Maîo które ze zwierzât ma w naszym krëgu kulturowym równie zîâ passë jak nietoperze. W ikonografii chrzeôcijaïskiej diabîy sâ przedstawione z ich skrzydîami i (czësto) twarze diabîów inspirowane sâ pyskiem tego zwierzaka. Inkwizycja paliîa na stosach ludzi, w których gospodarstwacah nietoperze zakîadaîy kolonie, majâc to za bezdyskusyjny dowód konszachtów z ciemnymi mocami. Ludnoôê Europy nazywaîa nietoperze "ptakami czarownic" i byîa ôwiëcie przekonana, ûe nietoperze wysysajâ ludziom krew a krowom mleko, no a ponadto z luboôciâ wkrëcajâ sië ludziom we wîosy, od czego nieszczëônicy ci wariujâ.

Nawet w czasach wzglëdnie juû wspóîczesnych ówczeôni biologowie "dokîadali" nietoperzom piszâc, ûe jest to zwykîa mysz ze skrzydîami i w ogóle "skundlony mieszaniec pozbawiony wszelakiego piëkna".

Tymczasem w innych krëgach kulturowych nietoperze cieszyîy sië sporym powaûaniem. W jëzyku chiïskim sîowo "fu" oznaczaîo m.in. szczëôcie, powodzenie, umiejëtnoôê i... nietoperza. Dla Chiïczyków byî on bowiem symbolem tych wszytkich cnót.

W mitologii Indian prekolumbijskich nietoperz jest jednym z gîównych bóstw. W staroûytnym Egipcie darzone byîy boskâ czciâ, jako wysîannicy bogów, o czym ôwiadczâ m.in. zachowane w grobach faraonów mumie tych zwierzât. W Indiach andal sâ uwaûane za zwierzëta ôwiëte.

Nawet w Europie (np. w Karpatach) ûyîy izolowane grupy ludzi uwaûajâcych nietoperze za zwierzëta przynoszâce szczëôcie. Inna sprawa, ûe to uznanie objawiane byîo poprzez... przybijanie nietoperzy do drzwi domów, by owo przenoszone przez nich szczëôcie pozostaîo w obejôciu.

Przypatrzmy sië nietoperzowi: jest to jedyny ssak obdarzony moûliwoôciâ aktywnego lotu (inne ssaki latajâce w rodzaju wiewiórki - polatuchy mogâ co najwyûej dokonywaê kontrolowanych - albo i nie - ôlizgów).

Skrzydîa nietoperze zbudowane sâ z dwóch warstw ôliskiej i elastycznej nagiej skóry. Skóra rozpiëta jest na czterech wydîuûonych palcach koïczyn przednich i przyczepiona do boku ciaîa (na grzbiecie skrzydîa pozostaî szczâtkowy piâty palec). Oprócz tego nietoperz ma bîony pomiëdzy ogonem a tylnimi nogami, peîniâcâ rolë ogona i zwiëksza powierzchnië noônâ skrzydeî.

Oprócz skrzydeî i bîon caîe ciaîo pokryte jest sierôciâ (nie piórami!). Ciekawostkâ jest to, ûe nietoperz nie umie startowaê z ziemi (jak kaûdy ptak). Musi mieê jakâô gaîâú czy skalny wystëp, na którym moûe zawisnâê i potem odbiê sië do startu (zatem w pierwszych uîamkach sekundy nie jest to lot a upadek). Stâd nawet polowanie na owady nietoperz dokonuje "w przelocie", îapiâc owady albo w powietrzu albo z niesamowitâ precyzjâ przemykajâc sië tuû nad ziemiâ i porywajâc ofiarë jednym kîapniëciem szczëk. Co wiëcej nietoperze prwoadzâ nocny tryb ûycia i czësto polujâ w jaskiniach praktycznie pozbawionych dostëpu ôwiatîa. Jak wiëc one to robiâ? Jak sobie radzâ?

Aby tego dokonaê nietoperz wyposaûony jest w doskonaîy system nawigacyjny, oparty na zbliûonej zasadzie co sonar i radar, ale nieporównanie doskonalszy od wspóîczesnych wytworów ludzkiej techniki. Tylko delfin moûe nie mieê kompleksów w szrankach z systemem echolokacji nietoperza.

System ten oparty jest na ultradúwiëkach. Nietoperz lecâc wydaje przez caîy czas serie pisków o bardzo wysokiej aplitudzie, niesîyszalnej dla ludzkiego ucha. Specyficznie uksztaîtowany pysk i nos speîniajâ rolë anteny kierunkowej, wysyîajâcej wâskâ skoncentrowanâ wiâzkë dúwiëków w dokîadnie wyznaczony rejon. Dúwiëki te po dobiciu od przeszkód powracajâ do potëûnych uszu nietoperza, skupione dodatkowo przez odpowiednio wyprofilowanâ czaszkë (stâd wîaônie niesamowity wyglâd pyska nietoperza, majâcy jednak caîkowicie "uûytkowe" podîoûe).

Na podstawie intensywnoôci odbiê, czasu z jakim echo powraca do uszu, oraz zaîamaï i specyficznych wytîumieï dúwiëków nietoperz orientuje sië w poîoûeniu przeszkód z dokladniâ mierzonâ w milimetrach! Podczas przeprowadzonych testów nietoperze bez najmniejzej trudnoôci wymijaîy porozpinane w caîkowicie zaciemnionym pokoju ûyîki o przekroju 0, 2 mm! O takiej precyzji moûemy tylko marzyê...

