*** rolnictwo Polski *** ·rolnicze uûytkowanie ziemi Wyróûnia sië 4 podstawowe formy uûytkowania gruntów: grunty orne, sady, îâki i pastwiska, które îâcznie okreôlane sâ jako uûytki rolne. Wskaúnik uûytków rolnych wykazuje duûe zróûnicowanie przestrzenne, od ok. 40% w województwie zielonogórskim do 79% w skierniewickim. Wartoôê tego wskaúnika jest wielorako uwarunkowana. Na terenach górskich czynni- kiem maîo sprzyjajâcym ro- zwojowi gospodarki rolnej sâ silna deniwelacja terenu oraz warunki termiczne; na pojezierzach - duûe powie- rzchnie zajëte przez jezio- ra, rozlegîe obszary pia- szczyste (sandry) oraz uro- zmaicona rzeúba; na Ôlâsku duûe powierzchnie zajëte przez górnictwo wëglowe i przemysî przetwórczy. Naj- wiëkszym odsetkiem uûytków rolnych charakteryzuje sië ôrodkowa i ôrodkowo-wscho- dnia czëôê kraju. Wiâûe sië to z istnieniem na tym te- renie od wielu wieków roz- proszonego osadnictwa wiej- skiego. Brak innych úródeî utrzymania prowadziî do silnego rozdrobnienia gos- podarstw (podziaî gospo- darstwa miëdzy potomstwo), co z kolei powodowaîo zaj- mowanie na cele rolnicze powierzchni leônej. Grunty orne zajmujâ ok. 47% powierzchni kraju (tj. 77% uûytków rolnych). Prze- strzennie udziaî gruntów ornych w powierzchni ogól- nej zmienia sië podobnie jak udziaî uûytków rolnych. Najmniej gruntów ornych ma- jâ tereny zachodnie i gór- skie (poniûej 40%), najwië- cej ôrodkowa czëôê kraju - powyûej 55%. ·produkcja roôlinna W Polsce uprawia sië kilka- dziesiât gatunków roôlin, lecz tylko kilkanaôcie ma istotne znaczenie gospodar- cze. Okoîo 55% gruntów przeznacza sië pod zboûa. Do czterech podstawowych zbóû naleûâ: ûyto, pszeni- ca, jëczmieï i owies. Na- tëûenie uprawy zbóû nie jest w caîym kraju jednako- we, najwiëksze jest w ôro- dkowo-wschodniej czëôci kraju. Wôród zbóû najwiëkszy areaî zajmuje ûyto. Jest to ro- ôlina o niewielkich wymaga- niach glebowo-klimatycznych Duûy udziaî tego zboûa w powierzchni zasiewów wiâûe sië równieû z dîugotrwaîâ tradycjâ jego uprawy w na- szym kraju. Poniewaû plony ûyta sâ mniejsze niû psze- nicy i jëczmienia, areaî upraw ûyta stopniowo ulega ograniczeniu. Pszenica jest zboûem o du- ûych wymaganiach glebowych i klimatycznych. Najwiëksze natëûenie upraw tej roôliny wystëpuje na Nizinie Ôlâ- skiej, Wyûynie Lubelskiej, Kujawach, Ûuîawach Wiôla- nych oraz na Przedgórzu Su- deckim i Podkarpaciu. Jëczmieï jest zboûem gîó- wnie paszowym, a ponadto uûywa sië go do produkcji piwa oraz kasz. Róûne od- miany tego zboûa udajâ sië na glebach o róûnej jakoôci w zwiâzku z tym jëczmieï jest uprawiany w caîym kra- ju przy nieco wiëkszej przewadze Niziny Ôlâskiej i caîej czëôci póînocnej kra- ju. Owies jest zboûem o maîych wymaganiach glebowych, na- tomiast wymaga duûo wilgo- ci. Poniewaû jest to roôli- na uprawiana gîównie na pa- szë dla koni, areaî jej upraw zmniejsza sië wraz z zmniejszaniem sië pogîowia koni. Rejonizacja upraw od- zwierciedla rozmieszczenie chowu koni - najwiëkszy ob- szar zajmuje w czëôci