###0 ##0,0,0 AmiLab - program do symulacji ukîadów elektronicznych Wybierz temat: \\{Wstëp}19000,0\ \\{Instrukcja obsîugi programu}19001,0\ \\{Tworzenie schematu}19002,0\ \\{Pomoc uûytkownika}1,0\ ###2 ##0,0,0 \\{Uwagi o wartoôciach podawanej rezystancji}2,1\ \\{Sposób wpisywania wartoôci}2,2\ Po wpisaniu wîaôciwych wartoôci moûemy umieôciê rezystor na pîycie w odpowiednim miejscu klikajâc na \\{LMB}19001,37\. Moûna takûe obracaê rezystor klikajâc w trakcie przesuwania na prawy klawisz myszy. ##1,0,0 Uwagi o wartoôciach podawanej rezystancji. 1. Wartoôê rezystancji (podobnie jak wartoôci wszystkich innych wielkoôci) powinna mieôciê sië w granicach podanych przy ustalaniu jednostek bazowych (w tym wypadku jednostki rezystancji). Domyôlnie jest tam ustawiona wartoôê 10Om wiëc przy takim ustawieniu nie moûna wpisywaê mniejszych wartoôci niû 10Om. Wpisanie mniejszej wartoôci spowoduje jej zaokrâglenie w górë do wielokrotnoôci wartoôci bazowej rezystancji (tu 10Om). Takûe nie moûna wpisywaê wartoôci nie bëdâcych wielokrotnoôciâ bazy, np. wpisanie 25Om (w podanych warunkach) spowoduje zaokrâglenie wartoôci do 20Om. Jeôli jednak potrzebujesz takich wartoôci to zmieï jednostkë bazowâ np. na 5Om. ( patrz: \\{jednostki bazowe}19010,0\ ) 2. Maîe wartoôci rezystancji przyspieszajâ symulacjë gdyû pîynâ wtedy wiëksze prâdy które powodujâ szybsze ustalanie sië potencjaîów. Jednak im mniejsze wartoôci tym mniejsza dokîadnoôê ustalenia sië wartoôci potencja- îów. Najlepiej wpisywaê wiëc wartoôci okoîo 100 razy wiëksze niû wartoôê jednostki bazowej rezystancji. Jeôli w planowanym ukîadzie masz wiëcej rezystorów, to dobierz wartoôê bazowâ tak aby byîa ona okoîo 100 razy mniejsza od przeciëtnej wartoôci rezystancji. 3. Duûe wartoôci zwiëkszajâ dokîadnoôê symulacji ale opóúniajâ osiâgniëcie stanu ustalonego. Zbyt duûe wartoôci nie sâ wskazane. Przy zbyt duûych wartoôciach prâd maleje poniûej wartoôci bazowej. Na amperomierzu nie moûna zmierzyê prâdów mniejszych od wartoôci bazowej, ale w ukîadzie mogâ takie prâdy pîynâê. Najmniejsze prâdy które rezystor uwzlëdnia (wysyîa) to prâdy okoîo 1/10000 wartoôci prâdu bazowego. ##2,0,0 Na wartoôê rezystancji skîada sië liczba oraz jednostka. Liczba musi byê caîkowita, dlatego zamiast pisaê np. 1.5 kOm musimy wpisaê 1500 Om. Najlepiej najpierw ustaliê jednostkë. Jednostkë moûna wybraê klikajâc na gadûet ze strzaîkâ. Po ukazaniu sië wîaôciwej jednostki moûna wpisaê liczbë, a nastëpnie wyjôê klikajâc na gadûet OK. Po postawieniu rezystora na wybranym miejscu na pîycie moûemy zmieniê wpisanâ wartoôê poprzez wybranie \\{opisywania}19001,45\ ###4 ##0,0,0 Woltomierz sîuûy do pomiaru napiëcia miëdzy dwoma punktami. Woltomierz ma idealnie nieskoïczonâ rezystancjë wewnëtrznâ. Sposób mierzenia wartoôci podajemy wybierajâc odpowiedniâ pozycjë na gadûecie wybierania wartoôci wskazania. patrz: \\{sposoby pomiaru}4,1\ Woltomierz pokazuje wartoôê z jednostkâ. Wartoôê ma zwykle dokîadnoôê 4 cyfr. Podczas mierzenia wartoôci chwilowej wskazywane wartoôci szybko sië zmieniajâ. Szybkoôê aktualizacji wskazaï moûemy regulowaê dobierajâc odpowiedniâ 'Czëstoôê odôwieûeï'. Liczba 0 oznacza odôwieûanie z czëstoôciâ okoîo 1/15 sek. Liczba 15 oznacza ûe wartoôci bëdâ sië zmieniaê w czasie okoîo sekundy. Gadûet 'Nowy wyglâd' ustala jaki wyglâd ma mieê wolto- mierz. Zaznaczenie opcji powoduje ûe woltomierz bëdzie wyôwietlaî wartoôê z jednostkâ (opcja zaznaczona jest domyôlnie). Jeôli opcjë wyîâczymy to na pîycie bëdzie widoczny taki woltomierz jak w wersji AmiLab 1.2 i bëdzie wskazywaî wartoôê o staîej jednostce równej 1 µV. W takiej konfiguracji polaryzacja elektrod zaznaczona jest tak ûe kreska obok koïcówki oznacza znak minus danej elektrody. Polaryzacjë oraz kierunek moûna zmieniaê klikajâc na prawy klawisz myszy podczas przesuwania woltomierza. ##1,0,0 Woltomierz moûe mierzyê napiëcie w nastëpujâcy sposób: Napiëcie chwilowe - wyôwietlana jest próbka wartoôci napiëcia. Próbki pobierane sâ w pewnych odstëpach. Odstëpy te sâ dobrane wedîug szybkoôci wyôwietlania monitora. Napiëcie ôrednie - wyôwietlana jest uôredniona wartoôê próbek pobranych w przeciâgu pewnego okresu. Okres ten jest z góry ustalony i jeôli okres mierzonego przebiegu bëdzie wiëkszy od tego pierwszego to miernik bëdzie czësto zmieniaî wartoôê. Napiëcie skuteczne - jest mierzone podobnie jak napiëcie ôrednie z tym ûe wszystkie próbki podnoszone sâ do kwadratu i uôredniane a wyôwietlany jest pierwiastek tej wartoôci. Wartoôê skuteczna napiëcia definiowana jest w nastëpujâcy sposób: Wart. sk. napiëcia zmiennego to taka wartoôê napiëcia staîego, która przepîywajâc przez rezystor wydzieli w nim takâ samâ iloôê ciepîa co dany przebieg zmienny. Napiëcie ôrednie wyprostowane - jest mierzone analo- gicznie jak napiëcie ôrednie, ale pobierane próbki wliczane sâ bez znaku. ###5 ##0,0,0 Element úródîa napiëcia staîego. Tu podajemy napiëcie wydawane przez úródîo. Moûe to byê przykîadowo 5V. Maksymalne moûliwe napiëcie to 2kV, ale lepiej nie podawaê wiëkszych wartoôci niû 1kV z uwagi na îatwe przekroczenie zakresów. Program nie sprawdza czy w czasie symulacji zostaî przekroczony zakres napiëcia, poniewaû spowolniîo by to symulacjë. Napiëcia wyûsze niû 1kV sâ z resztâ rzadko uûywane. Minimalym napiëciem jest 1µV. Jest to minimalne napiëcie na staîe ustalone w programie. Zakres napiëê 1µV-1kV jest zakresem który powinien bez przeszkód wystarczyê w wiëkszoôci zastosowaï. Warto zaznaczyê ûe dokîadnoôê mierzenia napiëcia wynosi 1µV, dopuszczalne sâ tylko wielokrotnoôci tego napiëcia, zatem napiëcie 1.5µV nie jest moûliwe. Element úródîa nie jest idealnym úródîem elektromoto- rycznym gdyû posiada rezystancjë wewnëtrznâ. Rezystancja ta jest najmniejszâ z moûliwych i jest równa wartoôci rezystancji bazowej. (W domyôlnej konfiguracji jest to 10Om). Element ma nieskoïczonâ wydolnoôê prâdowâ, ale jego rezystancja wewnëtrzna powoduje ûe maksymalny prâd jaki moûe wydaê úródîo jest równy I = U/Rw gdzie Rw to rezystancja wewnëtrzna (a wiëc i bazowa). Sposób wpisywania wartoôci jest analogiczny jak w przypadku rezystora. ###6 ##0,0,0 Masa podîâcza dany punkt od potencjaîu zerowego. Masa posiada minimalnâ rezystancjë (minimalna rezystancja jest to wartoôê rezystancji ustalona w jednostkach bazowych). Element masy symulowany jest bardzo szybko, nie trzeba wiëc zbytnio go oszczëdzaê. Stosowanie masy jako przewodu zasilajâcego poprawia nawet dokîadnoôê symulacji. Stosowanie masy jest konieczne jeôli uûyto elementów cyfrowych. Elementy te majâ ukryte úródîo zasilania podîâczone ujemnâ koïcówkâ do masy. Aby wiëc ukîady analogowe mogîy z nimi wspóîpracowaê, muszâ byê odniesione do masy. ###7 ##0,0,0 Kondensator. Wartoôê pojemnoôci, podobnie jak wszystkich innych wielkoôci jednostkowych, ma ustalony przedziaî moûli- wych wartoôci oraz dokîadnoôê. W ustawieniach domy- ôlnych jest to przedziaî 1nF - 100µF. Przedziaî ten moûna zmieniê wybierajâc opcjë \\{jednostki bazowe}19010,0\ Kondensator ma nieskoïczone napiëcie przebicia i nieskoïczenie maîâ upîywnoôê (pod tym wzglëdem jest idealny). Jednak jak wszystkie elementy, kondensator równieû posiada szeregowâ rezystancjë wewnëtrznâ równâ minimalnej moûliwej (rezystancja bazowa). Wartoôci a szybkoôê symulacji ----------------------------- W przypadku kondensatora, stosowanie wartoôci zaleûy od miejsca zastosowania. Jeôli kondensator pracuje jako ukîad opóúnienia (pëtli RC itp.) to najlepsze sâ maîe wartoôci, bliskie pojemnoôci bazowej. Maîe wartoôci skracajâ wartoôê staîej czasowej, a czas symulacji rzeczywisty jest proporcjonalny do czasu symulowanego. ###8 ##0,0,0 Amperomierz sîuûy do pomiaru prâdu pîynâcego w gaîëzi do której zostaî on wîâczony. Amperomierz posiada jednak minimalnâ niezerowâ rezystancjë wewnëtrznâ. (minimalna rezystancja jest to wartoôê rezystancji ustalona w jednostkach bazowych). Sposób mierzenia wartoôci podajemy wybierajâc odpowiedniâ pozycjë w gadûecie wybierania wartoôci wskazania. patrz: \\{sposoby pomiaru}8,1\ Element amperomierza jest podobny do elementu woltomierza. Posiada podobny interfejs uûytkownika, wiëc jeôli potrzebujesz szerszych informacji to zajrzyj do \\{woltomierza}4,0\ ##1,0,0 Amperomierz moûe mierzyê prâd w nastëpujâcy sposób: Prâd chwilowy - wyôwietlana jest próbka wartoôci prâdu. Prâd ôredni - wyôwietlana jest uôredniona wartoôê próbek pobranych w przeciâgu pewnego okresu. Prâd skuteczny - jest mierzony podobnie jak prâd ôredni z tym ûe wszystkie próbki podnoszone sâ do kwadratu i uôredniane a wyôwietlany jest pierwiastek tej wartoôci. Prâd ôredni wyprostowany - jest mierzony analo- gicznie jak prâd ôredni, ale pobierane próbki wliczane sâ bez znaku. Wszystkie te rodzaje zostaîy szerzej omówione przy opisywaniu \\{sposobów pomiaru napiëcia}4,1\. ###10 ##0,0,0 Cewka indukcyjna. Wartoôci indukcyjnoôci cewki powinny byê duûe, rzëdu uîamków henrów (dla konfiguracji jednostek domyôlnych). Najlepsza wartoôê to wartoôê proponowana przez program po wybraniu cewki. Të wartoôê moûna uznaê za wartoôê ôredniâ. Jeôli chcemy aby cewka miaîa maîâ indukcyjnoôê, naleûy të wartoôê odpowie- dnio zmniejszyê, np 10 razy. Wpisywanie wartoôci wiëkszych niû 100 razy poczâtkowo proponowana (czyli jeôli program zaproponowaî 400mH a wpiszemy wiëcej niû 40H) nie ma juû sensu. Przy tak duûych wartoôciach, cewka praktycznie zachowuje sië jak przerwa i potrzeba dîugiego czasu aby ten stan zmieniê. ###11 ##0,0,0 Tranzystor N-P-N Symulowany tranzystor posiada dwa zmienialne parametry: Wzmocnienie (tzw. beta) - jest to wzmocnienie jakie posiada tranzystor w czasie aktywnej pracy, czyli przy poprawnej polaryzacji elektrod. Wzmocnienie to jest równe takûe wzmocnieniu maîosygnaîowemu h21e na caîej charakterystyce stanu aktywnego. Tranzystor nie posiada znieksztaîceï - jego charakterystyka skîada sië z dwóch linii prostych, stykajâcych sië w punkcie odciëcia. Typowo, jako wzmocnienie podaje sië 100. Maksymalnie moûna podaê 999, ale im wiëksze wzmocnienie tym mniejsza dokîadnoôê dla wiëkszych czëstotliwoôci. Spadek napiëcia na zîâczu baza-emiter (Ube) w tranzy- storach krzemowych wynosi okoîo 0.6V-0.7V . Najlepiej wiëc podaê 600mV-700mV. Jeôli napiëcie miëdzy bazâ a emiterem osiâgnie wartoôê Ube, to tranzystor zacznie pracowaê. Na bazie pojawi sië wtedy prâd. Rezystancja wewnëtrzna bazy jest minimalnâ rezystancjâ (taka jak rezystancja bazowa). Tranzystor nie ma wzmocnienia przy zamianie funkcji emitera z kolektorem, zachowuje sië wtedy jak przerwa (rzeczywiste tranzystory majâ wtedy pewne maîe wzmocnienie). Nie podîâczajâc kolektora uzyskujemy zwykîâ diodë. Nie moûna jednak diody uzyskaê na zîâczu kolektor emiter - jest to pewne uproszczenie symulatora. Model symulowanego tranzystora nie uwzglëdnia takich wielkoôci jak prâdy wsteczne Icbo, Iceo. Prâdy te nie pîynâ w symulowanym tranzystorze. ###12 ##0,0,0 Transformator 1:1 Transformator ma przekîadnië 1:1 a poczâtki i koïce tak ustawione ûe fazy: wejôciowa i wyjôciowa sâ zgodne. Proponuje sië ustawiaê duûâ indukcyjnoôê. Przy duûych indukcyjnoôciach transformator moûe przesyîaê maîe czëstotliwoôci, bliskie prâdowi staîemu. Duûe indukcyjnoôci sâ na poziomie kilku henrów. Jeôli któreô z uzwojeï nie zostanie wykorzystane, to transformator bëdzie zachowywaî sië tak jak \\{cewka}10,0\ Symulowany transformator pozbawiony jest takich cech rzeczywistego transformatora jak przesycenie czy zmiana indukcyjnoôci pod wpîywem istnienia skîadowej staîej. ###13 ##0,0,0 Tranzystor P-N-P Tranzystor P-N-P posiada takie same parametry i wîaôciwoôci jak \\{tranzystor N-P-N}11,0\ . Jedyna róûnica polega oczywiôcie na dziaîaniu - tranzystor ten ma odwrotnâ polaryzacjë elektrod. ###14 ##0,0,0 Dioda póîprzewodnikowa. Spadek napiëcia diody okreôla napiëcie jakie pojawia sië na diodzie podczas przewodzenia - czyli gdy prâd pîynie zgodnie z graficznym symbolem strzaîki. Dioda ma maîy opór czynny podczas przewodzenia wiëc przy rosnâcym prâdzie spadek bëdzie takûe wzrastaî. Typowa wartoôê spadku napiëcia dla diod krzemowych wynosi 0.7V (czyli 700mV). Dla diod germanowych wynosi ok. 0.2-0.3V (300mV). Jako spadek moûna podaê takûe 0, co spowoduje symulacjë diody idealnej. Dioda posiada minimalny opór wewnëtrzny (równy rezystancji bazowej). Dioda nie ma prâdu wstecznego, ani dodatkowej pojemnoôci wewnëtrznej. ###15 ##0,0,0 Dioda ôwiecâca LED. Dioda ta nie róûni sië dziaîaniem od zwykîej diody póî- przewodnikowej z wyjâtkiem efektu ôwiecenia podczas przewodzenia. Efekt ten jest widoczny w postaci zmiany koloru strzaîek na jaôniejsze (w oryginalnej palecie). Wartoôê spadku napiëcia to taka wartoôê napiëcia przyîoûonego do koïcówek diody od którego zaczyna ona przewodziê (a wiëc i ôwieciê). W praktyce diody LED majâ të wartoôê ok 1.9V dla diod czerwonych i wyûszâ dla diod o innych kolorach. Poza efektem ôwiecenia, dioda ma te same parametry i wîaôciwoôci co zwykîa dioda. ###16 ##0,0,0 Tyrystor. Tyrystor w tej wersji nie ma ustawialnych parametrów. Oto staîe parametry: Minimalne napiëcie bramka-katoda potrzebne do pobudzenia przewodzenia tyrystora: 0.6V - prâd bramki potrzebny do pobudzenia: 300 * prâd bazowy (czyli ok. 30µA) - spadek napiëcia podczas przewodzenia: 0V - prâd podtrzymania (minimalny prâd jaki musi pîynâê z anody do katody aby tyrystor pozostawaî w stanie przewodzenia): 500 * prâd bazowy (50µA) Uwagi: 1. Przy skokowej zmianie dowolnych napiëê tyrystor moûe samorzutnie zmieniaê stan przewodzenia, szczególnie wtedy gdy pracuje w pobliûu granic odciëcia. 