Shuttle the Sim I stnieje wiele symulatorów lotu. Sć one mniej lub bardziej dopracowane, przez co sć mniej lub bardziej realistyczne. O ile uzyskanie efektu przecićţenia czy teţ zrobienie korkocićgu jest w warunkach domowych niemoţliwe, o tyle wierne odtworzenie samolotu, jego wnętrza i urzćdzeń technicznych nie jest rzeczć nie do zrobienia. Tymczasem zamiast deski rozdzielczej mamy na ekranie widoczny jakiő przyrzćd rodem ze őmieciarki, który z dokîadnoőcić ± 14 cali informuje amatora silnych (i szybkich jak wektorówka) wraţeń czy jeszcze ţyje czy teţ jest juţ sztywny. Nie będę wspominaî o ksztaîcie samolotu, który przypomina pęk losowo wyőwietlonych kresek a jego ruch odbywa się po kwadracie. Na szczęőcie nie kaţdy symulator musi tak wyglćdaç. Istniejć programy naprawdę bardzo dobrze i precyzyjnie opracowane, co w poîćczeniu ze znoőnć grafikć i dűwiękiem daje wręcz niesamowity efekt. Do grona takich programów z pewnoőcić naleţy Shuttle. Niesamowita dokîadnoőç w odtworzeniu wnętrz i urzćdzeń wahadîowca powićzana w jednć caîoőç z autentycznymi misjami przyczyniîa się do zajęcia czoîowej pozycji wőród najlepszych symulatorów. Do poprawnego dziaîania programu wymagany jest 1 MB pamięci (najlepiej Chip). Wskazane jest teţ posiadanie twardego dysku (ze względu na fakt, iţ Shuttle pochîania 2 dyskietki), jednak nie jest to konieczne. Dobrym rozwićzaniem będzie instalacja programu do pamięci, wymaga to jednak posiadania ok. 3 MB RAM. Shuttle dziaîa na kaţdym modelu Amigi. Osobiőcie testowaîem go na A 500 (1 i 3 MB) i na Amidze 1200 HD. Po zaîadowaniu programu i wybraniu wersji językowej ukazuje się zgrabny rysunek wahadîowca a nad nim menu programu. Z menu Orbiter moţemy puőciç przydîugawe Running Demo, które po krótce naőwietli o co w tym wszystkim chodzi, bćdű teţ ustawiç podstawowe parametry gry - Game Setup. Po wybraniu Game Setup moţna ustawiç: - Start Position - czyli od którego momentu chcemy kontynuowaç lot - Timer Advance - przyspieszenie czasu (bardzo przydatne) - Time Skip Set - jak dîugo ma dziaîaç przyspieszenie - Detail Compexity - jakoőç grafiki, poziom odtwarzania szczegóîów i detali. - Help Level - poziom trudnoőci (radzę Full on Auto) - Set Time of Day - ustalenie pory dnia W menu Log mamy do dyspozycji: - Create Log Disk - przystosowanie dysku do zapisu stanu gry (dysk musi byç sformatowany) - New Log - zapis stanu gry pod nowć nazwć - Reload - îadowanie stanu gry W menu Info znajdziemy szereg informacji o wahadîowcu i jego poszczególnych elementach. W menu Site moţemy się przyjrzeç stanowisku startowemu (Launch Site) i lćdowisku (Landing Site), z którego będziemy korzystaç w najbliţszej misji. W menu Missions moţemy wybraç misję, którć chcemy wykonaç. Pierwszć z nich (jakć naleţy wykonaç aby przejőç do następnej) jest misja ALT (747) oznaczona jako Next Mission. W tym miejscu muszę przedstawiç doőç duţć garőç informacji, bez których znajomoőci latanie w Shuttle`u nie tylko pozbawione jest sensu, ale jest wręcz niemoţliwe. Zatem cierpliwoőci. Dnia 26 lipca 1972 r. NASA