Co wiëcej nietoperze potrafiîy teû odróûniaê ûywe (a unieruchomione) owady od ich plastikowych atrap oraz od martwych owadów! Naukowcy podejrzewajâ, ûe nietoperze potrafiâ za pomocâ echolokacji zidentyfikowaê czy dany obiekt... oddycha (?!) lub teû potrafiâ rozpoznaê zaîamanie wiâzki dúwiëków na poduszcze powietrznej wytworzonej przez wibrujâce skrzydîa owadów. Nie ma tu mowy o usîyszeniu trzepotu skrzydeî owada, poniewaû nietoperze z luboôciâ polujâ na êmy, których lot jest bezdúwiëczny.

Stâd opowieôci o wkrëceniu sië we wîosy moûemy wîoûyê miëdzy bajki. Sâ równie prawdopodobne co szansa na zderzenie sië samochodu prowadzonego przez zawodowego kierowcë z egipskâ piramidâ!

Niektóre owady wytworzyîy nawet specjalne systemy obronne przed "echolokatorami" nietoperzy. Jeden z gatunków ciem (êmów?) potrafi skutecznie rozpraszaê emitowane ultradúwiëki za pomocâ specjalnie w tym celu wytworzonych wîosków na swym ciele (czyli sâ to êmy z gatunku "stealth"), dziëki czemu nietoperz nie jest w stanie precyzyjnie zlokalizowaê ofiary. Inna êma ma z kolei "zamontowane" specjalne czujniki, które - gdy natëûnie ultradúwiëków niebezpiecznie wzrasta automatycznie ustawia jej skrzydîa w poîoûenie, które sprawia, ûe êma ostro pikuje ku ziemi. No ale jak widaê nietoperze z gîodu nie ginâ, wiëc mimo wszystko jakoô sobie dajâ radë.

Na ôwiecie istnieje obecnie oonad 1000 znanych gatunków nietoperzy. Najmniejszy z nich z îatwoôciâ zmieôciîby sië do pudeîka z zapaîkami i waûy 2 gramy. Najwiëkszy ma wprawdzie skrzydîa o rozpiëtoôci rzëdu 2 m ale waûy caîe 1000 g (1 kg!). W nazwie ma krwioûercze sîowo "vampyre" ale ûywi sië wyîâcznie owocami. Ûyje na malajach.

W Polsce ûyje 21 gatunków nietoperzy. Ich nawiëksze skupisko znajduje sië w tzw. Miëdzyrzeckim Terenie Umocnionym, w wielkich podziemnych labiryntach poniemieckich umocnieï. Ûyje tam 30.000 osobników z 12 gatunków. W Europie nietoperze zapadajâ w sen zimowy (gîówkâ w dóî, a jakûe!) trwajâcy mniej wiëcej od paúdziernika do marca.

Czym ûywiâ sië nietoperze? Otóû w ogromnej wiëkszoôci owadami i owocami. Jeden nietoperz o masie niecaîego 1 dkg potrafi w ciâgu nocy zjeôê 1000 komarów, zaô duûa kolonia 20.000.000 nietoperzy poûera w jednâ noc 100 ton owadów. Niby nieduûo ale sto ton to kilkaset milionów osobników, z których po paru dniach robiâ sië miliardy...

Ûywiâce sië owocami latajâce zwierzaki potrafiâ w ciâgu jednej nocy porozsiewaê ich nasiona w promieniu wielu wielu kilometrów, przy okazji zapylajâc tak miîe ludziom roôlinki jak palmy daktylowe, bananowce, figi i mango. Niektóre z tych gatunków roôlin sâ zapylane WYÎÂCZNIE przez nietoperze.

Istnieje natomiast jeden (sîownie: JEDEN) gatunek nietoperzy ûywiâcy sië krwiâ zwierzât. Ma on niecaîe 5 g masy i raczej nie przepada za ludzkâ krwiâ, preferujâc bawoîy, krowy i inne duûe roôlinoûerce. No ale jeôli nie ma nic lepszego to czasem skubnie i czîowieka.

Wampir ten ûyje w Ameryce Poîudniowej. Krew pobiera przecinajâc skórë ofiary zëbami tak ostrymi i tak maîymi, ûe ta praktycznie nic nie czuje. W rankë wstrzykuje ôlinë zawierajâcâ skîadnik znieczulajâcy i przeciwdziaîajâcy krzepniëciu krwi. Dziëki temu z minimalnej ranki wypîywa parë kropel krwi, co wystarcza nietoperzowi do zaspokojenia gîodu. Krew zresztâ zlizuje a nie wysysa. Naturalnie jeôli ktoô sië uprze i zaônie w jaskini, bëdâcej siedzibâ duûej kolonii nietoperzy, to moûe sië wtedy juû wiëcej nie obudziê, no ale jak ktoô chce popeîniê samobójstwo w wyjâtkowo gîupi sposób, to moûe to wypróbowaê.

Jak widaê nietoperz to zwierzak poûyteczny i wbrew przesâdom praktycznie nieszkodliwy, a nawet co wiëcej - wrëcz fascynujâcy. Moûe by wiëc tak zmieniê wierszyk Gaîczyïskiego o wróbelku (cytujë z pamiëci!):

(...) "bo wróbelek to jest nasz druh szczery...
wiëc kochajcie dziewczyny wróbelka,
kochajcie do jasnej cholery! "

na "bo nietoperz to jest nasz druh szczery"? Co wy na to?

- wklepaî MARQUIS -