4 ð03º35Gdzie jest dino?ð04º01 Tytuîowy dino to oczywiôcie dinozaur. I to nawet nie jeden, a setki tysiëcy. Odkâd byîem juû troszkë mâdrzejszy (czyli od 1 dnia ûycia he, he...) zastanawiaîem sië nad losem tych wielkich zwierzâtek. Dlaczego zginëîy? Jak to sië staîo? Dlaczego tak musiaîo byê? I czy tak naprawdë wyginëîy? To kilka z wielu pytaï, które moûna zadaê odnoônie wielkich jaszczurów. Najwiëksze dinozaury waûyîy kilkadziesiât ton, najmniejsze nie byîy ciëûsze od kota domowego. Pierwsze osobniki spoôród dinków pojawiîy sië mniej wiëcej 210-205 milionów lat temu. Ostatnie udeptywaîy naszâ planetë okoîo 65 milionów lat temu. Koôci oraz inne dowody na istnienie tych zwierzâtek moûemy znaleúê na terytorium USA, Kanady, Mongolii, Chin, Tanzanii i... Polski. Róûnice w wielkoôci wyraúnie byîy zauwaûalne miëdzy roôlinoûernymi i drapieûnikami. Przykîadem roôlinoûernych moûe byê brachiozaur. Waûyî on ponad 70 ton i mierzyî okoîo 20 m dîugoôci. Gdyby nie wielkie rozmiary gad ten nadawaîby sië ôwietnie na zwierzë domowe! Byî spokojny i wcinaî tylko roôlinki. Dinozaury byîy oczywiôcie jajorodne. Ich jaja miaîy ksztaît kuli lub bardziej podîuûny. W porównaniu do rodziców "domki" maluchów nie byîy olbrzymie. Miaîy ponad 3 litry pojemnoôci i 30 cm dîugoôci. Ktoô moûe zapytaê: dlaczego dopiero teraz odnajduje sië szczâtki i skamieliny dinozaurów? Bardzo dobre pytanie. Otóû juû 2000 lat temu Chiïczycy odnajdywali wielkie koôci. Uznawali je za bardzo dobry lek. Pochodzenie tych koôci tîumaczono sobie smokami. Kaûde dziecko wie, ûe kiedyô byîy smoki... Powaûne badania rozpoczëîy sië w XIX wieku. W 1809 roku w Sussex w Anglii znaleziono koôci naleûâce do nieznanego zwierzëcia. Po raz pierwszy sîowo "dinozaur" pojawia sië w 1841 r. dziëki uczonemu º58Richardowi Owenowiº01. Jak pisaîem pozostaîoôci po dinkach moûna znaleúê takûe w Polsce. Na poczâtku, dawno temu uznawano, ûe w Polsce nie znajdzie sië dinozaurów. Podporâ tej teorii byîy przypuszczenia, ûe nasze païstwo zalewaîo morze. I rzeczywiôcie tak byîo, ale z maîym wyjâtkiem. Czasami woda ustëpowaîa z Polski i wtedy swâ szansë miaîy zwierzaki. W 1959 º58dr Karaszewskiº01 20 km od Kielc po raz pierwszy natrafiî na ich skamieniaîe szczâtki. Najwiëcej szans na znalezienie trofeów paleontologicznych mamy szansë w okolicach Mniowa i Stâporkowa. Nasze dinozaury byîy mniejsze od gigantów. Miaîy tylko kilka metrów dîugoôci. I ûyîy wygodnie dinozaury na caîym niemal globie. Panowaîy i wîadaîy Ziemiâ przez dîugi okres. Nagle jednak coô sië staîo. Nastâpiîo "coô", co zniszczyîo te olbrzymie gady. Co to byîo? Ogromna czëôê ludzi opowiada sië za tym, ûe w naszâ planetë uderzyî gigantyczny meteoryt. Podczas kontaktu nastâpiîo takie wzniecenie kurzu i pyîu, ûe przysîoniî on sîoneczko. Oczywiôcie nie zasîoniî go caîokowicie bo wtedy nie byîoby nas. Sîoïce byîo na tyle sîabe i maîo docieraîo promieni sîonecznych do powierzchni Ziemi, ûe ostygîa ona jak zupa poza garnkiem Zeptera. Poniewaû gady to zwierzëta zmiennocieplne nie wytrzymaîy tych wahaï klimatycznych. Co innego ssaki. One sâ staîocieplne. Moûna teû przyjâê, ûe wyginëîy wielkie roôliny, którymi ûywiîy sië dinozaury. Jednak co byîoby gdyby nadal panowaîy wielkie jaszczurki? Najprawdopodobniej nie byîoby nas - ludzi. Na pewno nie mielibyômy tyle do powiedzenia. Moûe naukowcom uda sië odtworzyê z DNA dinozaura? Nie jest to niemoûliwe, bo sîyszaîem juû nad pracami prowadzâcymi do odtworzenia mamuta. Bëdzie pobrana sperma pana mamuta i zapîodniona niâ bëdzie pani sîonica. Z czasem przewaga genów mamucich nad sîonimi bëdzie na tyle duûa, ûe bëdâ dominowaê zupeînie. To jednak za kilka pokoleï... Oczywiôcie byîbym nierozsâdny gdybym twierdziî, ûe napisaîem ten artykuî "z gîowy". Wiele faktów byîo z mojej prywatnej encyklopedii (czyt. mózgu), ale gros z dwutygodnika "Ûycie ôwiata". º58Gandalf/WPZ^RDº01 P.S. A tak na marginesie. Czy uwaûacie za realnâ zagîadë ludzkoôci?