WALKI NA FRONCIE WSCHODNIM. 1. Dziaīania wojenne w Prusach Wschodnich. Kiedy w sierpniu 1914 r. waūyīy siė losy na fron- cie zachodnim, Francja zaūādaīa od Rosji podjėcia dzia- īaļ wojennych przeciw Niemcom. 15 sierpnia 1914 r. dwie armie rosyjskie uderzyīy na Prusy Wschodnie. Armia dowodzona przez gen. Alek- sandra Samsonowa posuwaīa siė od poīudnia, znad Narwi, w kierunku Dziaīdowa. Armia gen. Pawīa Rennenkampfa uderzyīa na Prusy Wschodnie od strony Wilna, ze wschodu. Dowództwo wojsk niemieckich w Prusach Wschodnich objāī gen. Paul Hindenburg. W koļcu sierpnia dowodzone przez niego wojska pokonaīy armiė gen. Samsonowa pod Tannenbergiem, w pobliūu historycznego Grunwaldu. Do niewoli niemieckiej dostaīo siė 90 tyō. ūoīnierzy rosyjskich, a dowodzācy gen. Samsonow popeīniī samo- bójstwo. Naczelne dowództwo niemieckie wzmocniīo siīy w Prusach Wschodnich oddziaīami ōciāganymi pospiesznie z frontu zachodniego. We wrzeōniu Niemcy rozbili armiė gen Rennenkampfa w rejonie jezior mazurskich. Pomimo klėski dziaīania rosyjskie odciāūyīy front zachodni. Przyczyniīy siė do niepowodzenia niemieckiego w bitwie nad Marnā, gdzie zabrakīo Niemcom oddziaīów przerzuconych do obrony Prus Wschodnich. Ofensywa przyniosīa jednak dotkliwe straty Rosji, która utraciīa w trakcie nieudolnie prowadzonych dzia- īaļ swoje najlepsze puīki gwardii i znacznā liczbė dziaī. 2. Dziaīania wojenne na ziemiach polskich. Przez ziemie polskie przebiegaīa zachodnia granica Cesarstwa Rosyjskiego. Od poīowy XIX w. Rosjanie zbudo- wali na naszych ziemiach wiele twierdz. Miaīy one osīa- niaź mobilizacjė i koncentracjė wojsk rosyjskich. W leūācej na lewym brzegu Wisīy czėōci Królestwa Pols- kiego, pozbawionej powaūniejszych przeszkód naturalnych, Rosjanie zostawili niewielkie siīy osīonowe. W pierwszych dniach wojny Niemcy bez przeszkód wkroczyli do Królestwa, zajmujāc Kalisz i Czėsochowė. W celu sterroryzowania ludnoōci Królestwa, Kalisz zos- taī ostrzelany ogniem artylerii i spalony bez ūadnego powodu przez wkraczajāce oddziaīy niemieckie. Takūe i wojska austro-wėgierskie odnosiīy sukcesy w poczāt- kowych dziaīaniach przeciwko wojskom rosyjskim w Królestwie Polskim. Wkrótce jednak nastāpiīo uderzenie rosyjskie na Galicjė Wschodniā. 3 wrzeōnia 1914 r. Rosjanie zajėli Lwów. Ofensywa rosyjska rozwijaīa siė nastėpnie w kie- runku przeīėczy w Karpatach Wschodnich, którymi wojska rosyjskie chciaīy przedostaź siė na Wėgry. Dalsze dzia- īania wojsk rosyjskich w Galicji doprowadziīy do oblė- ūenia potėūnej twierdzy przemyskiej, zdobycia Jarosīa- wia, Rzeszowa i dalszych terenów aū po Biecz. Austriakom, ponoszācym w Galicji klėskė za klėskā, przyszli z pomocā Niemcy. W wyniku jednoczeōnie podjėtej ofensywy, niemieckiej ze ōlāska i austriac- kiej od strony