Park powstaî w celu ochrony walorów przyrodniczych - a w szczególnoôci lasów, bagien, starorzeczy, zakoli rzecznych; krajobrazowych, historycznych i kulturowych fragmentów doliny Bugu oraz koryta tej rzeki w jego naturalnym stanie, a takûe ze wzglëdu na unikalnoôê tych walorów w zasobach przyrodniczych Polski. Wokóî Parku utworzono otulinë zabezpieczajâcâ przed szkodliwym oddziaîywaniem czynników zewnëtrznych.
Na terenie Parku wystëpujâ rzadkie w skali europejskiej ptaki, takie jak: puchacz, kraska, kulon i orlik krzykliwy. Wôród roôlin chronionych spotyka sië m.in. lilië zîotogîów, storczyka borowego, tojada smukîego. Na Podlasiu wystëpuje teû kilkadziesiât objëtych ochronâ sztuk cietrzewi i wilków. Wilki spotykane sâ w Lasach Parczewskich, obok Kijowca i Zabuûa oraz Miëdzyrzeca Podlaskiego. Dominujâcym elementem ôrodowiska przyrodniczego Parku sâ tereny leône oraz poîacie îâk i pastwisk pokrytych licznymi zadrzewieniami. Swoisty charakter podlaskiego krajobrazu oraz uksztaîtowanie terenu to efekt kilkakrotnych nawrotów i regresji lâdolodu w okresie dwóch zlodowaceï (ôrodkowopolskiego i baîtyckiego). Gîównym walorem przyrodniczym Parku jest nie poddana regulacji, pîynâca meandrujâcym korytem o duûym stopniu naturalnoôci rzeka Bug. Liczne starorzecza, malownicza pradolina, dopîywy i oczka wodne wytworzyîy optymalne warunki dla wystëpowania bogatej szaty roôlinnej.
Na obszarze Parku wyróûnia sië cztery strefy o zróûnicowanych walorach i wartoôciach przyrodniczo-krajobrazowych:
I strefa - obejmuje ona cztery istniejâce rezerwaty przyrody i sâ to: Zabuûe w gminie Sarnaki, Îëg Dëbowy w gminie Janów Podlaski, Czapli Stóg oraz Szwajcaria Podlaska w gminie Terespol. Na obszarach rezerwatów obowiâzujâ zakazy i nakazy okreôlone w rozporzâdzeniach powoîujâcych te obiekty.
II strefa - obejmuje tereny o wysokich walorach przyrodniczych - rezerwaty projektowane, kompleksy leône, uûytki ekologiczne, doliny rzek, bagna i torfowiska.
III strefa - obejmuje obszary typowych upraw rolniczych i krajobrazu rolniczo-leônego z osadnictwem wiejskim i innym zwiâzanym gîównie z obsîugâ rolnictwa.
IV strefa - obejmuje ona tereny, które sâ uûytkowane gospodarczo lub które peîniâ funkcje turystyczno-wypoczynkowe o znacznym stopniu intensywnoôci, wymagajâce podjëcia dziaîaï porzâdkujâcych.
W chwili obecnej w województwie bialskopodlaskim jest 15 rezerwatów przyrody o îâcznej powierzchni 894 ha, zajmujâcych 0,17% powierzchni województwa. Do 13 istniejâcych juû wczeôniej, w styczniu '95 zostaîy doîâczone dwa nowe rezerwaty leône. Sâ to: Szwajcaria Podlaska oraz Stary Las.
Szwajcaria Podlaska to obszar lasów, îâk i wód o powierzchni 24 ha z licznymi malowniczymi wâwozami i jarami, poîoûony w gminie Terespol na skarpie Bugu, przy ujôciu rzeki Krzny. Powoîanie rezerwatu ma na celu ochronë ze wzglëdów naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych urozmaiconych drzewostanów poîoûonych na skarpie rzeki Bug, z licznymi drzewami o charakterze pomnikowym oraz z duûym udziaîem roôlin rzadkich i chronionych. W rezerwacie wystëpujâ rzadkie okazy runa leônego, okazaîy starodrzew grâdowy z piëknymi sosnami, dëbami, lipami i topolâ biaîâ. Dodatkowym bogactwem krajobrazu rezerwatu sâ starorzecza.
