*** wiadomoôci ogólne *** Kraj : Polska Poîoûenie : Europa Ôrodkowa Powierzchnia : 312 683 km² Podziaî administracyjny: 49 województw w tym 3 o cha- rakterze wielkich aglomeracji miejskich, 267 rejonów administracyjnych, 2465 gmin i 836 miast. Stolica: Warszawa (1 655 100 mieszkaïców, 1993 r.) Inne duûe miasta : Îódú 851 700 mieszkaïców Kraków 748 000 mieszkaïców Wrocîaw 642 300 mieszkaïców Poznaï 588 700 mieszkaïców Gdaïsk 464 600 mieszkaïców Ludnoôê : 38 418 100 (1993 r.) Ludnoôê na 1 km² = 123 osoby Kraj jednolity narodowoôciowo, mniejszoôci narodowe stanowiâ ok. 1,4% ogóîu ludnoôci; 38 miast liczy ponad 100 000 mieszkaïców. Warunki naturalne : Kraj nizinny, ôrednia wysokoôê 173 m, 75,1% obszaru leûy poniûej 200 m, najwyûszy punkt - Rysy w Tatrach - 2499 m n.p.m., najniûej po- îoûony punkt - na terenie wsi Raczki Elblâskie (woj. elblâskie) -1,8 metrów. Polska leûy w strefie klima- tu umiarkowanego, który powstaje na skutek ôcierania sië nad jej obszarem mas powietrza, co powoduje duûâ zmiennoôê pogody. Jëzyk urzëdowy : polski Waluta: Zîoty polski = 100 groszy Historia païstwa polskiego : Na przeîomie IX i X w. uksztaîtowaîy sië pierwsze polskie païstwa plemienne: Wiôlan i Polan,a ekspansja Polan od IX w. doprowadzi- îa do zjednoczenia w ich rëku znacznych obszarów. Ok. 960 r. wîadzë objâî Mieszko I (dynastia Piastów), który skupiî pod swym berîem wiëkszoôê ziem etnicznie polskich i w 966 r. przyjâî chrzeôcijaïstwo. Znacznâ potëgë i miëdzynarodowe znaczenie Polska osiâgnëîa za panowania Bolesîawa Chrobrego, który koronowaî sië w 1025 r., stajâc sië pierwszym królem Polski. W pó- úniejszym okresie tendencje odôrodkowe wôród moûno- wîadców i powstanie ludowe przeciw uciskowi feudalne- mu doprowadziîy do kryzysu i czëôciowego rozpadu païstwa. Przeciwstawiî sië temu w poîowie XI w. Kazi- mierz Odnowiciel, doprowadzajâc do odbudowy monarchii a Bolesîaw Ômiaîy do wzrostu miëdzynarodowego zna- czenia Polski. Po okresie rozbicia dzielnicowego, do- piero w XIV w. Wîadysîawowi Îokietkowi (koronacja w 1320 r.) udaîo sië zjednoczyê Wielkopolskë, Maîopo- lskë i Kujawy. Zjednoczone païstwo umocniî ostatni z Piastów, Kazimierz Wielki. Pod jego rzâdami Polska nie tylko znacznie powiëkszyîa swój obszar, ale takûe przeûywaîa okres rozkwitu gospodarczego i kultural- nego. Od 1385 r. datujâ sië rzâdy dynastii Jagiellonów, za- poczâtkowanej przez ksiëcia Litwy - Wîadysîawa Jagie- îîë. Po wygaôniëciu tej dynastii królowie polscy byli wybierani w drodze elekcji, co doprowadziîo do wzro- stu wpîywów obcych païstw na obsadzenie polskiego tronu.Liczne wojny, prowadzone ze zmiennym szczëôciem przyczyniaîy sië do wzrostu roli, ale takûe do zna- cznego osîabienia païstwa polskiego. W poîowie XVII wieku pojawiîy sië oznaki odbudowy gospodarczej kra- ju. Król Stanisîaw August Poniatowski, wspierany przez ôwiatîe umysîy tej epoki, dâûyî do zachowania maksymalnej samodzielnoôci politycznej poprzez refo- rmy i odbudowë gospodarczâ i kulturalnâ kraju. Po klësce konfederacji barskiej nastâpiî I rozbiór Polski (1772 r.). Dzieîo Sejmu Czteroletniego (1788- 1792) - Konstytucjë 3 Maja 1791 r. - zniweczyîa kon- federacja targowicka, spisek magnatów zawarty pod pa- tronatem Katarzyny II. Nastëpstwem byî II rozbiór Polski (1793 r.). W 1794 r. wybuchîo powstanie koôciuszkowskie, które przerodziîo sië w walkë naro- dowowyzwoleïczâ, zakoïczonâ klëskâ i III rozbiorem Polski (1795 r.). Rozpoczâî sië 123-letni okres nie- woli pod rzâdami trzech zaborców : Rosji, Prus i Austrii. Wybuch I wojny ôwiatowej, wzrost dâûeï nie- podlegîoôciowych, którym sprzyjaîo obalenie caratu w marcu 1917 r., uznanie przez Rosjë Radzieckâ prawa Polski do niepodlegîoôci oraz deklaracja prezydenta USA T.W.Wilsona, klëska wojsk païstw centralnych, wy- buch rewolucji w Niemczech - to wszystko przyczyniîo sië do odzyskania 11 listopada 1918 r. niepodlegîoôci przez Polskë. W okresie miëdzy I a II wojnâ ôwiatowâ Polska przy- braîa ksztaît burûuazyjno-demokratycznej republiki