2. Tyrystor jest bardzo czuîy - îatwo go wprowadziê w stan przewodzenia i trudno go z tego stanu wyprowadziê. Aby byê pewnym ûe tyrystor nie wejdzie w stan przewodzenia to napiëcie na bramce powinno byê bliskie zeru, a najlepiej ujemne. Aby byê pewnym ûe tyrystor wyjdzie ze stanu przewodzenia, naleûy najlepiej anode i katodë za- siliê napiëciem wstecznym w stosunku do przewodzenia. ###17 ##0,0,0 Wzmacniacz operacyjny. Wzmacniacz operacyjny posiada tylko jeden parametr zmienialny: - maksymalne napiëcie wyjôciowe - jest to napiëcie jakie sië pojawi na wyjôciu gdy wejôcie zostanie przesterowane. Napiëcie to jest symetryczne - wiëc przy ujemnym przeste- rowaniu napiëcie równieû nie spadnie poniûej ujemnej warto- ôci tutaj wpisanej. Dlatego jako maks. nap. wy. naleûy podawaê tylko dodatnie wartoôci. Jeôli chcemy aby wartoôê napiëcia wyjôciowego byîa nieograniczona to naleûy wpisaê 2kV. Uwaga: wartoôê napiëcia jest liczona wzglëdem masy wiëc jeôli wpiszesz jakieô napiëcie ograniczajâce, to ukîad do którego wîâczasz wzmacniacz powinien mieê masë. Jeôli wpiszesz 2kV to masa jest niepotrzebna. Inne parametry wzmacniacza rzeczywistego, takie jak wzmo- cnienie czy pasmo przenoszenia zostaîy tu maksymalnie zbli- ûone do idealnych. Nie znaczy to jednak ûe sâ idealne. Oto wypis niektórych wartoôci wzmacniacza: - rezystancja wejôciowa - jest idealnie nieskoïczona - rezystancja wyjôciowa - jest minimalna (równa rezyst. bazowej) - napiëcie niezrównowaûenia - wynosi 0 - szybkoôê zmian napiëcia na wyjôciu - zaleûy od pëtli sprzëûenia zwrotnego, a wîaôciwie prâdu w nim pîynâcego - im wiëkszy jest, szybsze zmiany na wyjôciu. - wzmocnienie sygnaîu wspólnego - idealne (brak) - wzmocnienie róûnicowe - idealne (nieskoïczone) - pojemnoôê wejôciowa - brak dodatkowych (istniejâ jedynie minimalne które sâ we wszystkich wëzîach) Dodatkowa uwaga: przy zwarciu koïcówek róûnicowych, na wyjôciu nie pojawi sië zero a bëdzie sië utrzymywaê wartoôê poprzednia jaka byîa przed zwarciem. (Wzmacniacz nie jest elementem którego napiëcie wyjôciowe trzeba odnieôê do masy, dlatego poziom potencjaîu zerowego jest nieznany). ###18 ##0,0,0 Dioda Zenera. Dioda Zenera jest to dioda która posiada pewne wsteczne napiëcie przewodzenia zwane napiëciem Zenera. Symulowana dioda Zenera podobna jest do dwóch diod poîâczonych ze sobâ w przeciwnych kierunkach. Rezystancja wewnëtrzna diody symulowanej podczas przewodzenia w kierunku wstecznym jest taka sama jak rezystancja przewodzenia w kierunku przewodzenia. Rezystancje wewnëtrzne (przewodzenia i wsteczna) podczas pracy sâ staîe (nie zaleûâ od napiëcia przewodzenia). Rezystancje dynamiczne sâ wiëc staîe i minimalne w przypadku przewodzenia oraz nieskoïczone w paômie zaporowym. ###20 ##0,0,0 Woltomierz AC: Woltomierz AC sîuûy do pomiaru szczytowych napiëê. Po wîâczeniu ukîadu na woltomierzu bëdzie pojawiaê sië maksymalna zauwaûona wartoôê napiëcia gdy napiëcie przestanie rosnâê a zacznie maleê. Wolt. AC nie rozróûnia polaryzacji napiëcia. Przyrzâd pokazuje napiëcie w µV. Wartoôê 1000 ozn. wiëc 1mV. Przyrzâd woltomierza jest pozostawiony dla kompaty- bilnoôci z poprzedniâ wersjâ programu. Najlepiej wiëc go juû nie uûywaê, a zamiast niego uûyê zwykîego woltomierza wybierajâc odpowiedni rodzaj pomiaru. ###21 ##0,0,0 Amperomierz AC: Przyrzâd ten wskazuje najwiëkszâ zmierzonâ chwilowâ wartoôê prâdu. Wartoôê ta wyôwietlana jest w momencie gdy prâd przestaje rosnâê a zaczyna maleê. Przyrzâd ten nie reaguje na zmianë kierunku prâdu. Amperomierz AC wskazuje prâd jako iloczyn prâdu bazowego. Jeôli wiëc prâd w opcji 'jednostki bazowe' ustawiony jest na 100nA, a przyrzâd wskaûe np. 100, to znaczy ûe maksymalny pomiar prâdu wyniósî 10µA. Amperomierz AC jest bardzo czuîy. Wiëc jeûeli prâd pîynie z pewnymi szumami, to przyrzâd bëdzie sië czësto wahaî. Jest to doôê duûa wada tego przyrzâdu, polecam wiëc aby go juû nie stosowaê. Przyrzâd jest pozostawiony jedynie ze wzglëdu na zgodnoôê ze starâ wersjâ programu. ###22 ##0,0,0 Transformator z dwoma uzwojeniami wtórnymi o przekîadni 1:2:2. Uzwojenia po stronie wtórnej sâ uîoûone szeregowo, tzn. jedno uzwojenie ma po zewnëtrznej stronie poczâtek a drugie koniec. Oznacza to ûe gdy poîâczymy ôrodkowe (sâsiednie koïcówki) ze sobâ to otrzymamy transformator 1:1 ze ôrodkowym odczepem. Przekîadnia 1:2:2 oznacza ûe skok 1V na pierwotnym uzwojeniu spowoduje skok 0.5V na obu wtórnych uzwojeniach. Transformator 1:2:2 zostaî wprowadzony z myôlâ o zastosowaniu w wzmacniaczach przeciwsobnych wszelkiego typu. Wszelkie uwagi dotyczâce dziaîania i wpisywanych wartoôci sâ takie jak dla \\{transformatora 1:1}12,0\ ###23 ##0,0,0 Diak. Dziaîanie diaka - inaczej dioda dwukierunkowo przeîâczajâca, podobne jest do dziaîania triaka, którego bramka pobudzona jest po przekroczeniu napiëcia miëdzy anodami powyûej napiëcia przebicia. Podawany spadek napiëcia oznacza wieloôê po przekro- czeniu której diak zacznie przewodziê. Po zmniejszeniu sië prâdu poniûej progu podtrzymania, który wynosi ok. 1mA i jeôli napiëcie nie przekracza podanego, to diak przestaje przewodziê. W praktyce aby byê pewnym ûe diak przestanie przewodziê, naleûy ukîad zbudowaê tak aby podaî na diak wstecznâ polary- zacjë w stosunku do poprzedniej w której przewodziî. Wystarczy minimalne wsteczne napiëcie, a diak na pewno przestanie przewodziê. ###24 ##0,0,0 Triak. Triak moûna rozpatrywaê jako dwa tyrystory poîâczone naprzeciw siebie, z tym ûe dla jednego punktem odnie- sienia dla bramki jest anoda a dla drugiego katoda. W triaku punktem odniesienia jest wiëc jedna z anod. (jest to ta, której koïcówka jest bliûej koïcówki bramki). Polaryzacja bramki potrzebna do wîâczenia triaka musi byê taka jak polaryzacja drugiej anody (pierwszâ anodâ jest anodâ odniesienia). Do zapoczâtkowania przewodzenia trzeba na bramkë podaê napiëcie pow. 0.6V (o polaryzacji takiej jak druga anoda), oraz pewien minimalny prâd. Kiedy triak juû wejdzie w stan przewodzenia, przewodzi tak dîugo aû prâd miëdzy anodami spadnie poniûej pewnego progu. Ten próg jest bardzo maîy, wiëc aby byê pewnym ûe trak przestanie przewodziê, najlepiej doprowadziê do przepîywu prâdu o przeciwnej polary- zacji. ###30 ##0,0,0 Oscyloskop 1 - kanaîowy. Przyrzâd ten sîuûy jako 'podrëczne' oglâdanie pewnych przebiegów, w których nie potrzebujemy znaê dokîadnych wartoôci. Oscyloskop ten nie posiada takich cech jak zapamiëtywanie wykresu, czy przesuwanie skîadowych staîych. Cechy te posiada oscyloskop 3 kanaîowy. Mamy do dyspozycji dwa parametry: ScX - skala poziomej podziaîki oscyloskopu. Podaje sië jâ jako czas jaki ma upîynâê do dotarcia do nastë- pnego odcinka podziaîki. Liczba ta odpowiada okresowi próbkowania. ScY - skala pionowej podziaîki. Decyduje o tym jakie napiëcie bëdzie odpowiadaê jednemu odcinkowi napiëcia. Wpisanie 800mV (taka wartoôê jest proponowana) spowo- duje ûe wykresy o amplitudzie 5V bëdâ wykorzystywaê caîy ekran oscyloskopu. ###31 ##0,0,0 Generator - instrukcja obsîugi Generator umoûliwia generowanie dowolnych przebiegów periodycznych o dowolnym ksztaîcie. Generator posiada 4 gotowe ksztaîty do wykorzystania. Jeôli wybierzemy któreô z nich to wystarczy tylko okreôliê parametry elektryczne: Okres drgaï - jest to czas w którym generator wyge- neruje 1 peîny przebieg. Zamiast okresu moûna wpisaê czëstotliwoôê - wystarczy wybraê w jednostkach pozycjë [REW]. Skala napiëcia - skala pionowa podziaîki podzielona przez 20. Aby sprawdziê jakâ amplitudë sië uzyska po wpisaniu jakiejô wartoôci, wystarczy wskazaê myszâ na wykresie jakiô punkt przebiegu bëdâcy w amplitu- dzie i odczytaê wartoôê napiëcia w okienku podpisanym literâ 'U'. Ksztaîty przebiegów wybieramy klikajâc na któreô z ikonek z symbolem przebiegu. Sâ tam dostëpne nastë- pujâce przebiegi: sinusoidalny, trójkâtny, prostokâ- tny, piîoksztaîtny. Pozostaîe gadûety sîuûâ do edycji przebiegów. Kliknij \\{tu}31,1\ aby dowiedzieê sië jak projekto- waê przebiegi. Uwagi: Nie naleûy wpisywaê zbyt maîej amplitudy, gdyû wtedy maleje dokîadnoôê generowanego przebiegu. Jeôli potrzebna jest fala o znikomej amplitudzie to naleûy zastosowaê rezystorowy dzielnik napiëcia. Jako wartoôê zbyt maîâ uwaûa sië wartoôê 10 razy mniejszâ niû ta którâ proponuje program po wybraniu generatora (dotyczy skali napiëcia). ##1,0,0 Wprowadzenie. ------------- Projektowanie przebiegów najlepiej zaczâê od wybrania jednego ze zdefiniowanych przebiegów a nastëpnie uksztaîtowaê go wedîug potrzeb. Okno przebiegu fali ukazuje falë aproksymowanâ odcin- kami prostymi zawartymi miëdzy wëzîami, które moûna dowolnie przemieszczaê, dodawaê nowe lub wyrzucaê. Tematy dotyczâce projektowania przebiegów: ------------------------------------------ \\{ksztaîtowanie przebiegu}31,2\ \\{przesuwanie caîoôci przebiegu}31,3\ \\{dodawanie/usuwanie punktów}31,4\ \\{przesuwanie osi}31,5\ ##2,0,0 Ksztaîtowanie przebiegu. ------------------------ Przebieg ksztaîtujemy przez odpowiednie przesuwanie wëzîów aproksymujâcych dany przebieg. Przy przesuwaniu od razu widzimy jak bëdzie wyglâdaî przebieg. Naleûy pamiëtaê ûe nie moûna postawiê dwóch wëzîów na tej samej odciëtej - jeôli tak postâpimy, to jeden z wëzîów zostanie zlikwido- wany. Aby przesunâê wëzeî naleûy przesunâê na niego wskaúnik myszy, nacisnâê przycisk i trzymajâc przesuwaê mysz aû osiâgniemy wybrane miejsce. Przebieg ma staîâ, z góry ustalonâ szerokoôê. Jeôli okno przebiegu poszerzymy ponad tâ szerokoôê to znajdzie sië tam odwzorowanie przebiegu z pierwszego przedziaîu. Wîasnoôê tâ wprowadzono dla uîatwienia orientacji w wyglâ- dzie przebiegu periodycznego. Wysokoôê przebiegu moûna zmieniaê - jeôli postawimy jakiô wëzeî poniûej caîego wykresu, to program sam poszerzy obszar widoczny wykresu. Jeôli potrzeba postawiê punkt ponad wykresem to trzeba go \\{przesunâê}31,3\ w dóî. ##3,0,0 Przesuwanie caîoôci wykresu. ---------------------------- Program umoûliwia przesuwania caîoôci wykresu razem z podziaîkâ. Opcja ta sîuûy wyîâcznie jako poszerzenie (a wîaôciwie zwiëkszenie wysokoôci) pola edycji wykresu. Przesuniëcie nie ma wiëc wpîywu na ûadne wartoôci elektryczne przebiegu. Aby przesunâê przebieg, wpierw ustalamy o ile punktów chcemy go przesunâê. Przykîadowo 20 punktów oznacza przesuniëcie o jednâ dziaîkë pionowâ (bo tylko w tym kierunku moûemy wykres przesuwaê). Wpisz wiëc np. 10 do gadûetu opisanego 'przesuï o il. punktów' a nastë- pnie kliknij na gadûet 'w dóî' lub 'w górë'. ##4,0,0 Dodawanie/usuwanie punktów. --------------------------- Istnieje wiele sposobów dodawania i usuwania punktów. Przy dodawaniu punktów program dopisuje wëzeî w miejscu najwiëkszego odstëpu miëdzy innymi wëzîami. Po dodaniu punktu moûna go od razy przesunâê na wîaôciwe miejsce. Przy