym 4fcelu trzeba ustawiê priorytety w obu 4fikonkach. W ikonie ClosePica 4fustawiamy STARTPRI na -127, a do 4fikonki naszego skryptu dopisujemy 4ftooltype'a STARTPRI=- 128. Teraz 4fresetujemy sprzët. Wszystko powinno 4fbyê OK. Ostatnia czynnoôê to 4fustawienie wysokoôci pionowej obrazu 4fpokrëtîem monitora. Wczytujemy 4fDeluxa i rysujemy duûe koîo. Teraz 4fustawiamy wysokoôê obrazu tak aby 4fkoîo byîo koîem, a nie jajkiem. 4fPerfekcjoniôci mogâ posîuûyê sië w 4fmiarë giëtkâ linijkâ i zmierzyê 4fkóîko. Dla moich ustawieï kóîka sâ 4frównieû kóîkami w PAL'u (sprawdzone 4fna kuli ziemskiej w UFO-Enemy 4fUnknown), ale w PAL'u bëdziemy 4fgîównie graê, lub oglâdaê demka, 4fwiëc nie jest to aû takie waûne. 4fTeraz moûna juû rozkoszowaê sië 4fsuper obrazem (i dúwiëkiem, we 4fwszystkich playerach wielokanaîowych 4fmoûemy wpisaê czëstotliwoôê 4fmiksowania 55 kHz - rewelka!) . 4f Monitor M1438 posiada dwa gîoôniki 4fi wejôcia dúwiëku (CINCH). Jednak 4fich jakoôê jest raczej sîaba. Na co 4fdzieï moja Amiga jest podîâczona do 4fwzmacniacza od wieûy i kolumn 45W, 4fco dopiero pokazuje na co staê 4fAmisië w dziedzinie dúwiëku. W 4fporównaniu z monitorem lepiej wypada 4fnawet podîâczenie do badziewnej 4fwieûyczki Made in China. Jeôli 4fchodzi o wejôcie wizji to monitor ma 4fpodîâczony na staîe kabel z typowâ 4famigowâ wtyczkâ 23 pinowâ. Niestety 4fpodîâczenie peceta wymaga 4fprzejôciówki, zresztâ bardzo prostej 4fw konstrukcji (same kable, ûadnych 4felementów elektronicznych). Wadâ 4fmonitora jest brak wejôcia Composite 4fVideo, co uniemoûliwia podîâczenie 4ftunera telewizyjnego i róûnych 4fkomputerów w stylu C-64 i Atari, no 4fi konsol. Jakoôê obrazu 4ftelewizyjnego byîaby na M1438 4fniesamowita. Moûna podîâczyê 4foczywiôcie tuner pecetyczny, ale 4fjest on droûszy i dokonuje 4fniepotrzebnej dla monitora multiscan 4fkonwersji obrazu, co raczej nie 4fzwiëksza jego jakoôci. Podîâczenie 4ftunera opisanego w Magazynie Amiga 4fwymaga dobudowania dekodera PAL i 4fseparatora synchronizacji, co jest 4fzadaniem dla doôwiadczonego 4felektronika (czyli dla mnie ;-)). 4fMoûe producent tunera nadrobi 4fniedopatrzenie firmy MicroVitec i 4fdorobi do tunera wyjôcie RGB? 1f W Magazynie Amiga 12/96 mogliômy 1fprzeczytaê (artykuî "Problemy z 1fkompatybilnoôciâ"), ûe niektóre 1fdemka nie bëdâ dziaîaê na monitorach 1fmultiscan. Wiëc jak to w koïcu 1fjest? Wydajë 1100 zîotych i dalej 1fnie mogë oglâdaê demek? Tak úle nie 1fjest, a takie zachowanie wynika z 1fniefrasobliwoôci koderów. 1fCopperlista systemowa ma "w sobie" 1frozkazy îadujâce odpowiednie dla 1fdanego trybu graficznego wartoôci do 1frejestrów koôci AGA odpowiedzialnych 1fza synchronizacjë. Koderzy tworzâc 1fwîasnâ Copperlistë zapominajâ wpisaê 1ftam wartoôci odpowiednich dla PAL - 1fu i mamy rulonik z obrazu. Na 1fszczëôcie wiëkszoôê nowych, 1fzwîaszcza zagranicznych demek ma 1fpoprawne Copperlisty i wszystko gra. 1fW temacie gier sytuacja jest jeszcze 1flepsza. Nie spotkaîem ani jednej 1fgry, która nie przeîâczaîaby 1fmonitora na PAL. Dotyczy to równieû 1fprogramów w Amosie. Na krnâbrne 1fdemka sâ dwa sposoby: Uruchamiamy 1fdema przez "Boot with no startup - 1fsequence" w Boot Menu, albo uûywamy 1fprogramu RunPal napisanego przez 1fNostera/Venture (na Aminecie w 1futil/boot), który przeîâcza monitor 1fna PAL, odpala demo, a po wyjôciu z 1fdema przywraca stary tryb. Proste i 1fskuteczne. 2f Podsumowujâc uwaûam, ûe M1438 to 2fchyba najlepszy monitor do Amigi w 2fcenie do 1500 zî. Po maîych 2fkombinacjach opisanych wyûej moûna 2fuzyskaê bardzo dobry obraz. Ocenë 2fpsuje brak wejôcia Composite i sîaby 2fdúwiëk. Moim zdaniem równieû cena 2fmonitora jest lekko za wysoka. 2fWystawiîbym mu osobiôcie ocenë 9/10. 3b Krashan / Opium