1000 sîów o Branûy "Ekologa" Maciej Kozakiewicz  1 000 SÎÓW O BRANÛY "EKOLOGA" ILOÔÊ ORGANIZACJI I POLA DZIAÎANIA  Szacuje sië, iû w Polsce istnieje obecnie ok. 1000 organizacji formalnych i nieformalnych, zajmujâcych sië problematykâ ochrony ôrodowiska, ochronâ przyrody i szeroko rozumianej ekologii. Najwiëksze z nich to Polski Klub Ekologiczny, Liga Ochrony Przyrody oraz Federacja Zielonych. Ruch ekologiczny rozwiniëty jest najlepiej w poîudniowej czëôci Polski. Tam teû znajduje sië najwiëcej organizacji - gîównie w regionie Krakowa, Bielska-Biaîej i na Ôlâsku. 1. Organizacje zajmujâce sië ochronâ przyrody. W ramach tej grupy najwaûniejsza wydaje sië sieê Regionalnych Centrów Edukacji Ekologicznej, która obecnie skîada sië z 22 partnerów. Aktywnoôê poszczególnych oôrodków jest bardzo zróûnicowana. Zaleûy gîównie od pomocy i zaangaûowania miejscowych grup ekologicznych. Jednym z najaktywniejszych jest oôrodek w Krakowie. 2. Organizacje specjalistyczne i eksperckie. Sâ to ôrodowiska o wysokim poziomie profesjonalizmu, koncentrujâce sië na wybranych aspektach problematyki ekologicznej. Moûna do nich zaliczyê Stowarzyszenie Nauczycieli Przedmiotów Przyrodniczych, Stowarzyszenie Producentów Ûywnoôci Metodami Ekologicznymi ekoland, Towarzystwo Naukowe Prawa Ochrony Ôrodowiska, Instytut na rzecz Ekorozwoju. Omawiane organizacje róûniâ sië miëdzy sobâ znacznie stopniem zintegrowania z ruchem ekologicznym. Coraz czëôciej takimi organizacjami stajâ sië grupy wyspecjalizowane w prowadzeniu kampanii ekologicznych na skalë ogólnopolskâ, tj. Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych, Ogólnopolskie Towarzystwo Zagospodarowania Odpadów, Miëdzyuczelniane Lobby Ekologiczne. Dziaîalnoôê ta dotyczy problemów zarówno merytorycznych, jak i organizacyjnych. 3. Organizacje nurtu "ekologii gîëbokiej". Prekursorem tego nurtu w Polsce byîa Pracownia Architektury Ûywej, przeksztaîcona nastëpnie w Pracownië na rzecz Wszystkich Istot oraz SEK "Klub Gaja" (Bielsko-Biaîa), a takûe warszawski oôrodek EKO-OKO. Skupiajâ sië one gîównie na praktykowaniu alternatywnych, ekologicznych stylów ûycia i alternatywnych dziaîaniach edukacyjnych. 4. Organizacje broniâce praw zwierzât i ruch wegetariaïski. Najwiëksze z nich to Front Wyzwolenia Zwierzât, Wspólnota Wszystkich Istot, Ananda Marga, Ruch Promocji Wegetarianizmu, Organizacja Mîodzieûowa LOP. Typowymi kanaîami rozprzestrzeniania sië charakterystycznych dla tych grup wartoôci byîy ôrodowiska mîodzieûowe, zwiâzane z subkulturâ muzycznâ, przede wszystkim nurtem reagge i punk. 5. Ôrodowiska religijne i parareligijne. Sâ to ôrodowiska praktykujâce religie Wschodu, grupy katolików ôwieckich oraz ruch ekologiczny w Koôciele katolickim. Naleûâ do nich przykîadowo Franciszkaïski Ruch Ekologiczny, Ruch Ekologiczny ôw. Franciszka z Asyûu (REFA), Centrum Ekologiczno-Rekolekcyjne "Przymierze".  GÎÓWNE CELE I SPOSOBY DZIAÎANIA  Po roku 1989 nastëpuje stopniowe dojrzewanie i profesjonalizacja ruchu. Jego dziaîania stajâ sië w coraz wiëkszym stopniu rezultatem wyboru racjonalnych strategii. Protesty i demonstracje coraz czëôciej uzupeîniane sâ propozycjami alternatywnych rozwiâzaï lub wrëcz zastëpowane sâ dziaîaniami o charakterze "pozytywnym". Podejmowane sâ próby koordynacji przedsiëwziëê komunikacyjnych (powstanie Polskiej Zielonej Sieci Biur Informacji Ekologicznej, coroczne Ogólnopolskie Spotkania Ruchu Ekologicznego w Kolumnie pod Îodziâ), zatrudniania w organizacji staîego, fachowego personelu. Uczestnicy ruchu szkolâ sië w opracowywaniu kampanii i projektów ekologicznych, zarzâdzaniu organizacjami ekologicznymi, znajomoôci przepisów prawnych, wspóîpracy z agendami païstwowymi, samorzâdowymi i masmediami. Ruch ekologiczny nie ma dotychczas wypracowanego jednolitego programu dziaîaï lub chociaûby jego