usuwaniu punktów program stara sië usunâê ten wëzeî, którego usuniëcie wprowadzi najmniejszâ zmianë w ksztaîcie wykresu. W pierwszej kolejnoôci wiëc usuniëte zostanâ najniepotrzebniejsze wëzîy. Pozwala to zoptymalizowaê wykres - generator umoûliwia wpisanie co najwyûej 75 punktów. Klikniëcie na gadûet 'dodaj punkt' powoduje dodanie jednego punktu. Jeôli punktów jest juû zbyt duûo to gadûet nie zadziaîa. Klikniëcie na gadûet 'odejmij punkt' spowoduje usuniëcie najniepotrzebniejszego punktu. Wykres musi sië skîadaê z przynajmniej dwóch wëzîów, wiëc jeôli mamy tylko 2 wëzîy to opcja nie zadziaîa. Jeôli wpiszemy od razu nowâ liczbë punktów do gadûetu numerycznego 'liczba punktów', to program doda lub usunie tyle punktów aby ich liczba sië zgadzaîa z wpisanâ. Nie naleûy wpisywaê wartoôci wiëkszych niû 75 lub mniejszych niû 2. ##5,0,0 Przesuwanie osi. ---------------- Osie wspóîrzëdnych decydujâ o odniesieniu wykresu. Oô odciëtych (pozioma) jest liniâ wyznaczajâcâ punkty na napiëciu równym 0. Oô rzëdnych (pionowa) jest liniâ powstaîâ z punktów o czasie równym 0. Miejsce wykresu, które przecina oô rzëdnych jest miejscem startowym generatora - od tego miejsca rozpocznie sië generacja po wîâczeniu zasi- lania. Ukîad wspóîrzëdnych moûna przesuwaê poprzez wskaza- nie myszkâ ôrodka ukîadu wspóîrzëdnych. Poprzez przesuniëcie osi w dóî lub w górë uzyskuje sië dodatkowâ skîadowâ staîâ. Przesuniëcie w lewo lub w prawo pozwala regulowaê fazë poczâtkowâ. Jest to pomocne przy budowaniu zespoîu generatorów dla generacji 3-fazowego zasilania. ###32 ##0,0,0 Oscyloskop 3 kanaîowy Ogólna charakterystyka. ----------------------- Oscyloskop posiada 3 kanaîy - pozwala wiëc obserwowaê 3 niezaleûne przebiegi. Te trzy przebiegi powiâzane sâ w oscyloskopie tylko jednâ wîasnoôciâ - majâ wspólny czas próbkowania. Poza tym sâ niezaleûne. Oscyloskop umoûliwia zapamiëtywanie przebiegu w buforze a nastëpnie zachowanie go jako obrazka lub wydrukowanie. Instrukcja obsîugi. ------------------------------------------- \\{Wartoôê skali Y = ScY}32,1\ \\{Przesuniëcie przebiegu = offset}32,2\ \\{Bufor przebiegów.}32,3\ \\{Wartoôê okresu}32,4\ Wîaôciwoôci elektryczne oscyloskopu. ------------------------------------ Oscyloskop nie wprowadza ûadnych zmian w podîâczonym do niego ukîadzie. Nie posiada ûadnych wîasnych pojemnoôci, ûadnych rezystancji wewnëtrznych. Dodatkowo ma të wîasnoôê ûe niepodîâczenie danej koïcówki równowaûne jest z przyîâczeniem jej do masy (takâ wîasnoôê majâ wszystkie ele- menty o nieskoïczenie wielkim oporze wewnëtrznym. ##1,0,0 Skala Y jest to liczba, przez którâ zostanie podzielona kaûda próbka napiëcia wejôciowego a nastëpnie wyôwietlona. Dla wartoôci ok ScY=1V moûemy wyôwietlaê napiëcia rzëdu ok 5V, a jedna pionowa dziaîka bëdzie wskazywaê poziom wartoôci 1V. Podziaîki sâ zaznaczone na prawej krawëdzi oscyloskopu za pomocâ kresek i cyfr. Skale Y podaje sië osobno dla kaûdego kanaîu. Moûna wiëc dla kaûdego dobraê takâ skalë aby przebieg byî dobrze widoczny. Poniewaû na ekranie w pionowej wysokoôci mamy do dyspozycji okoîo 5 podziaîek od strony dodatniej i ujemnej, najlepiej dobraê takâ skalë aby wykres wykorzystywaî caîe okno. Aby takâ skalë wpisaê trzeba znaê amplitudë badanego przebiegu. Jeôli wynosi ona przykîadowo 1V, to optymalna skala wyniesie 1/5V czyli 200mV. ##2,0,0 Przesuniëcie przebiegu, tzw. offset, powoduje ûe do danego kanaîu zostanie dodana podana wartoôê napiëcia. Pozwala to na obserwowanie przebiegów zmiennych napiëê o duûych skîadowych staîych bez potrzeby zmniejszania wzmocnienia danego kanaîu. Przebiegi o duûo wiëkszych skîadowych staîych w stosunku do amplitudy moûemy za pomocâ offsetu sprowadziê do pola widocznoôci oscyloskopu a nastëpnie zwiëkszyê skalë Y tak aby byî dobrze widoczny. Przykîadowo jeôli badany przebieg ma 10V i zmienia sië periodycznie od 9V do 11V, to wpisujâc offset 10V otrzymamy przebieg który dla oscyloskopu zmienia sië od -1V do 1V. Taki przebieg przy odpowiedniej skali (np. 200mV) zmieôci sië caîkowicie w polu widzenia oscyloskopu. Przesuniëcie moûna dobraê dla kaûdego kanaîu osobno. Wartoôci przesuniëê jednego kanaîu nie wpîywajâ na prze- biegi innych kanaîów. ##3,0,0 Bufor przebiegów sîuûy do zapamiëtywania wykresów oscyloskopu. Moûna obejrzeê kawaîek zapamiëtanego przebiegu wciskajâc gadûet "obejrzyj". Liczba zapamië- tanych próbek zaleûy do wartoôci zdefiniowanej jako rozmiar bufora. Bufor jest uaktywniany po wpisaniu wartoôci powyûej 1800 bajtów. Najlepiej wpisaê 2200 lub wiëcej. Maksy- malnie moûna wpisaê 65000, ale najlepszâ wartoôciâ jest wartoôê 10000. Okno z zapamiëtanym przebiegiem pokazuje przebieg od próbki pobranej w momencie klikniëcia na oscyloskop oraz tyle próbek wstecz ile wpisano na rozmiar bufora podzielony przez 12 (jedna próbka zajmuje 12 bajtów). Po uaktywnieniu okna moûna ôledziê wartoôê napiëcia jednego z kanaîów. Na poczâtku jest to kanaî A, ale jeôli go wyîâczymy (moûna go zaraz z powrotem zaîâczyê) to napiëcie bëdzie pokazywane dla nastëpnego aktywnego kanaîu. Czas pokazywany jest dla wszystkich kanaîów - okres próbkowania jest równy dla wszystkich kanaîów. Oglâdany wykres moûna takûe powiëkszaê do 9 razy. W chwili poczâtkowej powiëkszenie wynosi 1. Zapamiëtany wykres moûna wydrukowaê lub zrzuciê do pliku jako obrazek (program wykorzystuje zewnëtrznâ bibliotekë iff.library). Nagrany czy wydrukowany obrazek wykresu bëdzie miaî takie powiëkszenie jak aktualnie oglâdany wykres. Nagrany zostanie caîy wykres - niezaleûnie od rozmiaru ekranu - dlatego wpisywanie zbyt duûych wartoôci jako rozmiar bufora moûe byê bezcelowe, gdyû obrazek moûe okazaê sië zbyt dîugi aby moûna go byîo wyôwietiê. Drukowanie lub nagranie obrazka uzyskuje sië z menu. ##4,0,0 Wartoôê okresu próbkowania jest to czas jaki upîynie do wyôwietlenia kawaîka wykresu dîugoôci jednej dziaîki poziomej oscyloskopu. Dziaîki sâ wykreôlone na dolnej krawëdzi oscyloskopu. Jest ich tam 20. Najlepiej oglâda sië wykresy które raz lub dwa razy mieszczâ sië na ekranie oscyloskopu. Zatem najlepiej jako wartoôê okresu próbkowania wpisaê 1/5 badanego okresu. Jeôli wiëc przykîadowo generator podaje przebieg o okresie 200µs, to jako skalë naleûy wpisaê ok. 40µs. ###33 ##0,0,0 Generator logiczny sîowa. \\{Wstëp}33,1\ informacje podstawowe \\{Edycja}33,2\ opis interfejsu uûytkownika \\{Rodzaje pracy}33,3\ opis rodzajów pracy ##1,0,0 Przyrzâd ten sîuûy do generacji ciâgu stanów logicznych. Generator posiada 8 kanaîów, reprezentowanych przez po- szczególne bity edytowanych bajtów (sîów). Bity sâ pojedynczo wyprowadzone na zewnâtrz osobnymi koïcówkami. Tu jednak maîa uwaga: kolejnoôê tych bitów jest odwrotna w stosunku do innych ukîadów cyfrowych - bit najmîodszy jest z lewej strony. Po uruchomieniu na kolejnych koïcówkach bëdâ pojawiaê sië stany logiczne zgodnie z podanym ciâgiem bitów. Generator umoûliwia wybór szybkoôci zmieniania sië stanów na wyjôciu. Moûna takûe dowolnie definiowaê rozmiar bufora - takûe podczas dziaîania generatora. Zaleûnie od wybranego rodzaju pracy, generator moûe generowaê ciâg bitów przez caîy czas, lub przesy- îaê je porcjami po wysîaniu których czeka na wznowienie pracy. Wiëcej o tym - patrz \\{rodzaje pracy}33,3\ ##2,0,0 Kolejne sîowa, jakie majâ byê generowane, moûna ustalaê w \\{edytorze sîów}33,4\ albo w \\{edytorze bitów}33,5\ . Moûna ustaliê \\{rodzaj pracy}33,3\ i \\{czas trwania pojedynczego stanu}33,6\ . Gadûety Îaduj i Nagraj umoûliwiajâ zapisanie i odczytanie dowolnego kanaîu lub caîoôci na dysk. Opcje te nie powodujâ zmiany rozmiaru bufora dlatego naleûy go wczeôniej odpowiednio dostosowaê do wczytanego pliku. Jeôli wybierzemy do wczytania wiëkszy plik niû bufor to zostanie wczytana tylko czëôê tego pliku. Jeôli chcemy zapisaê lub wczytaê tylko jeden kanaî, czyli dokonaê operacji tylko na jednym z wybranych 8 bitów, to trzeba wybraê dany bit w gadûecie opisanym 'kanaî' oraz klikaê na odpowiednim gadûecie obok. ##3,0,0 Rodzaje pracy sâ nastëpujâce: cykliczna - w której generowany jest caîy przebieg aû do koïca bufora a nastëpnie generator czeka na \\{impuls strobujâcy}33,7\. Po uzyskaniu impulsu strobujâcego generator zaczyna generowaê od poczâtku bufora. krokowa - w której na wyjôcie wyprowadzony jest jeden krok po czym czeka sië na impuls strobujâcy. ciâgîa - w której generowane sâ impulsy jednym ciâgiem, tzn. po osiâgniëciu koïca bufora generator od razu wraca na poczâtek bufora. Uwaga: Warunkiem generacji jest poziom niski na wejôciu \\{strobujâcym!}33,7\ . Jeôli na tym wejôciu pojawi sië stan wysoki, to generacja zostanie wstrzymana aû do wykrycia stanu niskiego. ##4,0,0 Edytor sîów pozwala na edycjë sîów wyprowadzanych równolegle podczas kaûdego kroku. Pole POS pokazuje pozycjë danego kroku w buforze. Pozostaîe pola reprezentujâ wartoôci sîów w notacji heksadecymalnej, decymalnej i bina- rnej. Zmianë danej wartoôci dokonuje sië przez naprowadzenie na niâ kursora (za pomocâ klawiszy kursora) oraz wciôniëcie odpowiedniego klawisza. W kolumnie 'bin' wciôniëcie '0' spowoduje wyzerowanie bitu, a wciôniëcie kaûdego innego klawisza od '1' od '9' oraz 'a' do 'f' spowoduje ustawienie bitu pod którym jest kursor. W kolumnie 'bin' bity reprezentowane sâ w porzâdku naturalnym - najmîodszy bit jest z prawej strony. Na wyjôciowych koïcówkach jest porzâdek odwrotny - najmîo- dzszy bit znajduje sië po prawej stronie. Jest to pewna nieôcisîoôê, ale pozostawiono jâ dla kompatybilnoôci ze schematami z poprzedniej wersji programu. ##5,0,0 Edytor bitów pokazuje poszczególne sîowa w postaci przebiegów wyjôciowych kolejnych kanaîów. Poszczególne grupy bitów zaznaczone sâ tu kolumnowo - zatem na wyjôcie wysyîane sâ bity które znajdujâ sië tu w jednej kolumnie - bity z jednej kolumny majâ ten sam offset. Wciskajâc klawisze kursora moûna przemieszczaê kursor, a klawiszami 0 i 1 moûna odpowiednio zapalaê i gasiê bity oznaczone kursorem. U doîu mamy wskaúnik pozycji w buforze bitu który jest podkreôlony kursorem. Aby zmieniaê poszczególne bity moûna takûe wskazaê myszkâ danâ pozycjë w której ma sië znaleúê najbliûszy bit. Wskazujâc wiëc pozycjë stanu niskiego w danym miejscu, klikamy na lewy przycisk myszy. Czasem przydaje sië przytrzymanie przycisku o poruszenie myszkâ w dóî (w dóî - zapisujemy stan niski). ##6,0,0 Czas trwania pojedynczego stanu ustalany jest jako okres pojawiania sië kolejnych cykli. Liczba ta nie ma znaczenia w pracy krokowej, poniewaû w tym rodzaju stan trwa tak dîugo aû nadejdzie kolejny impuls strobujâcy. W innych rodzajach pracy, czas ten ustala jak dîugo ma trwaê wystawienie na wyjôcie bitów z danego offsetu. Po upîyniëciu tego czasu pobierany jest z bufora nastë- pny zestaw bitów z nastëpnego offsetu bufora, oraz wystawiany na koïcówki. ##7,0,0 Impuls strobujâcy to impuls który powinien pojawiê sië na wejôciu strobujâcym w taki sposób ûe po 1 powinno sië pojawiê 0. Wejôcie strobujâce moûna takûe wymuszaê niezaleûnie, ale pod warunkiem ûe do wejôcia strobujâcego nic nie podîâczono. Moûna wtedy wymuszaê odpowiednie stany wybierajâc 'opisywanie' i wskazujâc strzaîkâ na symbol 'S'. Stan wysoki na wejôciu blokuje generacjë w kaûdym z rodzajów pracy. Aby uruchomiê generacjë naleûy wymusiê tam stan niski. ###34 ##0,0,0 Analizator stanów logicznych. \\{Do czego sîuûy analizator.}34,1\ \\{Obsîuga analizatora}34,2\ \\{Rodzaje pracy}34,3\ ##1,0,0 Analizator stanów logicznych sîuûy do obserwacji przebiegów cyfrowych zmieniajâcych sië w czasie. Moûna obserwowaê do 8 równolegîych przebiegów próbkowanych w tym samym czasie. Moûna wiëc za pomocâ analizatora obserwowaê takûe opóúnienia czasowe po przejôciu sygnaîu przez dany ukîad. Wystarczy podîâczyê czëôê koïcówek do wejôcia, a czëôê do wyjôcia. Po uruchomieniu ukîadu bëdzie widaê opóúnionâ reakcjë wyjôê na wejôcia. Naleûy oczywiôcie pamiëtaê o doborze odpowiedniego czasu próbkowania (rzëdu 1ns przy konfiguracji jednostek dla ukîadów cyfrowych). Analizator udostëpnia wiele róûnych rodzajów pracy, które moûna zmieniaê w zaleûnoôci od rodzaju zastosowania. Rodzaj pracy decyduje o sposobie traktowania wejôcia STROBE oraz sposobie próbkowania (patrz \\{rodzaje pracy}34,3\ ). Przebiegi sâ zapamiëtywane w buforze, dziëki czemu szybkie sygnaîy moûna oglâdaê dokîadnie w dowolnej chwili w przedziale czasu od przeszîego do bieûâcego. Dîugoôê tego przedziaîu ustala sië podajâc rozmiar bufora. Analizator posiada 9 koïcówek: 8 koïcówek kanaîów i 1 koïcówka sterujâca STROBE. 