*** zasoby naturalne *** Polska posiada stosunkowo duûe zasoby surowców mine- ralnych. Udokumentowane za- soby surowców obejmujâ : - surowce skalne 42 mld t, - wëgiel kamienny 62 mld t, - wëgiel brunatny 9 mld t, - rudy metali 5 mld t, - surowce chemiczne 54 mld ton. ·surowce energetyczne Gîównym bogactwem mineral- nym Polski jest wëgiel ka- mienny. Wystëpuje on w trzech zagîëbiach: Górno- ôlâskim, Dolnoôlâskim i Lu- belskim. Spoôród prawie 62 mld ton zasobów geologi- cznych tylko 21%, czyli niespeîna 13 mld ton, nale- ûy do zasobów przemysîo- wych. Taka wielka iloôê strat (tzn. róûnica miëdzy zasobami geologicznymi a przemysîowymi) wynika ze stosowania niewîaôciwych metod eksploatacji. Ze wzglëdu na brak odpowie- dnich maszyn górniczych nie wydobywa sië pokîadów cieï- szych (do 1,5 m), jak rów- nieû nie w peîni pozyskuje sië wëgiel z pokîadów zbyt grubych. Spoôród trzech naszych za- gîëbi wëglowych najwiëkszy- mi zasobami i najkorzy- stniejszymi warunkami wydo- bycia charakteryzuje sië Zagîëbie Górnoôlâskie.Prze- ciëtna gruboôê pokîadów wy- nosi 2 m, pokîady sâ sîabo zaburzone i uîoûone prawie poziomo. Wëgiel górnoôlâski cechuje wysoka kalorycznoôê - ok. 6000 kcal. Blisko 1/4 to wëgiel koksujâcy, wystë- pujâcy gîównie w okrëgu Ry- bnickim. Zagîëbie Dolnoôlâskie ma wielokrotnie mniejsze zaso- by niû Zagîëbie Górnoôlâ- skie, wëgiel zalega tu w niekorzystnych warunkach geologicznych. Ze wzglëdu na wysokie koszty wydobycia oraz wyczerpywanie sië za- sobów, czynne tu kopalnie postawiono w stan likwida- cji. Niekorzystne sâ równieû wa- runki wydobycia w Zagîëbiu Lubelskim. Pokîady zalegajâ na duûej gîëbokoôci - poni- ûej 700 m, w b.trudnych wa- runkach hydrogeologicznych i sâ niezbyt duûej miâûszo- ôci. Obszar ten ma niewie- lki udziaî w ogólnej iloôci wydobywanego wëgla kamie- nnego w Polsce. Wydobycie wëgla kamiennego w Polsce w okresie powoje- nnym rosîo b.szybko. Wyni- kaîo to z rosnâcego zapo- trzebowania ze strony roz- wijajâcego sië przemysîu, a ponadto wëgiel kamienny jest jednym z podstawowych towarów eksportowych. Wëgiel brunatny wystëpuje w wielu obszarach, a eksploa- tuje sië go w trzech zagîë- biach: Turoszowskim, Koniï- skim i Beîchatowskim. Mimo, ûe wëgiel brunatny jest o wiele mniej wartoôciowym paliwem niû wëgiel kamienny a jego eksploatacja powodu- je b.duûe zniszczenia w krajobrazie, to jednak ze wzglëdu na deficyt paliw, poczâwszy od 1960 r. wydo- bycie tego surowca rosîo b. szybko. Kraj nasz daje ok. 6% ôwiatowej produkcji wë- gla brunatnego, co lokuje nas na 5 pozycji wôród naj- wiëkszych producentów. Najkorzystniejsze warunki wydobycia wystëpujâ w Za- gîëbiu Turoszowskim. Zîoûe zalega na maîej gîëbokoôci i korzystny jest stosunek miâûszoôci zîoûa do nadkîa- du. Najmniej korzystnymi warunkami wydobycia odzna- cza sië obszar