poîu- dniowej i wschodniej kraju. Inne zboûa, takie jak gryka proso, kukurydza, pszenûy- to, odgrywajâ mniejszâ rolë gospodarczâ. Wôród roôlin korzeniowych najwiëkszâ rolë speînia ziemniak. Jest to roôlina udajâca sië na lekkich gle- bach i jest uprawiana w ca- îym kraju. Poniewaû uprawa ziemniaka wymaga wiëkszego nakîadu pracy niû uprawa zbóû, przestrzenne natëûe- nie upraw wzrasta na tere- nach silnie rozdrobnionego rolnictwa. Polska naleûy do najwiëkszych producentów ziemniaków na ôwiecie - po Rosji, a przed Chinami, Niemcami i Stanami Zjedno- czonymi. Ziemniaki odgrywa- jâ b.waûnâ rolë w wyûywie- niu ludnoôci, stanowiâ pa- szë (gîównie dla trzody chlewnej), znaczna czëôê  zbiorów jest przetwarzana przez przemysî spirytusowy i spoûywczy. Wôród tzw. roôlin przemy- sîowych najwaûniejszâ rolë odgrywa uprawa buraka cu- krowego. Roôlina ta wymaga dobrych gleb i ciepîego wi- lgotnego klimatu oraz sta- rannej uprawy. Uprawa bura- ka cukrowego wykazuje wië- ksze natëûenie w pasie ciâ- gnâcym sië przez caîy kraj od woj. waîbrzyskiego po elblâskie. Drugi, mniejszy rejon upraw tej roôliny, wystëpuje na Wyûynie Lubel- skiej. Burak cukrowy odgry- wa równieû waûnâ rolë w go- spodarce paszowej - dostar- cza liôci na kiszonki oraz wysîodków (po produkcji cu- kru) i tzw. melasy. Wôród roôlin dostarczajâ- cych tîuszczu najwiëkszâ rolë w Polsce majâ rzepak i rzepik. Roôliny te wymagajâ dobrych gleb oraz ciepîego i wilgotnego klimatu. Pol- ska naleûy do najwiëkszych w Europie producentów oleju rzepakowego. Najwiëcej rze- paku i rzepiku uprawia sië w zachodniej i póînocnej czëôci kraju. Odpady po- wstajâce przy produkcji oleju rzepakowego, tzw. ma- kuchy, sâ wartoôciowym kom- ponentem pasz treôciwych. Spoôród roôlin wîóknistych uprawia sië w Polsce nie- wielkâ iloôê lnu i konopii. Stosunkowo najwiëcej lnu uprawia sië w Wielkopolsce i na Pojezierzu Pomorskim; znaczniejsze plantacje ko- nopii znajdujâ sië na Wyûy- nie Lubelskiej. Chmiel, uûywany w przemyôle piwowarskim, a takûe farma- ceutycznym i kosmetycznym, jest uprawiany w pewnych iloôciach na Wyûynach Lu- belskiej i Kieleckiej. Tytoï uprawia sië w rejonie lubelskim, rzeszowskim, krakowskim, ôlâskim, kiele- ckim oraz w dolinie dolnej Wisîy. Do najintensywniejszych form gospodarki rolnej na- leûy warzywnictwo i ogro- dnictwo. Najwiëcej warzyw uprawia sië w okrëgu ôlâ- sko-krakowskim (ok. 5% ogó- lnej powierzchni upraw), ponadto znaczny odsetek gruntów ornych warzywa zaj- mujâ na Nizinie Ôlâskiej oraz w woj. warszawskim i îódzkim. Poza gruntowymi, coraz wiëcej uprawia sië warzyw szklarniowych. Wa- rzywnictwo w Polsce w po- równaniu z krajami oôcie- nnymi jest dobrze rozwinië- te. Ze wzglëdu na wielkoôê zbiorów najwiëkszâ rolë od- grywa uprawa kapusty, mar- chwi, buraków êwikîowych, cebuli, ogórków i pomido- rów (ok. 85% zbiorów wszy- stkich warzyw). Waûnym dziaîem produkcji jest sadownictwo. W Polsce moûna wyróûniê kilka rejo- nów sadowniczych: beskidzki (nowosâdecki, limanowski i