8 koïcówek kanaîów tworzâ bajt danych. Jako najmîodszy bit traktuje sië bit w lewym górnym rogu przyrzâdu. ##2,0,0 Analizator zawiera nastëpujâce ustawialne parametry: \\{Rodzaj pracy}34,3\ \\{Wzorzec}34,4\ \\{Rozmiar bufora}34,5\ \\{Okres próbkowania}34,6\ \\{Poziom H-L}34,7\ Inne gadûety: \\{Nagraj przebieg}34,8\ \\{Edycja sîów/bitów}34,9\ ##3,0,0 Do dyspozycji sâ nastëpujâce rodzaje pracy: \\{ciâgîa}34,10\ -próbkowanie ciâgîe w/g czëstotliwoôci \\{ciâgîa od znal. wzorca}34,11\ -próbkowanie od pierwszego znal. podanego kodu \\{cykl od wzorca i stop}34,12\ -j.w ale po wypeînieniu bufora stop przebiegu \\{tylko wzorce}34,13\ -próbkuje tylko stany zgodne ze wzorcem \\{próbkowanie STROBE}34,14\ -próbki przy zboczu STROBE \\{ciâgîa od STROBE=0}34,15\ -czekanie aû STROBE=0 i start \\{cykl od STROBE i stop}34,16\ -czekanie na STROBE=0 i start do koïca buf ##4,0,0 Gadûet 'Wzorzec' sîuûy do wprowadzenia wzorca, który w niektórych ro- dzajach pracy uûywany jest do aktywacji pewnego stanu tej pracy. Poszczególne pozycje wzorca odpowiadajâ poszczególnym kanaîom (bitom), przy czym bity liczymy od lewej. Zatem na poszczególnych pozycjach mamy nastëpujâce bity: "01234567". Kiedy wpiszemy tekst o dîugoôci mniejszej niû 8 znaków to znaki bëdâ takûe liczone od lewej dla bitu 0, a te bity dla których zabraknie znaków bëdâ domyôlnie uznane jako X. Oto znaczenie poszczególnych bitów: 0 - czeka sië aû odpowiedni bit przyjmie 0 1 - analogicznie j.w. dla bitu 1 X - bit bëdzie ignorowany. Przykîad: XX01XXXX przy pracy czekania na wzorzec oznacza ûe czeka sië aû bit 2 bëdzie 0 a bit 3 bëdzie 1. XX01 - jak wyûej ale w skróconej formie. Uwagi: Analiza nastëpujâcych wzorców zostaîa zoptymalizowana czasowo: 0XXXXXXX,1XXXXXXX,X0XXXXXX,X1XXXXXX,XX0XXXXX,XX1XXXXX,XXX0XXXX, XXX1XXXX,XXXX0XXX,XXXX1XXX,XXXXX0XX,XXXXX1XX,XXXXXX0X,XXXXXX1X, XXXXXXX0,XXXXXXX1,XXXXXXXX ##5,0,0 Rozmiar bufora ustawia sië w celu okreôlenia iloôci pamiëci przeznaczonej do zapamiëtania przebiegu. Zapamiëtany przebieg nie jest nagrywany wraz ze schematem jak w przypadku genera- tora logicznego. Maksymalny rozmiar bufora wynosi 1500 bajtów. Minimalny 8 bajtów (bufor wiëc zawsze musi istnieê). Rozmiar bufora decyduje o przedziale czasu w jakim bëdzie zapamiëtany przebieg. Poniewaû 1 bajt zapamiëtuje jednorazowo stany we wszystkich kanaîach, to kaûdy bajt dodaje do tego przedziaîu taki czas jaki jest okres próbkowania. Zatem dla okresu próbkowania równego 2ns i buforze równym 1000 bajtów, zapamiëtany zostanie przedziaî czasu symulacji równy 1000*2ns = 2µs. ##6,0,0 Okres próbkowania jest to parametr ustalajâcy czas jaki ma minâê od pobrania jednej próbki do pobrania nastëpnej. Moûna takûe wpisaê 0ps co spowoduje ûe próbki bëdâ pobierane z maksymalnâ czëstotliwoôciâ. Wartoôê okresu naleûy ustaliê w zaleûnoôci od zastosowania analizatora. Jeôli chcemy np. obserwowaê opóúnienia czasowe miëdzy sygnaîami, to naleûy wpisywaê maîe wartoôci (np. 1ns) Jednak przy takim czasie przebiegi na ekranie bëdâ sië bardzo szybko zmieniaê i niewiele bëdzie widaê (chyba ûe wstrzymamy symulacjë). Jeôli jednak chcemy obserwowaê przebiegi wolno zmieniajâce sië, to naleûy wpisaê duûâ wartoôê, ok. 1µs. Zamiast wpisywaê okres moûna takûe wpisaê czëstotliwoôê próbkowania - trzeba jako jednostkë wybraê [REW]. Czëstotliwoôê (i okres) próbkowania nie dotyczâ stanu oczekiwania generatora na impuls strobujâcy, który ma go obudziê, oraz stanu czekania na wzorzec. W przyp. tych stanów stany wejôê sprawdzane sâ na bieûâco. Czëstotliwoôê nie dotyczy równieû pracy próbkowania wedîug STROBE ,gdyû tam czëstotliwoôê próbkowania ustala wejôcie STROBE. ##7,0,0 Poziom H-L jest to poziom napiëcia uûywany do identyfi- kacji stanów logicznych. Wartoôê tâ moûna zmieniê jeôli chcemy uchwyciê stan kiedy napiëcie przekroczy danâ wartoôê. Np. wpisujâc 4V moûemy ustaliê ile czasu trwa zanim na danym wejôciu pojawi sië stan wysoki rzëdu 4V. Poziomy pozwalajâ takûe na oglâdanie stanów w urzâdzeniach analogowych. Moûna wpisaê np. 1µV co spowo- duje ûe stan niski bëdzie oznaczaî napiëcie ujemne na wejôciu, a stan wysoki - dodatnie. Poziom 1V oznacza ûe zakres napiëê wejôciowych od -1kV do +1V oznaczajâ stan niski, a zakres +1V od +1kV stan wysoki. (Napiëcie 1V jest przejôciowe). Poziom ustalany jest dla wszystkich wejôê jednoczeônie (dotyczy wszystkich kanaîów). ##8,0,0 Gadûet 'Nagraj przebieg' zostaî wprowadzony w celu umoûliwienia przeniesienia przebiegu do generatora. Dziëki temu moûna po uchwyceniu jakiegoô przebiegu w jednym ukîadzie generowaê go w innym co pozwoli uniknâê stosowania caîego moduîu generujâcego. Nagrywanie przebiegu moûna teû wykorzystaê do innych celów, gdyû istnieje wiele urzâdzeï wczytujâcych dane, np. pamiëci RAM/ROM , czy odtwarzacz sampli. Nagrywany plik nie ma ûadnego formatu - jest to po prostu ciâg próbek zrzuconych z bufora. ##9,0,0 Mimo iû analizator sîuûy do rejestrowania przebiegów, moûliwa jest takûe edycja tych przebiegów w celu np. zachowania go z pewnymi modyfikacjami, zaznaczenia jakiegoô miejsca, itd. Zatem przebieg moûna oglâdaê i edytowaê w \\{edytorze sîów}33,4\ albo w \\{edytorze bitów}33,5\ . ##10,0,0 W pracy ciâgîej próbki sâ pobierane z podanym okresem. Wejôcie STROBE nie ma tu ûadnego znaczenia. Próbki sâ wpi- sywane do bufora, a po jego wypeînieniu wpisywane sâ od poczâtku bufora. ##11,0,0 W pracy 'ciâgîej od znal. wzorca' czeka sië aû na wejôciu pojawi sië kombinacja odpowiadajâca wprowadzonemu \\{wzorcowi}34,4\. Czekanie na wzorzec nie podlega ustalaniu czasu próbkowania, próbki sâ pobierane w najmniejszym moûliwym okresie i sprawdzane ze wzorcem. Po odnale- zieniu wzorca analizator przechodzi w stan pracy ciâgîej. ##12,0,0 W pracy typu 'cyklu od wzorca i stop' analizator czeka na podany wzorzec (podobnie jak w pracy 'ciâgîej od znal. wzorca'). Po znalezieniu tego wzorca analizator przechodzi w stan pracy ciâgîej zapisujâc pobierane próbki od poczâtku bufora. Kiedy bufor przebiegu sië zapeîni, analizator sië zatrzymuje i czeka aû zmieni sië wejôcie STROBE na stan niski (jeôli STROBE jest od razu w stanie niskim to anali- zator czeka aû przejdzie w stan wysoki a potem w niski). Kiedy stan STROBE zmieni sië na niski, ponownie czeka sië na ustalony wzorzec, po czym cykl sië powtarza. Jeôli wzorzec ustawiono na XXXXXXXX to kaûdy stan wejôê odpowiada temu wzorcowi, wiëc w tym wypadku nie bëdzie sië czekaê na wzorzec a jedynie po wypeînieniu bufora przebieg zostanie zatrzymany. Uwaga: Rozpoznawanie stanu STROBE odbywa sië tak samo jak stan pozostaîych wejôê: za pomocâ porównania go z pozio- mem H-L. ##13,0,0 Rodzaj pracy 'tylko wzorce' podobny jest do rodzaju pracy ciâgîej, z tym ûe próbkowanie odbywa sië tylko wtedy gdy stany wejôê odpowiadajâ wzorcowi. Jeôli nie, to analizator przechodzi w stan czekania na sygnaî zgodny z wzorcem, przy czym jeôli sië taki pojawi, jego stan zostanie natychmiast wyôwietlony. Jeôli na wejôciach stan zgadza sië z wzorcem to analizator próbkuje zgodnie z okresem próbkowania. Uwaga: jeôli wzorzec bëdzie podany jako XXXXXXXX to ten rodzaj pracy nie bëdzie sië niczym róûniî od pracy ciâgîej. ##14,0,0 Praca analizatora rodzaju 'próbkowanie STROBE' polega na pobraniu próbki z wejôê jeôli stan STROBE zmieni sië z wysokiego na niski. W tym rodzaju takie parametry jak czëstotliwoôê próbkowania czy wzorzec nie majâ zastosowania. Ten rodzaj pracy nadaje sië do wykorzystania przy wspóîpra- cy wielu analizatorów lub do zsynchronizowania z generato- rem logicznym sîowa. W tym celu w generatorze wprowadzamy stan pracy 'krokowej', i do obu wejôê STROBE doîâczamy prosty generator cyfrowy fali prostokâtnej. W tym rodzaju, podobnie jak w pracy ciâgîej, pobierane próbki wpisywane sâ do bufora a po wypeînieniu wpisywane sâ nadal ale od poczâtku. ##15,0,0 Praca 'ciâgîa od STROBE=0' polega na czekaniu analizatora na zmianë STROBE ze stanu wysokiego na niski (jeôli stan niski bëdzie od poczâtku, to najpierw musi sië pojawiê stan wysoki a potem niski) po czym analizator przechodzi na zwykîy tryb pracy ciâgîej. ##16,0,0 Praca 'cykl od STROBE i stop' polega, podobnie jak w pracy 'ciâgîej od STROBE=0', na czekaniu na zbocze opadajâce wejôcia STROBE, po czym rozpoczyna sië praca ciâgîa, ale tylko tak dîugo aû wypeîni sië bufor. Po wypeînieniu bufora analizator znów czeka na zbocze opadajâce STROBE. ###35 ##0,0,0 Monitor linii 8 bitowej. Przyrzâd sîuûy do monitorowania stanu magistral 8 bitowych. Wyôwietla stan danej magistrali jako liczbë heksadecymalnâ. Monitor naleûy podîâczaê tak aby najmîodszy bit byî z lewej strony. Jest to odwrotna kolejnoôê niû ma wiëkszoôê elementów cyfrowych. Oto graficzne przedstawienie kolejnoôci koïcówek: | | | | | | | | ------------------- bity: | 0 1 2 3 4 5 6 7 | ------------------- ###40 ##0,0,0 Îâcznik ------- Îâcznik jest to element îâczâcy ze sobâ przewody. Îâczone sâ przewody, które podîâczono do îâczników o tym samym numerze oraz tym samym zaznaczeniu flagi 'koïcówka zewn. makro'. Îâczniki pozwalajâ zredukowaê liczbë przewodów ciâgnâcych sië z odlegîych miejsc schematu. Po wybraniu danego numeru îâcznika i umieszczeniu go na pîycie, program automatyczne zwiëksza jego numer. Pozwala to szybko rozmieôciê îâczniki dla caîej serii koïcówek, np dla magistrali. \\{Îâczenie magistral}40,1\ \\{Îâczenie pojedynczych przewodów}40,2\ \\{Îâczniki dla makroelementów}40,3\ ##1,0,0 Aby poîâczyê ze sobâ magistrale robimy co nastëpuje: 1. wybieramy element îâcznika i wpisujemy tam numer, który jest jeszcze nie wykorzystany na caîym schemacie. Moûe to byê np. 1, gdy na schemacie nie ma jeszcze ûadnych îâczników. 2. Podîâczamy îâcznik do pierwszego przewodu magistrali 3. Podîâczamy od razu do nastëpnego i aû do ostatniego. 4. Ponownie wybieramy îâcznik i wpisujemy tam numer poczâtkowy jaki nadaliômy przy poprzednim wybraniu îâcznika (1 gdy schemat nie miaî îâczników) 5. Podîâczamy go do pierwszego przewodu magistrali docelowej. Przewód ten bëdzie w czasie symulacji zachowywaî sië jakby byî podîâczony do docelowego. 6. Podîâczamy nastëpne przewody magistrali docelowej. 7. Moûemy podîâczyê ze sobâ wiëcej niû 2 magistrale. W tym celu znowu wybieramy îâcznik i wpisujemy tam znów ten sam numer. ##2,0,0 Aby podîâczyê ze sobâ 2 lub wiëcej odlegîych przewodów postëpujemy: 1. wybieramy element îâcznika i wpisujemy tam numer, który jest jeszcze nie wykorzystany na caîym schemacie. Moûe to byê np. 1, gdy na schemacie nie ma jeszcze ûadnych îâczników. 2. Podîâczamy îâcznik do pierwszego przewodu 3. Podîâczamy îâcznik do nastëpnych przewodów które majâ byê zîâczone z pierwszym. 