zleciîa firmie North American Rockwell budowę dwóch orbiterów OV-101 i OV-102. OV-101, który otrzymaî nazwę Enterprise nie byî przeznaczony do lotów w kosmos. Jego zadaniem byîo przejőcie programu prób, tak aby następny wahadîowiec (OV-102) mógî po zakończeniu budowy rozpoczćç loty na orbitę okoîoziemskć. Pierwszy program prób miaî dotyczyç ostatniej fazy lotu atmosferycznego wahadîowca: podejőcia i lćdowania. Program ten oznaczony skrótem ALT °09 (Approach & Landing Test) w zwićzku z faktem, iţ orbiter musiaî byç uprzednio wyniesiony na wysokoőç rzędu 4,5 - 8,5 km wymagaî zastoso- wania w miarę niezawodnego őro- dka transportu o duţej noőnoőci. Őrodkiem takim okazaî się byç Boeing 747 zakupiony przez NASA od American Airlines za sumę 15 mln dolarów. Sama przebudowa Boeinga na nosiciel SCA (Shuttle Carrier Aircraft) pochîonęîa 30 mln $. W ramach tych prac wzmocniono konstrukcję, zamontowano wsporniki sîuţćce do poîćczenia orbitera i pionowe powierzchnie na statecznikach poziomych (w celu zwiększenia statecznoőci) oraz wymontowano fotele pasaţerskie z wnętrza samolotu. Pierwsza seria prób programu ALT polegaîa na rozpędzeniu na betonowym pasie lotniska w Edwards zespoîu nosiciela i orbitera. Podczas trzech prób uzyskano prędkoőci 139, 222 i 250 km/h. Przy ostatniej próbie podwozie Boeinga uniosîo się 1,5 m nad powierzchnię pasa. Trzy dni póűniej, 18 lutego 1977 r. zespóî Boeinga 747-SCA i Enterprise waţćcy 265 ton oderwaî się od ziemi i wykonaî ponad dwuminutowy lot. Następne próby miaîy na celu zbadanie zjawiska drgań oraz statecznoőci zespoîu nosiciel - orbiter. Zasymulowano takţe awarię silnika, nieudane podejőcie, lćdowanie awaryjne oraz odîćczenie orbitera od Boeinga. Druga faza programu ALT obejmowaîa bierne próby zaîogowe. Podczas ich trwania orbiter miaî byç wcićţ poîćczony z nosicielem, ale za sterami zasiadali astronauci, a większoőç instalacji pokîadowych byîa wîćczona. Pierwszy lot tej serii odbyî się 18 czerwca 1977 r. Zaîogę stanowili astronauci Fullerton i Haise. Lot odbywaî się na wysokoőci 4,5 km z prędkoőcić 335 km/h. Podczas 55 minut i 46 sekund badano wibracje i odksztaîcenia konstrukcji oraz przeprowadzono próby giroskopów i hamulców aerodynamicznych. Dziesięç dni póűniej astronauci Engle i Truly wykonali podobne próby a następnie zasymulowali samodzielne lćdowanie orbitera z wykorzystaniem automatycznego systemu sterowania oraz danych z naziemnego mikrofalowego systemu lćdowania. W trzecim locie Fullerton i Haise zasymulowali beznapędowe podejőcie orbitera do lćdowania. Trzecia faza prób ALT miaîa na celu wykonanie samodzielnych lotów i lćdowań orbitera. 12 sierpnia 1977 r. Boeing 747-SCA uniósî Enterprise z pasa startowego bazy Edwards. Po 46 minutach na wysokoőci 7 km rozpoczęto manewr odîćczania. W 20 s po rozîćczeniu Haise i Fullerton wyrównali lot do wysokoőci 6 km i przy prędkoőci 500 km/h wykonali dwa zakręty ze zniţeniem. W poczćtkowej fazie samodzielnego lotu jeden z pokîadowych komputerów firmy IBM poszedî z dymem (nic dziwnego), co jednak nie wpîynęîo na przebieg lotu (o jeden kalkulator mniej). 