parlamentalnej (konstytucja z 1921 r.). Po zakoïcze- niu w 1922 r. procesu ksztaîtowania granic païstwo- wych rozpoczëîo sië scalanie poszczególnych dzielnic kraju. Gospodarka polska, mimo sukcesów w postaci integracji gospodarczej, reformy walutowej w 1924 r., budowy Gdyni i Centralnego Okrëgu Przemysîowego, by- îa podatna na kryzysy. Wpîywy ziemiaïstwa i burûuazji sprawiîy, ûe nie zrealizowano uchwaî sejmowych w sprawie reformy rolnej. Brak stabilizacji wewnëtrznej zaowocowaî w 1926 r. zamachem stanu marszaîka J.Piî- sudskiego. Lata 30 przyniosîy tendencje do rzâdów dy- ktatorskich (konstytucja z 1935 r.). 1 wrzeônia 1939 r. hitlerowskie Niemcy napadîy na Polskë, która walczyîa samotnie, mimo sojuszniczych paktów z Francjâ i Wielkâ Brytaniâ. 17 wrzeônia Zwiâ- zek Radziecki zgodnie z ukîadem Ribbentrop-Moîotow zajâî wschodnie tereny païstwa polskiego. Hitlerowska okupacja stanowiîa zagroûenie dla polskiego bytu na- rodowego; ogóîem w II wojnie ôwiatowej zginëîo ok. 6 mln obywateli polskich. W okresie okupacji rozwinâî sië ruch oporu, istniaîo w istocie caîe podporzâdko- wane rzâdowi dziaîajâcemu na emigracji podziemne païstwo polskie ze swym zbrojnym ramieniem - Armiâ Krajowâ. Zbrojne organizacje tworzyîy wszystkie orientacje polityczne - od skrajnej prawicy (Narodo- we Siîy Zbrojne) poprzez ruch ludowy (Bataliony Chîo- pskie), po ugrupowania lewicowe, skupione od 1942 r. wokóî PPR (Armia Ludowa). Polskie formacje wojskowe walczyîy praktycznie na wszystkich frontach II wojny ôwiatowej. Wyzwolenie przyniosîy Polsce Armia Czerwo- na i Wojsko Polskie. 21 lipca 1944 powstaî Polski Ko- mitet Wyzwolenia Narodowego (od 31.12.1944 Rzâd Tym- czasowy), bëdâcy politycznâ reprezentacjâ lewicy, dziaîajâcej w podziemiu Krajowej Rady Narodowej oraz Zwiâzku Patriotów Polskich, zorganizowanego w ZSRR. Zgodnie z postanowieniami konferencji jaîtaïskiej wielkich mocarstw 28 czerwca 1945 r. powstaî Tymcza- sowy Rzâd Jednoôci Narodowej, do którego weszli takûe byli czîonkowie emigracyjnego rzâdu londyïskiego. Lata 1944-1949 byîy okresem ostrej walki politycznej o oblicze ustrojowe païstwa. Przeprowadzono reformë rolnâ, znacjonalizowano przemysî, uspoîeczniono handel. Uksztaîtowaî sië system polityczny, w którym hegemonistycznâ siîâ politycznâ byîa marksistowsko- -leninowska Polska Zjednoczona Partia Robotnicza, utworzona 15.12.1948 r. na kongresie zjednoczeniowym PPR i PPS. Konstytucja uchwalona 22 lipca 1952 r. na- daîa przemianom rangë ustrojowâ i okreôliîa PRL jako païstwo socjalistyczne, w którym przewodniâ rolë w spoîeczeïstwie odgrywaîa PZPR w sojuszu ze Zjednoczo- nym Stronnictwem Ludowym i Stronnictwem Demokraty- cznym. Dramatyczne wydarzenia sierpniowe 1980 r., mimo prze- jôciowego wprowadzenia stanu wojennego 13.12.1981 r. doprowadziîy do szerokich zmian w ûyciu spoîecznym i politycznym. Powoîano Trybunaî Stanu, Trybunaî Konstytucyjny, ustanowiono Rzecznika Praw Obywatel- skich. Dialog miëdzy koalicjâ rzâdzâcâ a przedstawi- cielami opozycji na czele z Niezaleûnym Samorzâdnym Zwiâzkiem Zawodowym "Solidarnoôê" otworzyî drogë do gîëbokich ewolucyjnych przemian w Polsce. Nowelizacja konstytucji w 1989 r. wprowadziîa zmiany w ukîadzie najwyûszych organów wîadzy. Funkcje usta- wodawcze obok dotychczasowego Sejmu liczâcego 460 po- sîów, peîni 100-osobowy Senat. Obie izby wybierane sâ na 4 lata na podstawie powszechnego, równego, bezpo- ôredniego prawa wyborczego w gîosowaniu tajnym. Gîo- wâ païstwa jest prezydent wybierany na kadencjë 6-cio letniâ w gîosowaniu tajnym. Naczelnym organem wykona- wczym i zarzâdzajâcym jest Rada Ministrów. Przeprowadzone w 1989 r.w/g nowej ordynacji wybory do Sejmu i Senatu odzwierciedliîy nowy ukîad siî poli- tycznych i otwarîy drogë do demokracji parlamentarnej w której PZPR utraciîa hegemonistycznâ rolë. Odzwier- ciedlono to w kolejnej nowelizacji konstytucji w gru- dniu 1989 r., na mocy której ponadto przywrócono na- zwë Rzeczpospolita Polska oraz dawny herb païstwa - orîa biaîego w koronie.