4. Wybieramy opisywanie i poprawiamy wszystkie numery tak aby wszystkie wskazywaîy ten sam numer. ##3,0,0 Îâczniki sîuûâ takûe jako koïcówki zewnëtrzne makro- elementu. Jeôli zaznaczysz gadûet 'koïcówka zewnëtrzna makro', to îâcznik bëdzie speîniaî rolë zewnëtrznej koïcówki projektowanego makroelementu. Opcja ta ma znaczenie tylko w buforze makroelementów, wiëc wybieraj jâ tylko jeôli opracowujesz makroelement. Jeôli îâcznik sîuûy jako koïcówka makroelementu, to jego poîoûenie wzglëdem innych îâczników (równieû z zaznaczonâ opcjâ makro) decyduje jakie poîoûenie bëdzie miaîa ta koïcówka w elemencie. Patrz takûe: \\{Makroelementy}19009,0\ Îâczniki które nie majâ zaznaczonej opcji makro sâ niezaleûne go tych pierwszych. ###50 ##0,0,0 Bramka NAND realizuje funkcjë logicznâ NIE I czyli y=NOT(a*b). Oto tabela przejôcia: A |B |wy Dane bramki: ---------- Napiëcie progowe 0-1: 1.57V 0 |0 |1 Napiëcie wy stanu niskiego: 0V 0 |1 |1 Napiëcie wy stanu wysokiego: 4.78V 1 |0 |1 1 |1 |0 Czasy propagacji moûna ustalaê dla zmian ze stanu niskiego na wysoki (L-H) oraz odwrotnie (H-L). Najlepiej pozostawiê takie wartoôci jakie proponuje program. Moûna teû wpisaê zero, co spowoduje ustalenie minimalnej wartoôci opóúnienia. Dla konfi- guracji jednostek dla ukîadów cyfrowych wartoôê minimalna wynosi 1ns. Wpisujâc wiëc 0 mamy równowaûnie 1ns opóúnienia. Czas propagacji L-H okreôla przez jaki czas bramka z wyjôcio- wego stanu niskiego o poziomie napiëcia 0V przejdzie do poczâ- tku stanu wysokiego o poziomie napiëcia 1.57V. Czas propagacji H-L okreôla czas przez jaki bramka z wyjôcio- wego stanu wysokiego o poziomie napiëcia 4.78V przejdzie do poczâtku stanu niskiego o poziomie napiëcia 1.57V. Poniewaû przejôcie ze stanu wysokiego do niskiego wymaga przejôcia przez wiëkszy zakres napiëcia niû dla odwrotnego przejôcia, wiëc gdy ustalimy te same czasy propagacji dla H-L i L-H to wyjôciowe przebiegi bëdâ bardziej stromo opadaê niû rosnâê. Ustalajâc przykîadowo, jak proponuje program 4ns, ustalamy równieû maksymalnâ czëstotliwoôê. Maksymalna czëstotliwoôê sygnaîu wejôciowego jest trochë mniejsza. Dla 4ns 1 póîokres tej czëstotliwoôci wynosi 5ns. Dodatkowa nanosekunda wynika z dodatkowych opóúnieï przesyîów miëdzy wejôciami a wyjôciami. ###51 ##0,0,0 Bramka OR realizuje funkcjë logicznâ LUB czyli y=a+b Oto tabela przejôcia: A |B |wy -------- 0 |0 |0 0 |1 |1 1 |0 |1 1 |1 |1 Dane bramki jak przy \\{NAND}50,0\ ###52 ##0,0,0 Dane bramki Schmitt NAND: Próg przejôcia 0-1: 1.63V Próg przejôcia 1-0: 1.5V Czas propagacji w obu stanach: 3ns (dla konfiguracji jedn. dla ukî. cyfrowego). Przy innych konfiguracjach czas propagacji wynosi 3 razy czas jednostki bazowej. Funkcja logiczna jak w \\{NAND}50,0\ Bramka Schmitt jest stosowana jako bramka îâczâca ukîad analogowy z cyfrowym. Nie powinna byê stosowana jako skîadowa jakiegoô ukîadu cyfrowego, gdyû podîâ- czenie jej wejôê do wyjôê innego ukîadu cyfrowego úle wykorzystuje wîaôciwoôci tej bramki i lepiej w takim wypadku stosowaê zwykîe bramki. Zwykîe bramki majâ regulowalne czasy propagacji i poza tym sâ szybciej symulowane. Dodatek do nazwy 'Schmitt' oznacza ûe bramka posiada przerzutnik Schmitta na wejôciu, nadajâcy jej wykresowi przeîâczania histerezë. Polega to na tym ûe aby bramka przeîâczyîa sië ze stanu niskiego na wysoki, trzeba na wejôciu wyûszego potencjaîu niû przy przeîâczeniu z wysokiego na niski. Pozwala to na wyeliminowanie szumów z wejôciowego ukîadu analogowego i zamianë sygnaîu ana- logowego na cyfrowy. ###53 ##0,0,0 Bramka OR Schmitt. Parametry bramki jak w \\{NAND Schmitt}52,0\ Tablela przejôcia jak w \\{OR}51,0\ ###54 ##0,0,0 Bramka XOR realizuje funkcjë logicznâ EXCLURSIVE OR czyli y=a xor b lub y=(\a*b)+(a*\b) ( \a znaczy nie a) Oto tabela przejôcia: A |B |wy --------- 0 |0 |0 0 |1 |1 1 |0 |1 1 |1 |0 Dane bramki jak przy \\{NAND}50,0\ ###55 ##0,0,0 Przerzutnik JK typu J-K Master-Slave, posiada wejôcia synchroniczne J i K, wejôcie zegarowe C, wejôcie asynchroniczne kasowania \R i wyjôcia Q i zanegowane \Q. Stan wejôê JK zatrzaskiwany jest przy zmianie poziomu w C z wysokiego na niski. Poniewaû jest to przerzutnik Master-Slave, stan wejôê zapamiëtywany jest dla wysokiego poziomu na wejôciu C. Stan wejôê J,K nie powinien zmieniaê sië w trakcie trwania wysokiego pozio- mu na C, gdyû inaczej stan na wyjôciu bëdzie nieokreôlo- ny. Oto tabela dla przerzutnika JK: J |K |\R| C | funkcja | Q | \Q ------------------------------------------- 0 |0 |1 | 1-0 | pamiëtanie | Qn |\Qn 1 |0 |1 | 1-0 | ustawianie | 1 | 0 0 |1 |1 | 1-0 | kasowanie | 0 | 1 1 |1 |1 | 1-0 | inwersja poprz. |\Qn | Qn X |X |1 | 1 | brak reakcji | Qn |\Qn X |X |1 | 0 | brak reakcji | Qn |\Qn X |X |0 | X | kasowanie asyn. | 0 | 1 Przerzutnik posiada wyjôcia Q, \Q, które sâ opóúniane w taki sam sposób jak wyjôcie bramki \\{NAND}50,0\ ###56 ##0,0,0 Przerzutnik D jest jednobitowym rejestrem. Przerzutnik ten zatrzaskuje danâ z wejôcia D gdy wejôcie CLK zmienia sië z 0 na 1. Posiada wyjôcia przeciwne Q i _Q. Czas propagacji przerzutnika jest realizowany tak jak czas zwykîej bramki \\{NAND}50,0\ Stan wejôcia D jest odczytywany w momencie przeîâczenia Clk z 0 na 1. Stan na D moûe sië zmieniaê w czasie trwania stanu niskiego lub wysokiego na CLK - nie wpîynie to na stan przerzutnika. Przerzutnik D jest bardzo uproszczonym przerzutnikiem, nie posiada wejôê resetu. Jego zastosowaniem moûe byê budo- wanie rejestrów. Po uruchomieniu symulacji przerzutnik jest w stanie 0 (Q=0, \Q=1). ###57 ##0,0,0 a Wyôwietlacz 8 segmentowy zbudowany jest z oômiu diod |------- ôwiecâcych o napiëciu ôwiecenia 2V. Diody te podîâczone f- aaa -b sâ katodami do wspólnego wyjôcia (M) które powinno byê | f b | doîâczone do dodatniego úródîa zasilajâcego, najlepiej | f b | ok.5V (moûe byê bez oporów ograniczajâcych prâd). | f b | Wyôwietlacz ten ma wejôcie M - úródîa zasilania, g- ggg -c które moûna wykorzystaê do sekwencyjnego sterowania | e c | wyôwietlaczem. Moûna do M podîâczyê wyjôcie bramki | e c | cyfrowej - bramki nie majâ ograniczeï prâdu wyjôciowego. | e c | Jeôli wyjôcia M nie jest potrzebne (na staîe podîâ- e- ddd K -k czone do 5V), a wejôcia a..f podîâczone do ukîadu |--|---- dekodera 7-seg, to lepiej wykorzystaê wyôwietlacz d M \\{8seg. logiczny}59,0\ ###58 ##0,412,205 Dekoder 4-bit na linië 7-seg moûe wspóîpracowaê ze wskaúnikiem 8seg. analogowym lub logicznym. Wyjôcia a-f moûna doîâczyê bezpoôrednio do odpowiednich wejôê a-f wyôwietlacza. Oto wykaz koïcówek dekodera: a b c d e f g --+--+--+--+--+--+--+-- | | | dekoder 4bit-7seg | | | ---+--+--+--+---------- b0 b1 b2 b3 Podajâc na wejôcia b0-b3 danâ cyfrë 0-9 otrzy- mujemy na wyôwietlaczy obraz tej cyfry. Podajâc liczby 10-15 otrzymamy obraz litery A-F. Ukîad ten jest podobny w dziaîaniu do ukîadu TTL 7447. Nie ma jednak wejôê wygaszania i wygasza- nia zer nieznaczâcych. ###59 ##0,0,0 Wyôwietlacz 8seg logiczny ma podobne dziaîanie jak wyôwietlacz \\{8seg analogowy}57,0\ . Róûnica polega na tym ûe nie posiada wejôcia zasilajâcego M, a kolejne segmenty ôwiecâ zgodnie ze stanami logiczny- mi: stan 0 (od 1.6V) - segment ôwieci stan 1 (pow. 1.6V) - segment zgaszony Wyôwietlacz ten wprowadzono dla uproszczenia poîâczeï do ukîadu dekodera 7seg. Nie trzeba tu stosowaê ûadnych dodatkowych elementów - wystarczy proste podîâczenie. ###60 ##0,0,0 Generator logiczny wytwarza prostokâtny przebieg o ustalanym póîokresie, zawsze o wypeînieniu 50%. Podawany okres dotyczy wiëc czasu 1 póîokresu przebiegu prostokâtnego. Przy podawaniu okresu naleûy pamiëtaê ûe bramki posiadajâ czas propagacji, z którego wynika minimalny okres jaki moûna wprowadziê. Minimalnym póîokresem generacji dla danego ukîadu cyfrowego jest czas propagacji najwolniejszej bramki plus 1ns i wynik razy 2. Zatem przy poîâczeniu bramek o czasach propagacji 4ns, minimalnym okresem gwaran- tujâcym poprawne dziaîanie jest okres 10ns. Dla czasu prop. 0ns, minimalnym okresem jest 2ns (czasem ukîad zadziaîa przy 1ns). ###63 ##0,0,0 Bramka 3we AND realizuje funkcjë logicznâ AND na trzech wejôciach czyli y=a*b*c Oto tabela przejôcia: A |B |C |wy ----------- 0 |0 |0 |0 0 |1 |0 |0 1 |0 |0 |0 1 |1 |0 |0 0 |0 |1 |0 0 |1 |1 |0 1 |0 |1 |0 1 |1 |1 |1 Dane bramki jak przy \\{NAND}50,0\ ###64 ##0,0,0 Bramka 3we NOR realizuje funkcjë logicznâ NOT OR na trzech wejôciach czyli y=\(a+b+c) Oto tabela przejôcia: A |B |C |wy ----------- 0 |0 |0 |1 0 |1 |0 |0 1 |0 |0 |0 1 |1 |0 |0 0 |0 |1 |0 0 |1 |1 |0 1 |0 |1 |0 1 |1 |1 |0 Dane bramki jak przy \\{NAND}50,0\ ###65 ##0,0,0 Bramka 3we NAND realizuje funkcjë logicznâ NOT AND na trzech wejôciach czyli y=\(a*b*c) Oto tabela przejôcia: A |B |C |wy ----------- 0 |0 |0 |1 0 |1 |0 |1 1 |0 |0 |1 1 |1 |0 |1 0 |0 |1 |1 0 |1 |1 |1 1 |0 |1 |1 1 |1 |1 |0 Dane bramki jak przy \\{NAND}50,0\ ###66 ##0,0,0 Bramka 3we OR realizuje funkcjë logicznâ OR na trzech wejôciach czyli y=a+b+c Oto tabela przejôcia: A |B |C |wy ----------- 0 |0 |0 |0 0 |1 |0 |1 1 |0 |0 |1 1 |1 |0 |1 0 |0 |1 |1 0 |1 |1 |1 1 |0 |1 |1 1 |1 |1 |1 Dane bramki jak przy \\{NAND}50,0\ ###67 ##0,0,0 Bramka 3we AND realizuje funkcjë logicznâ AND na trzech wejôciach czyli y=a*b*c Oto tabela przejôcia: A |B |C |wy ----------- 0 |0 |0 |0 0 |1 |0 |0 1 |0 |0 |0 1 |1 |0 |0 0 |0 |1 |0 0 |1 |1 |0 1 |0 |1 |0 1 |1 |1 |1 Dane bramki jak przy \\{NAND}50,0\ ###68 ##0,0,0 Bramka 2we NOR realizuje funkcjë logicznâ NOT OR na dwóch wejôciach czyli y=\(a+b) Oto tabela przejôcia: A |B |wy --------- 0 |0 |1 0 |1 |0 1 |0 |0 1 |1 |0 Dane bramki jak przy \\{NAND}50,0\ ###69 ##0,0,0 Bramka NOT realizuje funkcjë logicznâ inwersji wejôcia czyli y=\a Oto tabela przejôcia: A |wy ----- 0 |1 1 |0 Dane bramki jak przy \\{NAND}50,0\ ###80 ##0,0,0 Pamiëê RAM 64 bajty. Element posiada 64 8-bitowe komórki pamiëci. Wszelkie parametry elementu sâ wspólne dla wszystkich pamiëci RAM w tym module. Aby o nich poczytaê przejdú to poniûszego tematu. \\{Opis pamiëci RAM}80,1\ ##1,0,0 Pamiëci RAM moûna zapisywaê i odczytywaê. Ich poczâtkowa zawartoôê jest przypadkowa. Zawartoôê pamiëci RAM nie jest nagrywana ze schematem, wiëc po wczytaniu zawartoôê jest tracona. Zawartoôê jest zachowywana przy wîâczaniu/wyîâczaniu symu- lacji. Zawartoôê pamiëci moûna takûe edytowaê, wczytywaê i nagrywaê. Sîuûy do tego edytor bajtów znajdujâcy sië w oknie parametrów. Parametry pamiëci RAM. Pamiëê RAM posiada nastëpujâce parametry: \\{Max czas dostëpu 'taa'}80,2\ \\{Max czas otwarcia bramek 'tchz'}80,3\ \\{Czas wyprzedzenia danych w stosunku}80,4\ \\{do narastajâcego zbocza _CS lub _WR}80,4\ Parametry te powinny byê uwzglëdnione przy stosowaniu wykresu czasowego zapisu i odczytu. \\{Wykres czasowy prawidîowego zapisu}80,5\ \\{Wykres czasowy prawidîowego odczytu}80,6\ Przeczytaj takûe o funkcji koïcówek a dowiesz sië o innych moûliwoôciach zapisu i odczytu. \\{Funkcje koïcówek pamiëci RAM}80,7\ ##2,0,0 Maksymalny czas dostëpu 'taa'. Parametr ten okreôla maksymalny czas jaki upîynie od podania na wejôcia adresowe wîaôciwego adresu do poja- wienia sië na koïcówkach danych wîaôciwej danej o tym adresie. Maksymalny czas oznacza ûe prawidîowe dane mogâ pojawiê sië wczeôniej. Jednak aby adres zostaî prawidîowo odczytany, musi trwaê w niezmienionej formie przez podany czas dostëpu. Parametr ten jest najwaûniejszym parametrem decydu- jâcym o szybkoôci pamiëci. ##3,0,0 Max czas otwarcia bramek 'tchz'. Jest to czas po jakim pamiëê 'zauwaûy' skok _CS ze stanu wysokiego do stanu niskiego. Zatem jeôli na wejôciu _CS pojawi sië zero to po podanym czasie tchz ukîad na pewno zareaguje na ten stan. ##4,0,0 Czas wyprzedzenia danych w stosunku do narastajâcego zbocza _CS lub _WR 'tds' Parametr ten ma znaczenie tylko przy zapisie do pamiëci. Okreôla czas przez jaki dane wejôciowe na koïcówkach danych powinny trwaê aby zostaîy prawidîowo wprowadzone do pamiëci. Poniewaû zapis odbywa sië w momencie wykrycia przejôcia ze stanu niskiego na wysoki jednego z wejôê _CS lub _WR, wiëc dane muszâ sië pojawiê z wyprzedzeniem w stosunku do tego skoku. W tym wypadku nie trzeba rozpatrywaê czasu zauwaûenia skoku wejôê CS, gdyû jest on juû jakby wliczony w czas wyprze- dzenia. ##5,0,0 Wykres czasowy prawidîowego zapisu. Aby zapisaê danâ do pamiëci, trzeba w odpowie- dniej kolejnoôci wystawiê wîaôciwe dane i adres oraz ustawiê odpowiednie sygnaîy tak aby ich îâczny czas trwania byî minimalny oraz mieôciîy sië we wszystkich parametrach. Poniewaû jest to pamiëê statyczna, zapis moûna równieû zrealizo- waê podajâc sygnaîy w duûo wolniejszym tempie niû wewnëtrzne parametry, co pozwala uniknâê wgîëbia- nia sië w zasady zapisu. W praktyce jednak proje- ktuje sië ukîady które wykorzystujâ pamiëê w maksymalny sposób. Przy takim projektowaniu najlepiej wymusiê sygnaîy aby pojawiaîy sië w kolejnoôciach podanych niûej. Czas jaki trzeba poôwiëciê na odczytanie jednej komórki zaleûy gîównie od czasu dostëpu oraz od czasu przez jaki chcemy mieê danâ na wyjôciu danych. Mniej wiëcej caîkowity czas jest równy sumie tych czasów. Poniewaû pamiëci nie majâ koïcówki _OE, która mogîâ by zablokowaê odczyt, po wprowadzeniu sygnaîu _CS na niski, na wyjôciu danych mogâ sië przez moment pojawiê dane z odczytu powodujâc krótki konflikt danych. Dla symulowanego ukîadu nie ma to wiëkszego znaczenia, ale warto pamiëtaê ûe dane do zapisu nie powinno