bielskobialski), lubelski, sandomierski, grójecko-wa- recki. Najwiëcej (ok. 50% wszystkich drzew) uprawia sië jabîoni, a ponadto ôli- wy, wiônie, grusze, czere- ônie. Polska jest duûym producen- tem malin (uprawianych w najwiëkszych iloôciach w rejonie pîockim, warsza- wskim, lubelskim, tarno- wskim i radomskim), truska- wek i porzeczek. ·chów zwierzât gospodar- skich Chów zwierzât gospodarskich dostarcza artykuîów ûywno- ôciowych oraz surowców przemysîowych. W Polsce w produkcji zwierzëcej najwa- ûniejszâ rolë odgrywa chów bydîa. Pogîowie bydîa w na- szym kraju wynosi ok.10 mln sztuk; 55 sztuk/100 ha uûy- tków rolnych. W ostatnim dziesiëcioleciu pogîowie bydîa zmniejszyîo sië o 2,5 mln sztuk. Rozmieszczenie chowu bydîa jest b.nierów- nomierne. Najwiëksze natë- ûenie hodowli wystëpuje w rejonie maîopolskim i ôlâ- sko-wielkopolskim; najmnie- jsze - w rejonie ôrodkowo- wschodnim (woj. warszawskie i radomskie po wschodniâ granicë païstwa) oraz w re- jonie póînocnym i zachodnim Wiëkszâ obsadâ bydîa na 100 ha uûytków rolnych chara- kteryzujâ sië gospodarstwa prywatne niû païstwowe; wy- nika to z wiëkszej praco- chîonnoôci hodowli niû go- spodarki roôlinnej. Trzodë chlewnâ hoduje sië gîównie w celu pozyskania miësa. Miëso wieprzowe na rynkach ôwiatowych jest mniej cenione niû inne ga- tunki. Z ekonomicznego punktu widzenia chów ôwiï jest korzystny, poniewaû z tej samej iloôci paszy uzy- skuje sië wiëcej miësa niû w przypadku hodowli wielu innych gatunków zwierzât. Ze wzglëdu na duûâ rozro- dczoôê tych zwierzât moûna îatwo regulowaê rozmiary hodowli. Polska naleûy do duûych producentów miësa wieprzo- wego, a pod wzglëdem obsady ôwiï na 100 ha uûytków rol- nych wyprzedzajâ nas tylko Niemcy. Pod wzglëdem pogîo- wia (ok. 20 mln sztuk) kraj nasz od kilku lat zajmuje szóstâ pozycjë w ôwiecie. Obsada na 100 ha wykazuje duûe zróûnicowanie prze- strzenne; najwiëcej ôwiï hoduje sië w ôrodkowo-za- chodniej i póînocnej czëôci kraju, najmniej w rejonach górskich oraz na poîudnio- wym wschodzie. Pogîowie koni w Polsce ule- ga systematycznemu zmniej- szaniu (1970 r. - 2585 tys. sztuk, 1980 r. - 1780 tys. szt., 1989 r. - 973 tys. szt.). Konie sâ hodowane gîównie w maîych gospodar- stwach rolnych, gdzie sta- nowiâ gîównâ siîë pociâgo- wâ. Przeciëtnie w kraju przypada 5,2 koni na 100 ha uûytków rolnych. Ogólnie wskaúnik pogîowia koni ro- ônie z póînocnego zachodu na poîudniowy wschód kraju. Owce hoduje sië w Polsce gîównie dla weîny i skór; mleko i miëso sâ produktami dodatkowymi. Pogîowie tych zwierzât utrzymuje sië na poziomie ok. 4,5 mln sztuk. Moûna wyróûniê 3 gîówne re- jony chowu owiec: ôrodkowo- zachodni (piotrkowskie, le- szczyïskie, poznaïskie), karpacki (bielskie i nowo- sâdeckie) oraz sudecki. Miësa, jaj i pierza dostar- cza chów drobiu. Szczególne znaczenie ma chów kilkuty- godniowych kurczaków, tzw. brojlerów; w przypadku ûa- dnej innej hodowli w na- szych warunkach nie uzysku- je sië tak korzystnych wskaúników zuûycia paszy na jednostkë produkcji miësa.