Krakowa, zostaīy zajėte Īódś i Piotrków. Linia frontu zbliūyīa siė do Warszawy. Wojska rosyjskie zostaīy wyparte z Wėgier na przeīėcze karpackie, a w Ga- licji na liniė rzeki San. W koļcu paśdziernika 1914 r. wojska rosyjskie pod- jėīy kontrofensywė. Odzyskaīy Īódś i Piotrków w Kró- lestwie Polskim, w Galicji zbliūyīy siė do umocnieļ Kra- kowa. w tej sytuacji dowództwo niemieckie rozpoczėīo kolejne uderzenie z rejonu Torunia. Po stoczeniu bitew pod Wīocīawkiem, Kutnem i Īodziā Rosjanie powstrzymali natarcie na lini rzek Bzury i Rawki, a na poīudniu Kró- lestwa Polskiego na Nidzie. Aū do wiosny 1915 r. trwaīy tam walki pozycyjne. Zaciekle walczono w Galicji, od Nowego Sācza do Krakowa. Najkrwawsze boje toczyīy siė w okolicach Limanowej. Ostatecznie front stanāī i tam - na lini Du- najca, Biaīej i od Gorlic do granicy wėgierskiej. Jednym z ostatnich sukcesów wojsk rosyjskich byīo zdobycie Przemyōla. Twierdza ta poddaīa siė 22 marca 1915 r. Do niewoli rosyjskiej dostaīo siė ponad 70 tyō. ūoīnierzy austro-wėgierskiej zaīogi Przemyōla. 3. Bitwa pod Gorlicami. Od tej bitwy rozpoczėīa siė 2 maja 1915 r. ofensywa paļstw centralnych (tak nazwano koalicjė Niemiec i ich sojuszników) na froncie wschodnim. Po dwóch dniach hura- ganowego ognia artyleryjskiego przeīamano tam obronė ro- syjskā. 3 czerwca 1915 r. Austriacy odzyskali Przemyōl, a 22 czerwca wkroczyli do Lwowa. Latem 1915 r. nastāpiī odwrót Rosjan z Królestwa Polskiego. 30 lipca wojska austriackie zajėīy Lublin. 5 sierpnia, po wycofaniu siė Rosjan, wojska niemieckie wkroczyīy do Warszawy. Wkrótce padīy twierdze w Modlinie i w Brzeōciu nad Bugiem. Na póīnocnym odcinku frontu Niemcy zajėli Wilno i Grodno. Jesieniā 1915 r. front wschodni ustabilizowaī siė. Ciāgnāī siė na ogromnej przestrzeni od Zatoki Ryskiej poprzez Dyneburg, Piļsk do Tarnopola. Rosjanie utracili wtedy obszar 40 tyō. km kwadratowych, olbrzymiā liczbė ūoīnierzy i sprzėtu. Pod wraūeniem tej klėski car Mikoīaj II odwoīaī Wielkie- go Ksiėcia Mikoīaja Mikoīajewicza ze stanowiska Naczel- nego Wodza i sam, mimo braku kwalifikacji, objāī dowo- dzenie wojskami rosyjskimi. 4. Ofensywa Brusiīowa. Latem 1916 r., gdy toczyīy siė wyniszczajāce boje na froncie zachodnim, Rosjanie podjėli kolejnā ofensywė przeciwko wojskom paļstw centralnych. Na froncie póīnocnym, ofensywa w kierunku Wilna zakoļczyīa siė niepowodzeniem rosyjskim. Na froncie poīudniowo-zachodnim dziaīania rosyjskie, pod dowód- ztwem gen. Aleksego Brusiīowa, zmusiīy wojska austro -wėgierskie do odwrotu. Po zajėciu Bukowiny przed wojs- kami rosyjskimi znów otworzyīa siė moūliwoōź przedarcia siė na tereny wėgierskie. Ofensywė Brusiīowa powstrzy- maīy w sierpniu 1916 r. jednostki niemieckie, pospiesz- nie ōciāgniėte z frontu zachodniego.