podawaê sië zbyt wczeônie, najlepiej trochë przez czasem \\{tds}80,4\ Moûna teû podawaê sygnaî _WR odpowiednio przed _CS aby pamiëê 'zauwaûyîa' tryb zapisu przed uaktywnieniem. Oto wykres dla sposobu zapisu sterowany sygnaîem _CS: |<------- peîny cykl ------------>| ADDR ===x=================================x==== |<----- taa -------------->| | | || | _CS ^^^^\_________________________/^^^^^^^^^^^ | | | | | | | | _WR ^^^^\___________________________/^^^^^^^^^ | | | | | | | | DATA ---------------<==WRITE DATA==>-------- | | | | R - przypadkowe dane wyprowadzone w wyniku otwarcia bramek sygnaîem CS WRITE DATA - w tym momencie naleûy wprowadziê dane do zapisu. Oto wykres dla sposobu zapisu sterowany sygnaîem _WR: |<------- peîny cykl ------------>| ADDR ===x=================================x==== |<----- taa -------------->| | | || | _CS ^^^^\____________________________/^^^^^^^^ | | | | | | | | _WR ^^^^\_________________________/^^^^^^^^^^^ | | | | | | | | DATA ---------------<==WRITE DATA==>-------- | | | | ##6,0,0 Wykres czasowy prawidîowego odczytu. Przy odczycie sygnaî _WR powinien byê caîy czas w stanie wysokim. Peîny cykl rozpoczyna sië w momencie podania wîaôciwego ustalonego adresu. Po podaniu adresu naleûy wprowadziê _CS do stanu niskiego. Po upîyniëciu czasu \\{tchz}80,3\ wejôcia danych przejdâ ze stanu wysokiej impedancji do stanu wysyîania sygnaîu. Jeôli sygnaî _CS zostaî wprowadzony do stanu niskiego zbyt szybko (co nie jest zabronione) to pojawiâ sië przypadkowe dane które ustalâ sië najpóúniej po upîyniëciu czasu \\{taa}80,2\ od chwili podania prawidîowego adresu. Oto wykres czasowy: |<------- peîny cykl ------------>| ADDR ===x=================================x==== |<----- taa -------->| | | | | | _CS ^^^^^\_______________________________/^^^^ | || | | | | | | | DATA ------------<==RDERROR==><=READ DATA=>---- | | | | RDERROR - przypadkowe dane pojawiajâce sië po otwarciu bramek wyjôciowych READ DATA - wîaôciwe odczytane dane '-' -stan wysokiej impedancji '=' -wprowadzony ustalony stan ##7,0,0 Funkcje koïcówek pamiëci RAM _WR - wejôciowy sygnaî zapisu. Jeôli na wejôcie podano stan niski, oznacza ûe do pamiëci nastâpi zapis. Zapis nastëpuje w momencie przejôcia tego sygnaîu z powrotem do stanu wysokiego albo kiedy wejôcie _CS wejdzie do stanu wysokiego. _CS - wejôcie wyboru pamiëci. Jeôli wejôcie to jest w stanie wysokim to wyjôcia danych pamiëci sâ w stanie wysokiej impedancji. Nie oznacza to jednak caîkowitej biernoôci pamiëci - sygnaîy na wejôciu adresowym sâ ôledzone i wewnëtrzny bufor przyjmuje danâ spod tego adresu. Dana w wewnë- trznym buforze ustali sië jeôli na wejôciach adresowych adres trwa niezmiennie przez czas taa. A0-Axx - wejôcia adresowe. Ich liczba zaleûy od pojemnoôci pamiëci. D0-D7 - 8bit wejôcia/wyjôcia danych. Kierunek zaleûy od wejôcia _WR. Jeôli wejôcie _CS jest w stanie wysokim to te wejôcia bëdâ 'wyîâczone'. ###81 ##0,0,0 Pamiëê ROM 64 bajty. Element posiada 64 8-bitowe komórki pamiëci tylko do odczytu. Wszelkie parametry elementu sâ wspólne dla wszystkich pamiëci ROM w tym module. Aby o nich poczytaê przejdú to poniûszego tematu. \\{Opis pamiëci ROM}81,1\ ##1,0,0 Pamiëê ROM. Pamiëci te sâ tylko do odczytu. Nie moûna ich progra- mowaê drogâ elektronicznâ. Zapis ich zawartoôci moûna dokonywaê poprzez edycjë bajtów w okienku parametrów. Moûna takûe wczytaê zawartoôê z pliku. Zawartoôê pamiëci jest nagrywana Parametry pamiëci ROM. \\{Max czas dostëpu 'taa'}80,2\ \\{Max czas otwarcia bramek 'tchz'}81,2\ \\{Wykres czasowy prawidîowego odczytu}81,3\ \\{Funkcje koïcówek pamiëci ROM}81,4\ ##2,0,0 Max czas otwarcia bramek 'tchz'. Jest to czas po jakim pamiëê 'zauwaûy' skok _OE ze stanu wysokiego do stanu niskiego. Zatem jeôli na wejôciu _OE pojawi sië zero to po podanym czasie tchz ukîad na pewno zareaguje na ten stan i poda na wyjôcia danych jakiô sygnaî. ##3,0,0 Wykres czasowy prawidîowego odczytu. Aby odczytaê danâ komórkë, naleûy podaê adres tej komórki na wejôcia adresowe co spowoduje ûe pamiëê rozpocznie odczyt danej o tym adresie. Adres musi wiëc trwaê niezmieniony przez czas \\{taa}80,2\ aby dana sië ustaliîa. W trakcie ustalania tej danej naleûy wysterowaê wejôcia _CS i _OE na stan niski co pozwoli uaktywniê bufory wyjôciowe pamiëci. Po czasie \\{tchz}81,2\ od ustawienia ostatniego sygnaîu na stan niski, wyjôcia danych przejdâ ze stanu wysokiej impedancji do stanu emisji wewnëtrznie przygotowywanej danej. Oto wykres czasowy: |<------- peîny cykl ------------>| ADDR ===x=================================x==== |<----- taa -------->| | | | | | _CS ^^^^^\_______________________________/^^^^ | || | | | | | | | DATA ------------<==RDERROR==><=READ DATA=>---- | | | | RDERROR - przypadkowe dane pojawiajâce sië po otwarciu bramek wyjôciowych READ DATA - wîaôciwe odczytane dane '-' -stan wysokiej impedancji '=' -wprowadzony ustalony stan ##4,0,0 Funkcje koïcówek. A0-Axx - wejôcia adresowe. Ich liczba zaleûy od pojemnoôci pamiëci. D0-D7 - 8bit 3-stanowe wyjôcia danych. _CS - chip select - sygnaî wyboru pamiëci _OE - output enable - sygnaî zezwolenia na emisjë danej na wyjôcia danych. Poniewaû symulacja nie pozwala na programowanie elektroniczne pamiëci ROM, sygnaîy _CS i _OE praktycznie sië nie róûniâ. Posiadajâ wspólny czas propagacji \\{tchz}81,2\ i moûna je traktowaê jak np. _OE1 i _OE2 - oba muszâ byê aktywne aby pamiëê byîa aktywna. ###82 ##0,0,0 Pamiëê ROM 32 bajty. Element posiada 32 8-bitowe komórki pamiëci tylko do odczytu. Wszelkie parametry elementu sâ wspólne dla wszystkich pamiëci ROM w tym module. Aby o nich poczytaê przejdú to poniûszego tematu. \\{Opis pamiëci ROM}81,1\ ###83 ##0,0,0 Pamiëê RAM 32 bajty. Element posiada 32 8-bitowe komórki pamiëci. Wszelkie parametry elementu sâ wspólne dla wszystkich pamiëci RAM w tym module. Aby o nich poczytaê przejdú to poniûszego tematu. \\{Opis pamiëci RAM}80,1\ ###84 ##0,0,0 Pamiëê ROM 128 bajty. Element posiada 128 8-bitowe komórki pamiëci tylko do odczytu. Wszelkie parametry elementu sâ wspólne dla wszystkich pamiëci ROM w tym module. Aby o nich poczytaê przejdú to poniûszego tematu. \\{Opis pamiëci ROM}81,1\ ###85 ##0,0,0 Pamiëê RAM 128 bajty. Element posiada 128 8-bitowe komórki pamiëci. Wszelkie parametry elementu sâ wspólne dla wszystkich pamiëci RAM w tym module. Aby o nich poczytaê przejdú to poniûszego tematu. \\{Opis pamiëci RAM}80,1\ ###86 ##0,0,0 Pamiëê ROM 256 bajty. Element posiada 256 8-bitowe komórki pamiëci tylko do odczytu. Wszelkie parametry elementu sâ wspólne dla wszystkich pamiëci ROM w tym module. Aby o nich poczytaê przejdú to poniûszego tematu. \\{Opis pamiëci ROM}81,1\ ###87 ##0,0,0 Pamiëê RAM 256 bajty. Element posiada 256 8-bitowe komórki pamiëci. Wszelkie parametry elementu sâ wspólne dla wszystkich pamiëci RAM w tym module. Aby o nich poczytaê przejdú to poniûszego tematu. \\{Opis pamiëci RAM}80,1\ ###88 ##0,0,0 Pamiëê ROM 512 bajty. Element posiada 512 8-bitowe komórki pamiëci tylko do odczytu. Wszelkie parametry elementu sâ wspólne dla wszystkich pamiëci ROM w tym module. Aby o nich poczytaê przejdú to poniûszego tematu. \\{Opis pamiëci ROM}81,1\ ###89 ##0,0,0 Pamiëê RAM 512 bajty. Element posiada 512 8-bitowe komórki pamiëci. Wszelkie parametry elementu sâ wspólne dla wszystkich pamiëci RAM w tym module. Aby o nich poczytaê przejdú to poniûszego tematu. \\{Opis pamiëci RAM}80,1\ ###90 ##0,0,0 Pamiëê ROM 1024 bajty. Element posiada 1024 8-bitowe komórki pamiëci tylko do odczytu. Wszelkie parametry elementu sâ wspólne dla wszystkich pamiëci ROM w tym module. Aby o nich poczytaê przejdú to poniûszego tematu. \\{Opis pamiëci ROM}81,1\ ###91 ##0,0,0 Pamiëê RAM 1024 bajty. Element posiada 1024 8-bitowe komórki pamiëci. Wszelkie parametry elementu sâ wspólne dla wszystkich pamiëci RAM w tym module. Aby o nich poczytaê przejdú to poniûszego tematu. \\{Opis pamiëci RAM}80,1\ ###92 ##0,0,0 Pamiëê ROM 2048 bajty. Element posiada 2048 8-bitowe komórki pamiëci tylko do odczytu. Wszelkie parametry elementu sâ wspólne dla wszystkich pamiëci ROM w tym module. Aby o nich poczytaê przejdú to poniûszego tematu. \\{Opis pamiëci ROM}81,1\ ###93 ##0,0,0 Pamiëê RAM 2048 bajty. Element posiada 2048 8-bitowe komórki pamiëci. Wszelkie parametry elementu sâ wspólne dla wszystkich pamiëci RAM w tym module. Aby o nich poczytaê przejdú to poniûszego tematu. \\{Opis pamiëci RAM}80,1\ ###94 ##0,0,0 Pamiëê ROM 4096 bajty. Element posiada 4096 8-bitowe komórki pamiëci tylko do odczytu. Wszelkie parametry elementu sâ wspólne dla wszystkich pamiëci ROM w tym module. Aby o nich poczytaê przejdú to poniûszego tematu. \\{Opis pamiëci ROM}81,1\ ###95 ##0,0,0 Pamiëê RAM 4096 bajtów. Element posiada 4096 8-bitowe komórki pamiëci. Wszelkie parametry elementu sâ wspólne dla wszystkich pamiëci RAM w tym module. Aby o nich poczytaê przejdú to poniûszego tematu. \\{Opis pamiëci RAM}80,1\ ###96 ##0,0,0 Pamiëê RAM 4096 bajtów. Element posiada 4096 8-bitowe komórki pamiëci. Wszelkie parametry elementu sâ wspólne dla wszystkich pamiëci RAM w tym module. Aby o nich poczytaê przejdú to poniûszego tematu. \\{Opis pamiëci RAM}80,1\ ###97 ##0,0,0 Pamiëê RAM 8192 bajty. Element posiada 8192 8-bitowe komórki pamiëci. Wszelkie parametry elementu sâ wspólne dla wszystkich pamiëci RAM w tym module. Aby o nich poczytaê przejdú to poniûszego tematu. \\{Opis pamiëci RAM}80,1\ ###100 ##0,0,0 Multiplekser z 16 na 1 Multiplekser posiada 16 wejôê z których jedno moûe byê skierowane na jedno wyjôcie. Jest to wiëc pojedynczy multiplekser z 4 bitowym wejôciem adresowania. \\{Ogólny opis multiplekserów tego moduîu}100,1\ \\{Parametry multiplekserów}100,2\ ##1,0,0 Multipleksery posiadajâ peînâ liczbë wejôê oraz mniejszâ liczbë wyjôê. Np. mux z 4 na 2 ma 4 wejôcia i 2 wyjôcia. Jeôli mux posiada wiëkszâ liczbë wyjôê niû jedno, to moûna go traktowaê jako poîâczenie kaskadowe multiplekserów ze wspólnymi wejôciami adresowania i sterowania. Kaûdy skîadowy mux tego poîâczenia posiada jedno wyjôcie i liczbë wejôê podzielonâ przez liczbë multiplekserów. O tym które sygnaîy bëdâ przeîâczone do wyjôcia decydujâ wejôcia adresowe. Kolejne kombinacje adresu wybierajâ kolejne wejôcia A, B, C itd. Przykîadowa tabela dla mux z 4 na 2 sel G Y0 Y1 0 0 A0 A1 1 0 B0 B1 x 1 0 0 A0 - wyjôcie przyjmuje taki stan jaki ma wejôcie A0 ##2,0,0 Parametry multiplekserów. czas propagacji - jest to maksymalna moûliwa szybkoôê zmian wyjôê multipleksera. Jeôli wejôcia lub adresy bëdâ wymuszaîy szybsze zmiany niû czas propagacji to deko- der nie bëdzie 'nadâûaî' i w efekcie na wyjôciu pojawi sië stan nieokreôlony. Dotyczy to takûe wejôcia G które nie moûe wymuszaê szybszej aktywacji/dezaktywacji deko- dera niû czas propagacji. ###101 ##0,0,0 Multiplekser z 16 na 8 Multiplekser posiada dwa 8-bitowe wejôcia z których jedno moûe byê skierowane na wyjôcie. Jest to wiëc 8-krotny multiplekser z 1 bitowym wspólnym wejôciem adresowania. \\{Ogólny opis multiplekserów tego moduîu}100,1\ \\{Parametry multiplekserów}100,2\ ###102 ##0,0,0 Multiplekser z 4 na 2 Multiplekser posiada dwa 2-bitowe wejôcia z których jedno moûe byê skierowane na wyjôcie. Jest to wiëc 2-krotny multiplekser z 1 bitowym wspólnym wejôciem adresowania. \\{Ogólny opis multiplekserów tego moduîu}100,1\ \\{Parametry multiplekserów}100,2\ ###103 ##0,0,0 Multiplekser z 8 na 4 Multiplekser posiada dwa 4-bitowe wejôcia z których jedno moûe byê skierowane na wyjôcie. Jest to wiëc 4-krotny multiplekser z 1 bitowym wspólnym wejôciem adresowania. \\{Ogólny opis multiplekserów tego moduîu}100,1\ \\{Parametry multiplekserów}100,2\ ###104 ##0,0,0 Multiplekser z 16 na 4 Multiplekser posiada cztery 4-bitowe wejôcia z których jedno moûe byê skierowane na wyjôcie. Jest to wiëc 4-krotny multiplekser z 2 bitowym wspólnym wejôciem adresowania. \\{Ogólny opis multiplekserów tego moduîu}100,1\ \\{Parametry multiplekserów}100,2\ ###105 ##0,0,0 Multiplekser z 8 na 2 Multiplekser posiada cztery 2-bitowe wejôcia z których jedno moûe byê skierowane na wyjôcie. Jest to wiëc 4-krotny multiplekser z 2 bitowym wspólnym wejôciem adresowania. \\{Ogólny opis