Stary Las to obszar objëtych rezerwatowâ ochronâ lasów o powierzchni 5,88 ha w gminie Konstantynów. Nazwa rezerwatu nie jest przypadkowa. Pochodzi od wystëpujâcych tam kilkudziesiëciu modrzewi i ôwierków. Jest to fragment dobrze wyksztaîconego grâdu z licznymi okazami drzew pomnikowych sosny, jesionu, dëbu i brzozy, chroniony ze wzglëdów naukowych i dydaktycznych.
W obu rezerwatach wprowadzono nastëpujâce zakazy:
1. Pozyskiwania, niszczenia lub uszkadzania drzew i innych roôlin - z wyjâtkiem przypadków uzasadnionych potrzebami gospodarstwa rezerwatowego, ujëtych w planie ochrony.
2. Zbioru wszystkich dziko rosnâcych roôlin, a w szczególnoôci owoców, nasion i grzybów - z wyjâtkiem zbioru nasion na potrzeby lasu.
3. Polowania, chwytania, pîoszenia i zabijania dziko ûyjâcych zwierzât, niszczenia nor i legowisk zwierzëcych, gniazd ptasich i wybierania jaj oraz wëdkowania wzdîuû rzeki (dotyczy rezerwatu "Szwajcaria Podlaska").
4. Wysypywania, zakopywania i wylewania odpadów lub innych nieczystoôci, zanieczyszczania wód i gleby oraz powietrza.
5. Niszczenia gleby lub zmiany sposobu jej uûytkowania, w szczególnoôci poprzez pozyskiwanie ôcióîki leônej.
6. Zakîócania ciszy.
7. Palenia ognisk.
8. Stosowania ôrodków chemicznych w gospodarce leônej.
9. Zmiany stosunków wodnych.
10. Umieszczania na obszarze rezerwatów przyrody tablic, napisów, ogîoszeï reklamowych i innych znaków nie zwiâzanych z ochronâ - z wyjâtkiem znaków i tablic oznaczajâcych przebieg linii granicy païstwowej oraz pas drogi granicznej, znaków drogowych i innych znaków zwiâzanych z ochronâ porzâdku i bezpieczeïstwa.
11. Wstëpu na teren rezerwatu poza miejscami wyznaczonymi przez wojewodë - z wyjâtkiem sîuûb ochrony przyrody oraz Straûy Granicznej.
12. Ruchu pojazdów, z wyjâtkiem pojazdów sîuûb leônych, sîuûb ochrony przyrody oraz Straûy Granicznej.
W rezerwacie dopuszczalne natomiast jest:
1. Prowadzenie badaï naukowych za zgodâ wojewody.
2. Prowadzenie akcji ratowniczej oraz dziaîaï zwiâzanych z ochronâ granicy païstwowej, bezpieczeïstwem publicznym i z ochronâ przeciwpoûarowâ.
3. Wykonywanie zabiegów ochronnych, hodowlanych i pielëgnacyjnych za zgodâ ministra ochrony ôrodowiska, zasobów naturalnych i leônictwa, udzielanâ w przypadku potrzeby likwidacji nagîych zagroûeï ochranianej przyrody, nie ujëtych w planie ochrony.
4. Wykonywanie prac zwiâzanych z ochronâ brzegów rzeki Bug przed erozjâ (dotyczy rezerwatu Szwajcaria Podlaska).
Teren Parku ze wzglëdu na swâ naturalnoôê, piëkny, zróûnicowany, a zarazem spokojny krajobraz oraz czyste wody i zdrowe powietrze jest idealnym miejscem rekreacji i wypoczynku dla osób pragnâcych bliskiego kontaktu z przyrodâ.
Marek Czech