podstawowego zarysu. Moûna powiedzieê, iû wiëkszoôê organizacji dziaîa na rzecz poprawienia stanu ôrodowiska i warunków ûycia obywateli poprzez podnoszenie ôwiadomoôci ekologicznej. Najwaûniejsze kampanie ekologiczne prowadzone w ostatnim okresie to, przykîadowo: 1) "kampanie odpadowe", zajmujâce sië problematykâ zagospodarowania odpadów, ekologicznych opakowaï, przyjaznych ôrodowisku sposobów utylizacji ômieci; 2) kampania "Dzikie Ûycie", dotyczâca ochrony wilka i rysia, zachowania cennych przyrodniczo bioregionów; 3) program "Zielone Pîuca Polski"; 4) "kampanie transportowe": "Miasta dla Rowerów", antyautostradowe; 5) kampanie na temat zdrowej ûywnoôci; 6) programy ochrony Baîtyku; 7) kampanie na rzecz praw zwierzât: "Zwierzë nie jest rzeczâ", protesty przeciwko tresurze zwierzât w cyrkach; 8) kampania "Teraz Wisîa", dotyczâca ochrony najwiëkszej polskiej rzeki przed regulacjâ.  KONTAKTY  Nawiâzywanie przez uczestników ruchu kontaktu z otoczeniem, zwîaszcza sektorem païstwowym, przebiegaîo nie bez komplikacji i wymagaîo przeîamania szeregu uprzedzeï i stereotypów. Kontakt ruchu ekologicznego z rzâdem ograniczony jest do zaledwie kilku obszarów, przede wszystkim edukacji ekologicznej, nieformalnych kontaktów i konsultacji oraz prób wpîywu na przygotowywane projekty prawa ekologicznego. Minister ochrony ôrodowiska bâdú jego przedstawiciele zapraszani sâ od 1991 roku na ogólnopolskie spotkania ruchu ekologicznego. W ministerstwie powoîano komórkë do wspóîpracy z organizacjami pozarzâdowymi. Obecnie opracowywany jest przez zespóî uczestników ruchu ekologicznego program wspóîpracy systemowej ministra z organizacjami pozarzâdowymi. Kontakty z instytucjami parlamentarnymi nawiâzane zostaîy po zmianach w 1989 roku i jak dotychczas, majâ doôê ograniczony charakter. Generalnie przebiegajâ dwutorowo: poprzez kontakty z komisjami i klubami parlamentarnymi oraz bezpoôredniâ wspóîpracë z posîami i senatorami. Przedstawiciele ruchu zapraszania sâ na obrady sejmowej i senackiej komisji ochrony ôrodowiska i biorâ niekiedy udziaî w pracach legislacyjnych (np. przy opracowywaniu ustawy dotyczâcej praw zwierzât). Kontakty ruchu z samorzâdami terytorialnymi i administracjâ terenowâ ukîadajâ sië w sposób bardzo zróûnicowany i stanowiâ na ogóî funkcjë wielu czynników spoîeczno-politycznych. Istotnâ rolë odgrywa tu jednak sama aktywnoôê ruchu na danym terenie i jego konsekwencja w dziaîaniu. Wciâû nieliczne sâ przykîady bezpoôredniej pomocy wîadz terenowych dla ruchu. Pozytywnym wyjâtkiem sâ tu np. relacje z samorzâdami w Krakowie, Îodzi, Bielsku-Biaîej. W coraz szerszym zakresie rozwijajâ sië kontakty ruchu z placówkami oôwiatowymi, uczelniami, instytucjami naukowymi i parkami narodowymi. Czësto podejmowane sâ wspólne dziaîania edukacyjne czy eksperckie. Szkoîy uczestniczâ w programach edukacji ekologicznej, realizowanych przez organizacje pozarzâdowe, mîodzieû szkolna zasila z kolei ruch ekologiczny. Doôê ograniczone sâ zwiâzki ruchu z innymi organizacjami pozarzâdowymi w Polsce. Po czëôci jest to spowodowane pewnâ rywalizacjâ organizacji spoîecznych o róûnego rodzaju zasoby, umoûliwiajâce im funkcjonowanie. Istotniejsze wydajâ sië wzglëdy bardziej naturalne: stosunkowo krótki czas niezaleûnego funkcjonowania trzeciego sektora w Polsce, który uniemoûliwiî jeszcze wyksztaîcenie nawyków i struktur zadowalajâcej wspóîpracy oraz wyraúnie odmienny, bardziej ideologiczny czy polityczny charakter pozarzâdowych organizacji ekologicznych na tle innych podmiotów trzeciego sektora. Nieliczne grupy ekologiczne uczestniczâ juû jednak w róûnorakich porozumieniach integracyjnych trzeciego sektora, takich jak Forum Fundacji Polskich czy regionalne Fora Inicjatyw Pozarzâdowych.  opracowaî Maciej Kozakiewicz na podst. ksiâûki Piotra Gliïskiego Polscy Zieloni