multiplekserów tego moduîu}100,1\ \\{Parametry multiplekserów}100,2\ ###106 ##0,0,0 Multiplekser z 4 na 1 Multiplekser posiada cztery 1-bitowe wejôcia z których jedno moûe byê skierowane na wyjôcie. Jest to wiëc 4-krotny multiplekser z 2 bitowym wspólnym wejôciem adresowania. \\{Ogólny opis multiplekserów tego moduîu}100,1\ \\{Parametry multiplekserów}100,2\ ###107 ##0,0,0 Multiplekser z 16 na 2 Multiplekser posiada osiem 2-bitowych wejôê z których jedno moûe byê skierowane na wyjôcie. Jest to wiëc 8-krotny multiplekser z 3 bitowym wspólnym wejôciem adresowania. \\{Ogólny opis multiplekserów tego moduîu}100,1\ \\{Parametry multiplekserów}100,2\ ###108 ##0,0,0 Multiplekser z 8 na 1 Multiplekser posiada osiem 1-bitowych wejôê z których jedno moûe byê skierowane na wyjôcie. Jest to wiëc 8-krotny multiplekser z 3 bitowym wspólnym wejôciem adresowania. \\{Ogólny opis multiplekserów tego moduîu}100,1\ \\{Parametry multiplekserów}100,2\ ###120 ##0,0,0 Rejestr 8 bit. Jest to podstawowy ukîad rejestru z 3-stanowym wyjôciem sterowany wejôciem _OE. Zatrzaôniëcie informacji danych wejôciowych nastëpuje po wykry- ciu skoku na wejôciu _clk z 0 na 1. \\{parametry rejestru}120,1\ \\{opis koïcówek}120,2\ ##1,0,0 Czas zaîâczenia po skoku _OE z 1 na 0: Jest to czas po jakim wyjôcia przejdâ ze stanu wysokiej impedancji do emisji zapamiëtanej zawartoôci rejestru przy skoku _OE z 1 na 0. Czas propagacji wejôê danych Jest to czas przez jaki powinny trwaê niezmiennie sygnaîy na wejôciach aby byîy prawidîowo odnotowane. Czas reakcji na zbocze CLK Jest to maksymalne moûliwe opóúnienie momentu zatrzaôniëcia informacji. Zatem po skoku clk z 0 na 1 informacje na wejôciach powinny trwaê niezmien- nie przez ten czas. ##2,0,0 Opis koïcówek: _OE - output enable - jeôli aktywny (_OE=0) to na wyjôciach element emituje wewnëtrzny stan rejestru. Jeôli nieaktywny to wyjôcia przejdâ do stanu wysokiej impedancji. _clk - wejôcie zatrzaôniëcia. Jeôli stan wejôcia zmie- ni sië z 0 na 1 to w tym momencie pobrane dane z wejôê zostanâ zapamiëtane i stanâ sië nowym wewnëtrznym stanem akumulatora. input - wejôcia danych output - wyjôcie 3-stanowe danych ###121 ##0,0,0 8 bitowa jednostka arytmetyczno-logiczna ALU z jednym wejôciem. Element ten umoûliwia proste operacje na liczbach 8 bitowych. Jednym z argumentów jest wewnëtrzny rejestr - akumulator, a drugim jest dana pobrana z wejôcia. Wynik przechowuje akumulator. Rodzaj operacji okreôlajâ wejôcia o0-o3. Moûna wiëc wybraê jednâ z 16 moûliwych operacji. Patrz \\{operacje}121,1\ aby uzyskaê listë operacji. Kaûda operacja zmienia takûe znaczniki. Wyjôcia znaczników to Z,M,V,C. Dla opisu znaczników przejdú to tematu \\{znaczniki}121,2\ . Informacje o parametrach znajdziesz w temacie \\{parametry ALU}121,3\ ##1,0,0 Lista operacji: nr. | przesyî | funkcja | znaczniki oper.| | | z m v c 0 | A:=D | pobranie danej | * * 0 0 1 | A:=A+D | dodawanie | * * * * 2 | A:=A-D | odejmowanie | * * * * 3 | A:=A+D+c | dodawanie z przen. | * * * * 4 | A:=A-D-c | odejm. z przen. | * * * * 5 | A:=A?D | porównanie | * * * * 6 | A:=A|D | suma bitowa | * * 0 0 7 | A:=A&D | iloczyn bitowy | * * 0 0 8 | A:=A^D | suma symetryczna bitów | * * 0 0 9-15| jeszcze nie zaimplementowane ##2,0,0 Znaczniki. Jednostka posiada 4 znaczniki: Z - zero - zapalony jeôli po operacji w akumulatorze jest zero. M - minus - zapalony jeôli po operacji najstarszy bit w akumulatorze jest ustawiony, zgaszony w przec. wyp. V - nadmiar - zapalony jeôli znak liczby po operacji jest niewîaôciwy, np -100-100= 56 zam. -200. Liczba -200 nie moûe byê zapamiëtana w 8-bitowym akumulatorze. 8 bit. moûe pomieôciê zakres liczb ze znakiem od -128 do +127. C - przeniesienie - zapalony jeôli w operacji nastâ- piîo przeniesienie na nie istniejâcy 9 bit. Np. 200+200=144 + 256przen. ##3,0,0 Parametry Czas zaîâczenia po skoku _OE z 1 na 0: Jest to czas po jakim wyjôcia przejdâ ze stanu wysokiej impedancji do emisji zawartoôci akumulatora przy skoku _OE z 1 na 0. Czas reakcji na wejôcia input i o. Jest to czas przez jaki powinny trwaê niezmiennie sygnaîy na wejôciach input i o0-o3 aby byîy prawidîowo odnotowane. ###122 ##0,0,0 Rejestr 4 bit. Jest to podstawowy ukîad rejestru z 3-stanowym wyjôciem sterowany wejôciem _OE. Zatrzaôniëcie informacji danych wejôciowych nastëpuje po wykry- ciu skoku na wejôciu _clk z 0 na 1. \\{parametry rejestru}120,1\ \\{opis koïcówek}120,2\ ###123 ##0,0,0 Rejestr przesuwajâcy 4bit Element ten moûe speîniaê takie same funkcje jakie ma zwykîy rejestr. Posiada ponadto moûliwoôê przesuwania zawartoôci po wykryciu skoku stanu na C1. Wejôcie C2 sîuûy jako standardowe wejôcie zatrzaskiwania informacji. \\{parametry rejestru przesuwanego}123,1\ \\{dziaîanie i opis koïcówek}123,2\ ##1,0,0 Parametry rejestru przesuwanego. - Czas przesuniëcia od wykrycia zbocza w C1 Jest to maks. czas opóúnienia przesuniëcia danych wewnëtrznych oraz wyprowadzanych na zewnâtrz po wykryciu rosnâcego zbocza C1 - Czas pojawienia sië danych na wyjôciu po wykryciu zbocza w C2 Jest to czas po jakim zanotowana informacja z wejôcia równolegîego pojawi sië na wyjôciu po skoku w C2. - Czas propagacji wejôê danych. Jest to czas przez jaki powinny trwaê dane wejôciowe (IN) aby byîy dobrze odnotowane. ##2,0,0 Dziaîanie i opis koïcówek. M - tryb: M=0 : wpis informacji równolegîej z wejôê IN. Przy skoku na M z 1 na 0 informacja zostanie wpisana prawidîowo po upîyniëciu czasu propagacji wejôê danych, zatem po skoku wejôcia danych powinny trwaê niezmiennie przez wpisany czas propagacji. Informacja zostanie zatrzaôniëta i wyprowadzona na wyjôcie po wykryciu zbocza na C2 M=1 : tryb przesuwania zatrzaôniëtej informacji. Wejôcie C1 powoduje przesuw informacji w prawo. Na miejsce najbardziej znaczâcego bitu wchodzi informacja z wejôcia SI. Wejôcie C2 w tym trybie jest ignorowane. C1 - Wejôcie zegarowe przesuwu bitowego. Jeôli M=1 oraz nastâpi skok na C1 z 0 na 1 to zatrzaôniëta informacja zostanie przesuniëta ale dopiero po upîyniëciu czasu propagacji wejôcia C1. C2 - Wejôcie zegarowe zapisu równolegîego. Jeôli M=0 oraz nastâpi skok na C2 z 0 na 1 to informacja z wejôcia (która powinna trwaê do tego czasu niezmiennie przez czas propagacji) zostanie zatrzaôniëta i wyprowa- dzona na wyjôcie po upîyniëciu czasu propagacji C2. SI - wejôcie danych szeregowych. Po kaûdym przesuniëciu danych najbardziej znaczâcy bit przyjmuje stan jaki ma to wejôcie. Wejôcie SI nie posiada ûadnych opóúnieï, tzn. odczytywane jest w momencie przesuniëcia czyli po upîywie czasu propagacji C1 od wykrycia skoku na tym wejôciu. ###124 ##0,0,0 Rejestr przesuwajâcy 8bit Element ten moûe speîniaê takie same funkcje jakie ma zwykîy rejestr. Posiada ponadto moûliwoôê przesuwania zawartoôci po wykryciu skoku stanu na C1. Wejôcie C2 sîuûy jako standardowe wejôcie zatrzaskiwania informacji. \\{parametry rejestru przesuwanego}123,1\ \\{dziaîanie i opis koïcówek}123,2\ ###125 ##0,0,0 Licznik 4bit z wpisem. Element jest rejestrem posiadajâcym dodatkowâ funkcjë zwiëkszania swej zawartoôci oraz jej zerowania. Wejôcie C+ powoduje zwiëkszenie pamiëtanej wartoôci o 1. \\{parametry}125,1\ \\{opis dziaîania i koïcówek}125,2\ ##1,0,0 Parametry. * Czas zaîâczenia po skoku _OE z 1 na 0 - jest to czas po jakim dane pojawiâ sië na wyjôciach OUT od uaktywnienia wejôcia _OE. * Czas zliczenia od wykrycia zbocza w C+ - jest to czas po jakim na wyjôciu (jeôli otwarte) pojawi sië nowy stan od wykrycia skoku na wejôciu C+. * Czas pojawienia sië danych na wyjôciu po wykryciu zbocza w LD - jest to czas po jakim dane pojawiâ sië na wyjôciu od momentu zatrzaônië- cia danych z wejôê IN za pomocâ koïcówki LD. * Czas propagacji wejôê danych - jest to czas przez jaki dane powinny trwaê przed skokiem na wejôciu LD aby byîy prawidîowo zapisane. * Czas propagacji wejôcia resetu - jest to czas po jakim stan rejestru zostanie wyzerowany po pojawieniu sië na wejôciu R jedynki. Stan wysoki powinien trwaê przez caîy podany czas propagacji wejôcia resetu. ##2,0,0 Opis dziaîania i koïcówek licznika. _OE - output enable - stan niski na tym wejôciu powoduje otwarcie wewnëtrznych buforów rejestru. Po przejôciu na stan niski prawidîowe stany pojawiâ sië dopiero po upîyniëciu czasu zaîâczenia (parametr dobieralny) C+ - impuls zliczenia. Pojawienie sië skoku z 1 na 0 na tym wejôciu spowoduje zwiëkszenie zawartoôci rejestru o 1. Nowa wartoôê pojawi sië na wyjôciu po upîyniëciu podanego czasu zliczenia. R - podanie stanu wysokiego spowoduje wyzerowanie licznika. Impuls musi trwaê w wysokim stanie przez podany czas propagacji wejôcia R aby licznik zostaî wyzerowany. Jeôli wejôcie pozostanie w stanie wysokim to ukîad nie bëdzie reagowaî na inne wejôcia. LD - Skok z 0 na 1 na tym wejôciu spowoduje zaîado- wanie stanu wejôê IN jako aktualnej wartoôci rejestru. Wejôcia IN powinny trwaê do czasu skoku niezmiennie przez podany czas propagacji wejôê danych oraz po skoku LD przez czas propagacji wejôcia LD. Oba czasy podaje sië jako parametry. ###126 ##0,0,0 Licznik 8bit z wpisem. Element jest rejestrem posiadajâcym dodatkowâ funkcjë zwiëkszania swej zawartoôci oraz jej zerowania. Wejôcie C+ powoduje zwiëkszenie pamiëtanej wartoôci o 1. \\{parametry}125,1\ \\{opis dziaîania i koïcówek}125,2\ ###127 ##0,0,0 Licznik 4bit rewersyjny z wpisem Element jest rejestrem posiadajâcym dodatkowâ funkcjë zwiëkszania, zmniejszania swej zawartoôci oraz jej zerowania. Wejôcie C+ powoduje zwiëkszenie pamiëtanej wartoôci o 1, a wejôcie C- -zmniejszenie. Parametry i opis dziaîania jest analogiczny jak dla licznika 4bit z wpisem. Dodatkowa koïcówka C- ma takie same parametry jak C+. \\{parametry}125,1\ \\{opis dziaîania i koïcówek}125,2\ ###128 ##0,0,0 Licznik 8bit rewersyjny z wpisem Element jest rejestrem posiadajâcym dodatkowâ funkcjë zwiëkszania, zmniejszania swej zawartoôci oraz jej zerowania. Wejôcie C+ powoduje zwiëkszenie pamiëtanej wartoôci o 1, a wejôcie C- -zmniejszenie. Parametry i opis dziaîania jest analogiczny jak dla licznika 8bit z wpisem. Dodatkowa koïcówka C- ma takie same parametry jak C+. \\{parametry}125,1\ \\{opis dziaîania i koïcówek}125,2\ ###129 ##0,0,0 8 bitowa jednostka arytmetyczno-logiczna ALU z dwoma wejôciami Element ten umoûliwia proste operacje na dwóch liczbach 8 bitowych. Argumenty sâ pobierane z wejôê. Wynik przechowuje akumulator. Jeôli wyjôcia z akumulatora podîâczymy do wejôcia 2 to ukîad ten bëdzie speîniaî identycznâ rolë jak 8bit-ALU z jednym wejôciem. Rodzaj operacji okreôlajâ wejôcia o0-o3. Moûna wiëc wybraê jednâ z 16 moûliwych operacji. Patrz \\{operacje}129,1\ aby uzyskaê listë operacji. Kaûda operacja zmienia takûe znaczniki. Wyjôcia znaczników to Z,M,V,C. Dla opisu znaczników przejdú to tematu \\{znaczniki}121,2\ . Informacje o parametrach znajdziesz w temacie \\{parametry ALU}121,3\ ##1,0,0 Lista operacji: nr. | przesyî | funkcja | znaczniki oper.