aa
4e8Ukîad Sîoneczny
2a8(Delta)

3gA moûe trochë astronomii?
1gJak powstaî ukîad sîoneczny?


2f  Przed   piëcioma   miliardami  lat
2fUkîad  Sîoneczny  byî prowdopodobnie
2fwirujâcym   obîokiem  gazu  i  pyîu.
2fStopniowo   centrum   chmury  ulegîo
2fkondensacji  w  protogwiazdë,  która
2fzapadîa    sië    tworzâc    Sîoïce.
2fNastëpnie  gaz skupiaî sië w podobny
2fsposób, tworzâc zewnëtrzne planety -
2fJowisza,  Saturna, Urana i Neptuna -
2fz   których   kaûda  posiadaîa  maîe
2ftwarde    jâdro    otoczone   gazem.
2fSkaliste,   wewnëtrzne   planety   -
2fMerkury, Wenus, Ziemia, Mars - mogîy
2fpowstaê  podobnie,  skupiajâc  sië w
2ftwardâ  materië,  z  której  zostaîa
2fuwolniona   wiëkszoôê   gazów.   Ale
2fmateriaî,  z  którego  powstaîy mógî
2fteû pochodziê z protogwiazdy Sîoïca,
2fa  nastëpnie  ulec  skupieniu w maîe
2fskalne bryîki nazwane plantesimals.

3g8Planety

1fBlisko   Sîoïca  krâûâ  cztery  maîe
1fskaliste  planety.   Merkury, Wenus,
1fZiemia,  Mars.   Dalej w przestrzeni
1fsâ  poîoûone  cztery giganty zîoûone
1fgîównie  z  gazu  -  Jowisz,  Puton,
1fSaturn,    Uran,   Neptun.    Pluton
1fznajduje sië jeszcze dalej.


2fMerkury  -  jest  poîoûony najbliûej
2fsîoïca,  ûe jest prawie niewidoczny.
2fKamery  filmowe  statku  kosmicznego
2fMarinera  10  ukazaîy nagâ planetë z
2fkraterami,    górami,   podobnâ   do
2fKsiëûyca.    Poniewaû   nie  ma  tam
2fatmosfery,  temperatura  wzrasta  do
2f400°C lub spada do - 180°C.

3fWenus - znajduje sië najbliûej Ziemi
3fi  jest bardzo jasna, gdyû pokrywajâ
3fjâ    chmury    odbijajâce   ôwiatîo
3fsîoneczne.    Te   chmury  zakrywajâ
3fpowierzchnië,  ale  wysîany na Wenus
3fstatek dokonaî tam wielu odkryê.

4fMars  -  jest  znany  jako "Czerwona
4fPlaneta", z powodu czerwonawego pyîu
4fpokrywajâcego  rozlegîe obszary jego
4fpowierzchni,    pociëtej   kraterami
4fszczelinami  i  ogromnymi  wulkanami
4fwysokoôci  do  25  km.   Byê moûe na
4fMarsie  poza lodem tworzâcym polarne
4fczapy   lodowe  znajduje  sië  woda.
4fMariner  9  i Viking 1 oraz Viking 2
4fukazaîy   rozlegîe   obszary  wymyte
4fprzez powódú (DJ.M.: Niezapominajmy,
4fûe Mars jest planetâ, na której
4fprawdopodobnie istniaîo lub nadal
4fistnieje ûycie. X-Files rules !!!).

1fJowisz  -  jest tak wielki, ûe gdyby
1fbyî  wydrâûony zmieôciîoby sië w nim
1f1300  Ziem.   Wiruje  tak szybko, ûe
1fwybrzusza  sië  na  równiku.   Wokóî
1fniego    znajduje    sië   delikatny
1fpierôcieï pyîu,  a jego powierzchnië
1fpokrywajâ  pasy kîëbiâcego sië dymu.
1fCharakterystycznâ  cechâ jest Wielka
1fCzerwona   Plama,   utworzona  przez
1fszalejâcâ   w   atmosferze  burzë  o
1frozlegîoôci  24000 km.  Jowisz ma aû
1fszesnaôcie ksiëûyców.

2fSaturn   -   ze   swymi   szerokimi,
2fbarwnymi pierôcieniami i pofaîdowanâ
2fpowierzchniâ     jest    najbardziej
2fwidowiskowâ  ze  wszystkich  planet.
2fPierôcienie  skîadajâ sië z milionów
2fmaleïkich pokrytych lodem fragmentów
2fskaî.   Gdyby  moûna  byîo  przeciâê
2fSaturn  na  póî,  znaleúlibyômy maîe
2fskaliste   jâdro,   otoczone  cienkâ
2fwarstewkâ  pîynnego  wodoru, a dalej
2fgrubâ   warstwë   wodoru  w  postaci
2fgazowej.   Saturn  ma  21 ksiëûyców,
2fnajwiëkszy   z   nich,  Tytan,  jest
2fniemal poîowy wielkoôci Ziemi.

3fUran  -  to  ogromna  gazowa planeta
3fzîoûona  z  wodoru i helu z pokrytym
3flodem,       skalistym       jâdrem.
3fTemperatura  przy  powierzchni  moûe
3fspaôê   do   -214°C.   Krâûâc  wokóî
3fSîoïca  przechyla  sië on dziwnie na
3fbok.   Przez  wiele lat jeden z jego
3fbiegunów wskazuje niemal sîoïce.

4fNeptun  -  to  bladoniebieski dysk z
4fszerokimi  pasmami  chmur i i Wielkâ
4fCiemnâ  Plamâ  podobnâ  do  Wielkiej
4fCzerwonej  Plamy  Jowisza.  Mo osiem
4fksiëûyców i ukîad pierôcieni.

1fPluton  -  to  maîa,  pokryta  lodem
1fplaneta  ze skaîy i metanu.  Posiada
1fnieco  mniejszego  partnera o nazwie
1fCharon.

2b                    Delta / Opium^HV