koniïski. W Beîchatowie zîoûe charakte- ryzuje sië duûâ miâûszoôciâ - przeciëtnie 50 m, jednak- ûe aby je osiâgnâê, trzeba zdjâê 150 m nadkîadu, co pociâga za sobâ duûe ko- szty. Ropa naftowa wystëpuje w Polsce w kilku obszarach, a jej eksploatacja rozpoczëîa sië w naszym kraju najwcze- ôniej na ôwiecie. Ze wzglë- du na niewielkie zasoby krajowe wydobycie tego su- rowca nie ma istotnego zna- czenia gospodarczego. Ro- czne wydobycie rzëdu 160 tys. ton pokrywa mniej niû 1% krajowych potrzeb. Pol- ska importuje rocznie 15 - 16 mln ton ropy naftowej i ponad 3 mln ton produktów naftowych. Gaz ziemny wystëpuje w Pol- sce w kilku obszarach. Po- czâtkowo byî wydobywany ty- lko na Podkarpaciu w rejo- nie Lubaczowa, Jarosîawia i Przemyôla; od kilkunastu lat sâ eksploatowane zîoûa na Nizinie Wielkopolskiej (Ostrów Wlkp.) oraz w woj. koszaliïskim i szczeciïskim Wydobycie rzëdu 5 - 6 mld m³ rocznie pokrywa ok. 50% zapotrzebowania na gaz - resztë uzupeînia import gîównie z Rosji i Ukrainy, jednak prowadzone sâ stara- nia w sprawie zakupu gazu z rejonu Zatoki Perskiej. ·surowce metaliczne Zasoby rud miedzi w Polsce wynoszâ ok. 2,7 mld ton, co odpowiada w przybliûeniu 55 mln ton czystego metalu. Miedú jest wydobywana w Za- gîëbiu Legnicko-Gîogowskim. Ponadto istnieje wczeôniej eksploatowane zîoûe w okrë- gu Bolesîawsko-Zîotoryjskim Roczne wydobycie rud miedzi w Polsce wynosi 26 - 30 mln ton. Z wydobytej rudy uzy- skuje sië 390 - 400 tys.ton miedzi elektrolitycznej i ok. 700 ton srebra. Zarówno miedú, jak i srebro pokry- wajâ zapotrzebowanie krajo- we i sâ przedmiotem ekspor- tu. Rudy cynku i oîowiu wystë- pujâ w póînocnym i wscho- dnim obrzeûeniu niecki wë- glowej w trzech obszarach : bytomskim, olkuskim i chrzanowskim. Udokumentowa- no ponad 370 mln ton rudy o zawartoôci ponad 15 mln ton cynku i ponad 6 mln ton oîowiu. Rudy ûelaza wystëpujâ w czterech obszarach: czësto- chowsko-wieluïskim, ôwiëto- krzyskim, îëczyckim i su- walskim. Trzy pierwsze ob- szary ze wzglëdu na duûe rozproszenie zîóû, niskâ zawartoôê metalu w rudzie oraz duûy stopieï wyeksplo- atowania zîóû nie majâ pra- ktycznego znaczenia. Zîoûe suwalskie oprócz ûelaza za- wiera domieszkë tytanu i wanadu. Ze wzglëdu na te domieszki ruda tu wystëpu- jâca nie nadaje sië do wy- topu ûelaza, moûe jednak stanowiê surowiec do produ- kcji koncentratu tytanowego oraz piëciotlenku wanadu. Warunki zalegania zîoûa sâ trudne; ruda tworzy socze- wki zapadajâce pod duûym kâtem. Ponadto eksploatacja zîoûa byîaby niekorzystna ze wzglëdu na degradacjë ôrodowiska w tym stosunkowo maîo zanieczyszczonym ob- szarze Polski. ·surowce chemiczne Polska posiada jedne z naj- wiëkszych w ôwiecie zîóû siarki. Siarka wystëpuje w trzech obszarach: tarno- brzeskim, grzybowskim i lu- baczowskim. Wydobycie odby- wa sië