CD Standaarden """""""""""""" Op de vorige diskette hebben we een aantal files geschreven die handelden over het gebruik van CD-Roms. Daarop kregen we behoorlijk wat reakties waaruit bleek dat het fenomeen CD-Rom de goegemeente inderdaad behoorlijk bezig houdt. Er kwamen een aantal specialistische vragen waar we niet altijd een afdoende antwoord op hadden. We zijn ons dus maar wat dieper gaan oriënteren op de materie en stuitten daarbij op een berg gegevens die we hierbij maar aan de tekstverwerker toe vertrouwen. Een deel van deze informatie is terug te vinden in onze vorige serie, maar veel nieuwe informatie is ook aanwezig. In de jaren 70 werd bij Philips in Eindhoven het concept van optische registratie van digitale informatie uitgewerkt hetgeen in 1982 resulteerde in het op de markt komen van de CD-audio. Binnen 5 jaar waren er wereld wijd 30 miljoen CD-spelers verkocht en meer dan 450 miljoen CD's. Daarmee was voor eens en voor altijd het succes van de CD gevestigd. De gewone platenspeler met zijn LP's, die ruim 80 jaar in allerlei varianten de wereld van muziek had voorzien werd in recordtempo ten grave gedragen en wie vandaag de dag een element nodig heeft voor zijn platenspeler die moet al naar de speciaalzaak. Nadat de eerste stappen op het CD gebied was gezet verschenen er in rap tempo andere toepassingen. Het laatste op dit gebied is de video-CD, waarbij films kant en klaar op CD geplaatst kunnen worden en waarbij een veel en veel betere kwaliteit behaald wordt als bij de traditionele voor- bespeelde videoband die waarschijnlijk, zeker als men de Video-CD ook weer tot een succes weet te maken in no-time van de markt verdwenen is. Momenteel zijn er zoveel CD-standaarden dat de gemiddelde gebruiker door de bomen het bos niet meer ziet. Red Book - CD-DA """""""""""""""" De CD-standaard voor digitale audio (CD-DA) is te vinden in het z.g Red book. Hierin zijn alle technische specificaties inzak de registratie en foutcorrectie van de CD opgenomen. Het is een boekwerk dat tevens de basis vormde voor allerlei andere standaarden die ook allemaal weer in de vorm van een 'kleur' boek worden beschreven. Zoals we al eerder uitgelegd hebben bestaat de informatie op een CD uit een spiraalvormige struktuur van putjes in een transparante drager van polycarbonaat geperst. Hierop wordt vervolgens een reflecterende aliminiumlaag aangebracht die op zijn beurt weer wordt voorzien van een beschermende laklaag. Als laatste brengt men een opdruk in de vorm van een etiket met gegevens over de CD aan. De eigenlijke informatie van een CD is opgeborgen in de putjes, de ruimte tussen 2 van deze putjes wordt een eilandje genoemt waardoor de spiraal uiteindelijk bestaat uit een grote hoeveelheid putjes en eilandjes, of zoals het uiteindelijk is uit nullen en enen. Tijdens het gebruik van een CD wordt de spiraal vanuit het centrum van de disk door een laser afgetast en omdat de opnemer in het laser-loopwerk het verschil kan detekteren tussen het licht dat door een putje of een eilandje wordt gereflekteerd, kan de informatie van de CD worden teruggelezen. De spiraal op de CD is onderverdeeld in 3 sekties; de lead-in, de data en lead-out. Om de ruimte op een CD optimaal te kunnen benutten wordt de spiraal met een constante snelheid uitgelezen. Het toerental waarmee de CD draait is daarom afhankelijk van de positie van de laser. In het stuk van de CD waar de data opgeslagen ligt kan de snelheid van de CD varieeren van 197 t/m 539 omwentelingen per minuut. De data op de audio-Cd bevat alle informatie over geluiden die erop staan in de z.g 16 bit kwaliteit. Yellow Book - CD-ROM """""""""""""""""""" Nadat Philips en Sony de audio-CD tot een groot succes hadden weten te maken was het wachten op de volgende toepassing. Die liet niet lang op zich wachten en kwam tot ons in de vorm van de CD-ROM. Men kreeg in de gaten dat de CD bij uitstek geschikt was om grote hoeveelheden data op te parkeren, in eerste instantie in de vorm van muziek, maar de gedachte dat elke vorm van data daarvoor gebruikt zou kunnen worden nam snel vaste vorm aan. De CD-ROM werd op de markt gebracht met als doel om uiteindelijk het gebruik van magnetische media zoals floppy's voor eens en altijd naar het hiernamaals te verwijzen. Het is zeker niet ondenkbaar dat de eerstkomende generatie computers doodgewoon geen diskdrive meer bezitten in de vorm zoals wij die kennen. De flop heeft zo zijn langste tijd gehad. Voordelen om software uit te brengen op CD zijn er volop; de kostprijs van de CD is (inmiddels) laag, de opslagcapaciteit is hoog en de duurzaamheid van de informatie is groot. Het grote nadeel op dit ogenblik is nog dat we de CD-ROM alleen maar kunnen uitlezen en nog niet in staat zijn om er ook op te schrijven. CD-ROM moest kompatibel blijven met de audio-Cd, dus werd er ook bij CD-ROM gebruik gemaakt van een grote spiraal. Door allerlei technische zaken is echter de snelheid waarmee data overgedragen kan worden nog steeds relatief laag, bij een standaard CD-ROM ligt deze snelheid op 150 Kb per seconde, terwijl van b.v een harddisk verwacht mag worden dat deze transfersnelheid de 1 MB per seconde overtreft. We weten inmiddels van het verschijnen van nieuwe CD-ROMS die 2,3 en zelfs viermaal deze snelheden weten te halen en naar verwachting zal deze snelheid de komende jaren flink oplopen met als uiteindelijk resultaat dat de 1 MB per seconde ver overtroffen zal worden. In het Yellow book staat wederom alle technische specificaties waaraan een CD-ROM moet voldoen. Informatie over computerdoeleinden, waarvoor de CD-ROM over het algemeen gebruikt wordt zal men tervergeefs zoeken in dit boekwerk. Vandaar dat later de ISO-9660 standaard werd geintroduceerd door de z.g High-Sierra Group. Sedert medio 1988 is deze standaard DE standaard voor CD-ROM. On deze standaard wordt de bestandsstruktuur beschreven die gebruikt wordt bij PC's en die daarna de basis was voor latere standaarden voor andere machines. Green Book - CD-I """"""""""""""""" In 1986, nog geen jaar na de introductie van de CD-ROM werd de Compact Disc Interactive (CD-I) aangekondigd, waarvan de complete beschrijving te vinden is in het z.g Green book. Het essentiële verschil tussen CD-I en CD-ROM is dat bij de specificatie van CD-I ook een complete beschrijving wordt gegeven van de hardware die nodig is om de CD-I software te kunnen gebruiken. Ook geeft het groene boek informatie de struktuur van de CD-I schijf, alsmede hoe full-screen video die met Mpeg1 gekodeerd is aan CD-I kan worden toegevoegd. Dit systeem noemt men 'Digital video on CD-I' en is als optie Bij CD-I verkrijbaar. Orange book - CD-MO/WO """""""""""""""""""""" De Compact Disc Magneto Optical (CD-MO) of Write Once (WO) worden gespecifi- ceerd in het Orange book. Met deze techniek is het gebruik van CD opeens veel en veel interessanter geworden, met behulp vaneen speciale CD-schrijver kan op die manier b.v een kleine serie van een CD geproduceerd worden. Met de CD-MO is het mogelijk de informatie die op een CD staat meedere malen te herschrijven. Bij de CD-WO heeft men slechts eenmalig de mogelijkheid de CD met data te beschrijven. Na afloop kan de inhoud van dergelijke CD's niet meer gewijzigd worden. De CD-MO heeft een magneto-optische