| | | z m v c 0 | A:=D1 | pobranie danej | * * 0 0 1 | A:=D2+D2 | dodawanie | * * * * 2 | A:=D2-D1 | odejmowanie | * * * * 3 | A:=D2+D1+c | dodawanie z przen. | * * * * 4 | A:=D2-D1-c | odejm. z przen. | * * * * 5 | A:=D2?D1 | porównanie | * * * * 6 | A:=D2|D1 | suma bitowa | * * 0 0 7 | A:=D2&D1 | iloczyn bitowy | * * 0 0 8 | A:=D2^D1 | suma symetryczna bitów | * * 0 0 9-15| jeszcze nie zaimplementowane ###130 ##0,0,0 Licznik mod 16 Element jest prostym licznikiem zliczajâcym impulsy. Nie posiada moûliwoôci wpisywania zadanej wartoôci a jedynie zerowanie zawartoôci. Skîada sië z dwu liczników - licznika mod 8 oraz 1 bitowego przerzutnika. Ukîad ma podobne funkcje jak ukîad TTL 7493. \\{parametry}130,1\ \\{opis dziaîania i koïcówek}130,2\ ##1,0,0 Parametry. * Czas zliczenia od wykrycia zbocza w C+ - jest to czas po jakim na wyjôciu (jeôli otwarte) pojawi sië nowy stan od wykrycia skoku na wejôciu C+. * Czas propagacji wejôcia resetu - jest to czas po jakim stan rejestru zostanie wyzerowany po pojawieniu sië na wejôciu R jedynki. Stan wysoki powinien trwaê przez caîy podany czas propagacji wejôcia resetu. ##2,0,0 Opis dziaîania i koïcówek licznika. C0 - wejôcie zegarowe pierwszego przerzutnika. Wyjôcie pierwszego przerzutnika podîâczone jest do koïcówki OUT 0. Wyjôcie to moûna podîâczyê do wejôcia C1 co da nam peîny licznik mod 16. C1 - wejôcie zegarowe pozostaîych 3 przerzutników. Przerzutniki te sâ poîâczone w równolegîy licznik mod 8. R1,R2 - wejôcia resetu. Aby licznik zostaî wyzerowany oba wejôcia muszâ mieê stan wysoki. Podanie stanu wysokiego spowoduje wyzerowanie licznika. Impuls musi trwaê w wysokim stanie przez podany czas propagacji wejôcia R aby licznik zostaî wyzerowany. Jeôli wejôcie pozostanie w stanie wysokim to ukîad nie bëdzie reagowaî na inne wejôcia. ###131 ##0,0,0 Licznik mod 10 Element jest prostym licznikiem zliczajâcym impulsy. Nie posiada moûliwoôci wpisywania zadanej wartoôci a jedynie zerowanie zawartoôci. Skîada sië z dwu liczników - licznika mod 5 oraz 1 bitowego przerzutnika. Ukîad ma podobne funkcje jak ukîad TTL 7490. \\{parametry}130,1\ \\{opis dziaîania i koïcówek}131,1\ ##1,0,0 Opis dziaîania i koïcówek licznika. C0 - wejôcie zegarowe pierwszego przerzutnika. Wyjôcie pierwszego przerzutnika podîâczone jest do koïcówki OUT 0. Wyjôcie to moûna podîâczyê do wejôcia C1 co da nam peîny licznik mod 10. C1 - wejôcie zegarowe pozostaîych 3 przerzutników. Przerzutniki te sâ poîâczone w równolegîy licznik mod 5. R1,R2 - wejôcia resetu. Aby licznik zostaî wyzerowany oba wejôcia muszâ mieê stan wysoki. Podanie stanu wysokiego spowoduje wyzerowanie licznika. Impuls musi trwaê w wysokim stanie przez podany czas propagacji wejôcia R aby licznik zostaî wyzerowany. Jeôli wejôcie pozostanie w stanie wysokim to ukîad nie bëdzie reagowaî na inne wejôcia. ###140 ##0,0,0 Dekoder na 4 wy. Dekoder posiada 4 wyjôcia oraz 2 wejôcia adresowe. \\{Ogólny opis dekoderów}140,1\ \\{Parametry dekoderów}140,2\ ##1,0,0 Ogólny opis dekoderów tego moduîu. Dekodery posiadajâ pewnâ liczbë n wejôê adresowych oraz co najwyûej 2^n wyjôê. Podanie na wejôcie adresowe pewnego adresu spowoduje, ûe jeôli dekoder jest aktywny to na wyjôciu oznaczonym tym adresem pojawi sië zero. Jeôli podamy np. adres 15 a dekoder ma tylko 10 wyjôê, to na ûadnym z wyjôê nie pojawi sië zero. Oto ogólna tabela dla n-bitowego dekodera o m wyjôciach: _G A0-An 0 1 2 .. x .. m 0 0 0 1 1 1 1 1 1 0 1 1 0 1 1 1 1 1 0 2 1 1 0 1 1 1 1 0 x 1 1 1 1 0 1 1 0 m 1 1 1 1 1 1 0 1 dowolny 1 1 1 1 1 1 1 x - dana liczba podana na wejôcie adresowe oraz wyjôcie reprezentujâce tâ liczbë ##2,0,0 Parametry dekoderów Symulowany dekoder posiada tylko jeden parametr: czas propagacji - jest to maksymalna moûliwa szybkoôê zmian wyjôê dekodera. Jeôli wejôcia adresowe bëdâ wymuszaîy szybsze zmiany niû czas propagacji to deko- der nie bëdzie 'nadâûaî' i w efekcie na wyjôciu pojawi sië stan nieokreôlony. Dotyczy to takûe wejôcia _G które nie moûe wymuszaê szybszej aktywacji/dezaktywacji deko- dera niû czas propagacji. ###141 ##0,0,0 Dekoder na 8 wy. Dekoder posiada 8 wyjôê oraz 3 wejôcia adresowe. \\{Ogólny opis dekoderów}140,1\ \\{Parametry dekoderów}140,2\ ###142 ##0,0,0 Dekoder na 10 wy. Dekoder posiada 10 wyjôê oraz 4 wejôcia adresowe. Zaadresowanie nieistniejâcych wyjôê 10-15 nie spowoduje aktywacji ûadnego z istniejâcych wyjôê 0-9. \\{Ogólny opis dekoderów}140,1\ \\{Parametry dekoderów}140,2\ ###143 ##0,0,0 Dekoder na 16 wy. Dekoder posiada 16 wyjôê oraz 4 wejôcia adresowe. \\{Ogólny opis dekoderów}140,1\ \\{Parametry dekoderów}140,2\ ###160 ##0,0,0 Sumator 8 bit Element sumuje 2 8-bitowe sîowa oraz 1-bitowâ resztë. Na wyjôciu wyprowadzany jest wynik oraz 1 bitowa reszta. Czas propagacji okreôla po jakim czasie od podania na wejôcia wîaôciwych danych na wyjôciu pojawi sië równieû wîaôciwa dana. Czas ten dotyczy takûe wejôcia przeniesienia Cin. Wyjôcia danych oznaczone sâ Y0-Y7 oraz Cout - wyjôcie przeniesienia. ###161 ##0,0,0 Sumator 4 bit Element sumuje 2 4-bitowe sîowa oraz 1-bitowâ resztë. Na wyjôciu wyprowadzany jest wynik oraz 1 bitowa reszta. Czas propagacji okreôla po jakim czasie od podania na wejôcia wîaôciwych danych na wyjôciu pojawi sië równieû wîaôciwa dana. Czas ten dotyczy takûe wejôcia przeniesienia Cin. Wyjôcia danych oznaczone sâ Y0-Y3 oraz Cout - wyjôcie przeniesienia. ###162 ##0,0,0 Sumator 2 bit Element sumuje 2 2-bitowe sîowa oraz 1-bitowâ resztë. Na wyjôciu wyprowadzany jest wynik oraz 1 bitowa reszta. Czas propagacji okreôla po jakim czasie od podania na wejôcia wîaôciwych danych na wyjôciu pojawi sië równieû wîaôciwa dana. Czas ten dotyczy takûe wejôcia przeniesienia Cin. Wyjôcia danych oznaczone sâ Y0-Y1 oraz Cout - wyjôcie przeniesienia. ###163 ##0,0,0 Komparator 8 bit Element porównuje 2 8-bitowe sîowa. Posiada moûliwoôê kaskadowego îâczenia komparatorów w celu rozszerzenia dîugoôci porównywanego sîowa. Czas propagacji okreôla po jakim czasie od podania na wejôcia ustalonych danych na wyjôciu pojawi sië równieû wîaôciwa dana. Czas ten dotyczy takûe wejôê porównawczych z poprzedniego komparatora. \\{opis dziaîania i koïcówek}163,1\ ##1,0,0 Opis dziaîania i koïcówek komparatora. OUT AB i IN A=B sâ nieaktywne. OUT A>B - analogicznie jak wyûej ale dla relacji A>B. OUT A=B - wyjôcie jest aktywne jeôli sygnaîy na A i B sâ takie same oraz atywny jest tylko sygnaî IN A=B lub nie aktywne sâ ûadne. Przy îâczeniu w kaskady wyjôcia OUT A=B,OUT A>B i OUT A îâcznik nr 3 | | | | | | | | îâcznik <---+ nr 2 Kolejnoôê numeracji îâczników nie ma tu wiëkszego znaczenia z tym ûe kaûdy îâcznik powinien mieê inny numer. Îâczniki o tych samych numerach sâ traktowane jako poîâczone ze sobâ! 4. Tworzymy makroelement. W tym celu wybieramy opcjë z menu 'elementy' 'stwórz makroelement'. Ukaûe sië okno w którym musimy narysowaê makroelement oraz go nazwaê. Tu ustalamy czy tworzymy makroelement lokalny (nagrywany ze schematem) czy zewnëtrzny (nagrywany w wybranym lub stworzonym module makroelementów). Proponujë stworzyê makroelement zewnëtrzny. Zaznaczamy wiëc opcjë 'Makroelement zewnëtrzny'. Proponujë zaznaczyê takûe opcjë 'Element obracalny' dziëki czemu bëdziemy mogli go obracaê na pîycie. 4.1. Rysujemy obrazek makroelementu. W tym celu zaznaczmy opcjë 'powiëkszenie' aby moûna byîo rysowaê na powiëkszeniu obrazka makroelementu. Narysujmy kwadratowâ ramkë. W tym celu kliknij na lewy górny róg wnëtrza powiëkszonego pola do rysowania i przesuï myszkâ na lewy dolny róg, po czym kliknij. Zostanie narysowana jedna linia. Analogicznie narysuj pozostaîe. Po narysowaniu kliknij na prawy przycisk co spowoduje stworzenie linii o nowym poczâtku. Teraz moûesz juû zrezygnowaê z opcji 'powiëkszenie' - kliknij na niâ jeszcze raz. Obrazek pomniejszy sië do rozmiarów jakie bëdzie miaî na pîycie. 4.2 Nazwij element, np. wpisz do gadûetu 'nazwa elementu' nazwë 'dzielnik'. 4.3 Kliknij na OK. 5. Pojawi sië okno w którym wybieramy lub tworzymy moduî makroelementów. Proponujë stworzyê nowy moduî o nazwie 'Przyklad makr'. Kliknij wiëc na gadûet 'STWÓRZ'. 5.1. Pojawi sië okno w którym edytujemy wîaôciwoôci nowego moduîu makroelementów. Musimy podaê nazwë 'Przyklad makr', oraz ôcieûkë dostëpu dla zbiorów. Wpisz tam np. 'przyklmakr.mkr' co spowoduje ûe utworzony zostanie plik o takiej wîaônie nazwie w bieûâcym katalogu. Po wpisaniu tych informacji kliknij na 'STWÓRZ'. 5.2. Powracamy do okna wyboru moduîów makroelementów do których moûemy dodaê nasz makroelement. Wybieramy z listy nasz nowo utworzony moduî 'Przyklad makr' i klikamy na OK. 6. Makroelement powinien byê dostëpny po wybraniu z listy moduîów obrazka naszego nowo utworzonego moduîu. Moûna wiëc przeîâczyê sië z powrotem na bufor gîówny. Postëpujemy analo- gicznie jak przy przeîâczaniu na bufor makroelementów. Trzeba wybraê 'bufor gîówny'. 7. Jeôli makroelement jest w module zewnëtrznym to nie wolno zapomnieê o nagraniu tego moduîu. Aby nagraê moduî do którego dodaliômy nasze makro trzeba wybraê z menu 'Elementy' opcjë 'nagraj bank makroelementow'. Po ukazaniu sië okna z listâ makroelementów wybieramy nasz moduî i potwierdzamy nagranie. 8. Nagrany makroelement moûna wczytaê przy nastëpnym uruchomieniu programu za pomocâ opcji 'Îaduj bank elementów'. ###19010 ##0,0,0 Jednostki bazowe \\{Wstëp}19010,1\ do czego sîuûâ jednostki bazowe \\{Wartoôci}19010,2\ jakie wartoôci wpisywaê \\{Przykîady}19010,3\ omówienie przykîadowych ustawieï \\{Okno wyboru jednostek bazowych}19010,5\ ##1,0,0 Wstëp W oknie jednostek bazowych wybieramy minimalnâ wartoôê i jednoczeônie dokîadnoôê jednostek wielkoôci elektrycznych. Np. wartoôê 100mOm oznacza ûe gdy wpiszemy dla rezystora wartoôê 50mOm, to nadamy mu wartoôê 100mOm. Ponadto wszystkie wartoôci rezystorów muszâ byê caîkowitym mnoûnikiem wartoôci jednostki bazowej. Np po wpisaniu 250mOm wartoôê bëdzie zaokrâglona do najbliûszej caîkowitej wielokrotnoôci 100mOm czyli np. 200mOm. Zatem jeôli chcemy podaê dokîadnie 250mOm trzeba ustawiê wartoôê jednostki bazowej co najwyûej na 50mOm (patrz: \\{Wartoôci}19010,2\ ). W oknie nie uwzglëdniono jednostki napiëcia (Volt). Jednostka ta ma staîâ wartoôê 1µV. ##2,0,0 Wartoôci. Wartoôci jednostek bazowych decydujâ o dokîadnoôci symulacji i o jej szybkoôci. Im wiëksza dokîadnoôê wpisywania jednostek tym symulacja jest wolniejsza i na odwrót. Program przy symulacji posîuguje sië jedynie caîkowitymi wartoôciami które uzyskuje przez podzielenie wpisanych wielkoôci przez wielkoôê jednostki bazowej. Im wiëksza liczba wyjdzie z tego podziaîu tym wiëksza bëdzie potrzebna iloôê iteracji aby uzyskaê dokîadny wynik, a wiëc symulacja bëdzie trwaîa dîuûej. Przykîadowo: jeôli wartoôê jednostki bazowej rezystancji wynosi 1Om a w ukîadzie posîugujemy sië rezystorami wartoôci 1kOm, to program w trakcie symulacji bëdzie operowaî na wartoôciach rzëdu 1000 (co nie jest zbyt duûo). Dla takich wartoôci aby uzyskaê powiedzmy 2 cyfro- wâ dokîadnoôê wystarczy kilkadziesiât iteracji (zaleûy od symulowanego schematu). Program jest w stanie w ciâgu sekundy wykonaê ok. 1000 iteracji (iloôê iteracji na sekundë widzisz w dolnej belce w sekcji: 'szybk:'). Jeôli potrzebujesz mieê dokîadne wartoôci, powinieneô uûywaê maîych wartoôci jako jednostek bazowych i wpisywaê do elementów ich duûe wielokrotnoôci. Jeôli uûywasz generatora, to wpisz mu duûy okres, aby wartoôci zdâûyîy sië ustaliê w trakcie zmian napiëcia wejôciowego. Jednak nie musi byê za duûa jeôli przebieg wejôciowy ma maîe skoki (np. sinusoida), gdyû iloôê iteracji potrzebnych do ustalenia wartoôci jako odpowiedzi na maîe zmiany jest o rzëdy mniejsza niû iloôê iteracji w odpowiedzi na skok napiëcia (np. taki jak przy zaîâczeniu ukîadu). ##3,0,0 Przykîady Przy dobieraniu jednostek moûna skorzystaê z przykîadowych ustawieï. Ustawienia te nadajâ sië do wiëkszoôci ukîadów. Wybierz typ ukîadu który masz zamiar i dokîadnoôê jakâ chcesz sië posîugiwaê (pamiëtaj: czym wiëksza dokîadnoôê tym wolniejsza symulacja). Z gadûetu mamy do wybory nastëpujâcy typy ukîadów: * domyôlny - pasuje do wiëkszoôci ukîadów, typ wybierany jeôli nie moûna sprecyzowaê typu ukîadu. * duûej czëstotliwoôci - wybierz ten typ, jeôli na schemacie masz jakiô obwód duûej czëstotliwoôci rzëdu MHz. * mocy - przy wzmacniaczach i ukîadach wykonawczych * cyfrowy - jeôli w ukîadzie zastosowano bramki i inne elementy cyfrowe. ##4,0,0 Optymalizacja jednostek. Uaktywniana jest opcjâ ze menu 'symulacja'. Powoduje automatyczne ustalenie baz jednostek tak aby wartoôci byîy optymalne - symulacja dokîadna i szybka. Uûywanie tej opcji ma jednak sens dopiero przy wiëkszym schemacie. Program optymalizuje robiâc statystyki wartoôci rezystancji i pojemnoôci. Jeôli jednego z tych elementów jest niewiele to optymalizacja moûe sië nie udaê. Lepiej jest wiëc samemu wpisaê wartoôci bazowe jednostek stosownie do schematu. Np. jeôli w ukîadzie wystëpuje kondensator w roli filtru i ma on stosunkowo duûâ pojemnoôê to jako bazë jednostki pojemnoôci powinniômy uûyê wielkoôci okoîo 10000 lub wiëcej razy mniejszej. Podobnie jest dla pozostaîych wielkoôci. ##5,0,0 Okno wyboru jednostek bazowych W oknie mamy wyôwietlone wartoôci jednostek bazowych oraz odpowia- dajâce im wartoôci maksymalne. Mamy równieû gadûety przykîadowych ustawieï, których wybranie powoduje wpis danego ustawienia do wartoôci jednostek. ###