13 km przed lotniskiem, na wysokoőci 2 km Enterprise wszedî na őcieţkę podejőcia na pas nr 17 bazy Edwards, wyposaţony w mikrofalowy system lćdowania. Prędkoőç byîa jednak o ok. 25 km/h większa od przewidywanej i orbiter z prędkoőcić 460 km/h przemknćî nad planowanym punktem przyziemienia. Na wysokoőci 55 m, 20 s przed lćdowaniem wysunięto podwozie. Zetknięcie kóî poddwozia gîównego z ziemić nastćpiîo przy prędkoőci 400 km/h, kończćc trwajćcy 315 s pierwszy samodzielny lot Enterprise. Następny program prób oznaczony skrótem MVGVT dotyczyî fazy startu i wzlotu na orbitę okoîoziemskć, kiedy pojazd przypomina bardziej wielkć rakietę noőnć niţ samolot. Kluczowe znaczenie miaîo tu zbadanie drgań, jakim jest poddawana konstrukcja w poszczególnych fazach lotu. Następnie Enterprise przeszedî szereg prób na wyrzutni w peînej konfiguracji ze zbiornikiem zewnętrznym ET (External Tank) i rakietami wspomagajćcymi SRB. Po próbach wytrzymaîoőciowych i po próbach silników ozaczonych skrótem SSME, NASA zajęîa się rakietami wspomagajćcymi SRB i zbiornikiem zewnętrznym ET. Wykonano szeőç prób potęţnych spadochronów SRB, które po odstrzeleniu rakiet zapewniajć im îagodne lćdowanie w oceanie, a tym samym ponowne wykorzystanie w następnych lotach. Montaţ orbitera OV-102 rozpoczęto 27 marca 1975 r. Nieco póűniej otrzymaî on nazwę Columbia. Dnia 29 stycznia 1979 r. NASA podpisaîa z Rockwell International nowy kontrakt, w ramach którego wytwórnia zobowićzaîa się dostarczyç jeszcze dwa orbitery: OV-103 (Discovery) i OV-104 (Atlantis) oraz przebudowaç prototyp STA (zbudowany specjalnie dla badań wytrzymaîoőciowych) na "lotny" orbiter OV-099 (Challenger). Na poczćtku realizacji programu Space Shuttle NASA spodziewaîa się, ţe pierwszy lot kosmiczny będzie mógî nastćpiç juţ w 1978 r. W rzeczywistoőci wydarzenie to nastćpiîo 3 lata póűniej. Poőrednić przyczynć tak duţego opóűnienia byîy nękajćce NASA ograniczenia finansowe oraz kîopoty z silnikami gîównymi orbitera. Najwięcej problemów stworzyî jednak system osîony termicznej TPS (Thermal Protection System). Większa częőç pojazdu miaîa byç z zewnćtrz pokryta bardzo lekkimi pîytkami z materiaîów ceramicznych, odpornymi na wysokie temperatury powstajćce podczas wlotu w atmosferę (w okolicach silników gîównych powstaje temperatura rzędu 1500 stopni Celsjusza). W dniu 8 marca 1979 r. orbiter przetransportowano do Edwards AFB. Na powierzchni wahadîowca brakowaîo jeszcze ok. 7 800 pîytek z ogólnej liczby 34 000. Następnego dnia podczas lotu próbnego wokóî bazy Edwards zaobserwowano kilka nieprzewidzianych zjawisk. Z niewyjaőnionych przyczyn 35 pîytek odpadîo. Podobne zachowanie się elementów osîony termicznej zaobserwowano podczas przelotu na Florydę (poprzednie zdjęcie) w dniach 24-25 marca. Jak się wkrótce okazaîo przyczynć odpadania pîytek byî podkîad wykonany z nomeksowego filcu, który w wyniku bîędu w procesie technologicznym miaî zdolnoőç skupiania napręţeń na niewielkim fragmencie pîytki, co prowadziîo do jej