laag waarin de informatie op een heel andere wijze wordt opgeslagen dan bij een gewone CD het geval is. Het leesgedeelte van de laser herkent bij dit soort CD een verandering in de polarisatie richting van het laserlicht waardoor er voor het schrijven en lezen van deze CD een speciaal loopwerk nodig is. CD-WO, ook wel omschreven als CD-R kent 3 verschillende statussen. Zo'n CD is onbeschreven, gedeeltelijk beschreven of vol beschreven. Net als de CD-MO bevat ook de CD-WO een speciaal voorbeschreven spoor met informatie die nodig is voor de tracking en timing. De CD-WO bevat een ichtabsorberende laag waarvan tijdens het beschrijven met een speciale laser de reflektie-eigenschappen worden veranderd. Met een CD-WO zijn CD's te maken die compatible zijn met het rode, gele en groene boek. In principe kunnen zij worden afgespeeld op iedere conventionele CD- speler of CD-ROM drive. De CD-WO standaard maakt ook het gebruik van meerdere partities (multi-sessie) op een CD mogelijk. Zo'n CD bevat dan meerdere sessies (opnamestukken) die allemaal hun eigen lead in en lead out bezitten. Het uitlezen van dergelijke sessies is alleen mogelijk met een drive die daar speciaal voor ontworpen is. In de praktijk is het zo dat ongeveer 90% van de huidige spelers aan deze eis voldoet. CD-Bridge """"""""" Om een brug te slaan tussen de CD-I en het (hier niet besproken) CD-ROM-XA standaard is het CD-Bridge formaat ontwikkeld. Door een gewijzigde aanpak kan de daarmee ontwikkelde schijf gebruikt worden in een CD-I speler, maar ook in een computer met een CD-ROM XA loopwerk. Een duidelijk voorbeeld van CD-Bridge is de Photo-CD Photo-CD """""""" Een standaard die door Philips en Kodak werd ontworpen. Deze CD's zijn geschikt voor het opslaan van foto's die met een hoge resolutie gedigitaliseerd zijn. Deze foto's kunnen dan op een computer beeldscherm of televisie getoond worden. Ook het verder bewerken van de platen als bestand en het afdrukken op papier behoren tot de mogelijkheden. De Phot-CD die u bij de fotograaf laat maken zal in de meeste gevallen een CD_WO zijn. De standaard versie van de Photo-CD gaat uit van 35 mm opnamen zoals die met de moderne kleinbeeld camera gemaakt worden. Deze foto's worden gedigitaliseerd met een resolutie van 3782 X 2048 pixels. Het bestand wordt op de CD in 5 deelbestanden opgedeeld: Base/16, Base/4, Base, 4XBase en 16XBase. Door de gebruikte compressie techniek passen er op een Photo-Cd tot 100 foto's. White Book - Video CD """"""""""""""""""""" Deze laatste ontwikkeling op Cd gebied is ontwikkeld voor de opslag van full-motion Full-screen video. De beelden op een dergelijke CD zijn gekodeerd volgens het MPEG-1 formaat. op een gewone 12 cm CD kan langs deze weg 74 minuten aan digitale video worden opgeslagen. CD-VIDEO """""""" Om het nu voor de consument heel duidelijk te houden is er zowel een VIDEO-CD als een CD-VIDEO op de markt, de 2e is een nieuwe norm, de eerste is een al weer wat ouder formaat waarmee men 5 tot 6 minuten analoge video op CD kan opslaan en die daarmee eigenlijk in het muziekgebeuren enige succes heeft gehad. Wanneer men een dergelijke CD vervaardigt is die eigenlijk door zijn beperking alleen maar geschikt om een liedje te laten horen en de daarbij behorende video-clip te tonen. Qua audio mogelijkheden was deze CD beperkt tot 20 minuten. Kortom, de ene CD is nog lang de andere niet. De CD zal niet meer weg te denken zijn uit onze maatschappij, de kosten worden steeds lager, de mogelijkheden steeds groter. Totdat er een weer beter en groter systeem op de markt verschijnt zullen wij moeten leven met de zilveren schijfjes.