metodâ odkrywkowâ oraz otworowâ, polegajâcâ na podziemnym roztapianiu siarki za pomocâ tîoczonej gorâcej wody. Polska naleûy do najwiëkszych w ôwiecie (4 miejsce) producentów siarki. Zîoûa soli kamiennej wystë- pujâ na Podkarpaciu, na Gó- rnym Ôlâsku, w Wielkopolsce na Kujawach i w rejonie Za- toki Puckiej. Zîoûa podkar- packie i ôlâskie sâ wieku trzeciorzëdowego, kujawskie i puckie - permskiego. Zîo- ûa podkarpackie byîy naj- wczeôniej eksploatowane i obecnie ich zasoby sâ na wyczerpaniu. Czynne sâ tu dwie kopalnie w Wieliczce i Bochni. Zîoûa ôlâskie w okrëgu Ûory-Rybnik nie sâ eksploatowane. Wydobycie soli koncentruje sië w ob- szarze Wielkopolsko (Kîoda- wa) - Kujawskim (Inowrocîaw Wapno, Mogilno). W Kîodawie i w rejonie Za- toki Puckiej wystëpuje sól potasowa; zîoûa te nie sâ eksploatowane. Ze wzglëdu na wielkoôê zasobów moûli- woôci eksploatacji soli w Polsce sâ nieograniczone. W Niecce Nidziaïskiej wy- stëpujâ zîoûa gipsu, a w okolicach Lwówka Ôlâskiego - anhydrytu. Surowce te mo- gâ byê wykorzystywane jako úródîo siarki. ·surowce skalne Do podstawowych skaî budo- wlanych pochodzenia magmo- wego naleûâ granity, bazal- ty, porfiry, melafiry i an- dezyty. Wôród skaî osado- wych najwiëksze znaczenie majâ piaskowce, gips, pia- ski, ûwiry, iîy i gliny. Granity wydobywa sië gîó- wnie w kamienioîomach Strzegomia i Strzelina na Dolnym Ôlâsku. Gîówne za- stosowanie znajdujâ w budo- wnictwie drogowym oraz w pewnym stopniu w budowni- ctwie monumentalnym. Bazalt jest wykorzystywany gîównie jako tîuczeï w bu- downictwie kolejowym oraz drogowym. Najwiëksze kamie- nioîomy bazaltu wystëpujâ w Sudetach i na Przedgórzu Sudeckim: Zgorzelec, Lubaï, Jawor, Zîotoryja, Niemo- dlin. Podobne przeznaczenie majâ porfiry i melafiry wy- dobywane w rejonie dolno- ôlâskim (Nowa Ruda, Waî- brzych, Kamienna Góra) oraz krakowskim (na poîudnie od Krzeszowic). Marmury, stosowane jako ma- teriaîy ozdobne, sâ eksplo- atowane w rejonie Chëcin, Kielc, w Dëbniku pod Krako- wem, w okolicach Nysy i w Kotlinie Kîodzkiej. W caîej Polsce eksploatuje sië zîoûa ûwirów, piasków, iîów i glin; wykorzystuje sië równieû gîazy narzuto- we. Najwiëksze zîoûa glin i iîów ceramicznych wystëpujâ w okolicach Bolesîawca, Lu- bania, Strzegomia i Strze- lina. Gliny ceramiczne wy- stëpujâ w wielu miejscach w Polsce. Najwiëksze zîoûa wapieni i margli wystëpujâ na Wyûynie Ôlâskiej, w Jurze Krakowsko -Czëstochowskiej, na Wyûy- nie Lubelskiej, w okolicach Opola oraz w niewielkich iloôciach na Kujawach. Coraz wiëksze zastosowanie w budownictwie znajduje gips. Duûe zasoby wystëpujâ w Niecce Nidziaïskiej. Podstawowym surowcem w przemyôle szklarskim sâ piaski kwarcowe. Duûe zîoûa tego surowca wystëpujâ w okolicach Tomaszowa Mazo- wieckiego, Bolesîawca, Ûar, Sandomierza, Wyszkowa i Wo- îomina koîo Warszawy.