odpadnięcia. Ostatecznie do wymiany i powtórnego montaţu nadawaîa się ok. jedna trzecia wszystkich pîytek. Nie byîo to îatwe zwaţywszy na fakt, iţ na zamontowanie pojedynczej pîytki jeden pracownik potrzebowaî 40-48 godzin. Columbia przybyîa na Przylćdek Canaveral bez ponad 3000 elementów, w tym trzech silników gîównych SSME. Póűnć jesienić 1980 r, gdy orbiter byî juţ wîaőciwie ukończony, przewieziono go do hali montaţowej VAB, gdzie zostaî poîćczony z rakietami wspomagajćcymi i zbiornikiem zewnętrznym. W dniu 29 grudnia transporter gćsienicowy przewiózî kompletny wahadîowiec na stanowisko startowe 39 A. Następnie przeprowadzono tam próbne przejőcie pojazdu na wîasne zasilanie, napeînienie i opróţnienie zbiornika ET oraz trwajćcć 20 s statycznć próbę silników gîównych stojćcej na wyrzutni Columbii. W dniu 19 marca podczas prób symulowanego startu pojazdu wydarzyî się tragiczny wypadek, w wyniku którego dwóch techników ulegîo őmiertelnemu zatruciu azotem. W pićtek, 10 kwietnia wyznaczona zaîoga misji STS-1 - astronauci Young i Crippen zajęli miejsca w kabinie wahadîowca. Tego dnia nie doszîo jednak do startu. Drobna niesprawnoőç jednego z komputerów pojazdu (w końcu to IBM) zmusiîa do odroczenia terminu rozpoczęcia lotu. W niedzielę, 12 kwietnia o godzinie 7:00 czasu wschodnioamerykańskiego, w obecnoőci okoîo miliona widzów Columbia wzniosîa się w niebo rozpoczynajćc erę pojazdów kosmicznych wielokrotnego uţytku. Pierwsza misja, jakć jest ALT (747) nie powinna przysporzyç większych trudnoőci. Po rozîćczeniu orbitera i Boeinga naleţy wypuőciç podwozie. W tym celu naleţy przejőç na stanowisko dowódcy misji (F1 lub S+F1 i wybraç panel z przyrzćdami zegarowymi) i pod przyrzćdami zmieniç poîoţenie dwóch przeîćczników Landing Gear: Arm i On. Przy ustawieniu poziomu trudnoőci gry na Full on Auto komputer sam wskazuje przeîćczniki, jakie naleţy przeîćczaç. Po rozîćczeniu nie naleţy wykonywaç zbyt ostrych manewrów, gdyţ pod orbiterem jeszcze przez pewien czas znajduje się samolot. Gdy juţ się oddali moţna rozpoczćç podejőcie do lćdowania. Ze względu na duţć wysokoőç istniejć dwie moţliwoőci: pchnćç drćţek sterowy i wytraciç wysokoőç lub przelecieç îukiem nad lotniskiem i podejőç z drugiego końca pasa wykonujćc przy tym zakręt ze zniţeniem. Osobiőcie poleciîbym pierwszć metodę jako bardziej pewnć. Istnieje jednak niebezpieczeństwo - jeţeli nie zdoîamy przyziemiç orbitera za pierwszym razem, powtórne wykonanie manewru będzie niemoţliwe (lot bezsilnikowy - wysokoőç stale maleje). Przy duţym kćcie pochylenia dziobu orbiter naleţy "wycićgaç" juţ na wysokoőci 5 km. Przyziemienie powinno nastćpiç przy prędkoőci nie większej niţ 250 mph, dlatego teţ w końcowej fazie lotu őlizgowego, w celu wytracenia prędkoőci naleţy őcićgnćç drćţek sterowy. Nie naleţy przesadzaç,aby nie przecić- °11 gnćç (nie tra- ciç z oczu ho- ryzontu!). Pas w Edwards AFB jest stosunko- wo dîugi (dno wyschîego je- ziora), dlate- go teţ przy- ziemienie na- wet w poîowie jego dîugoőci daje duţe szanse na bezpieczne zakończenie misji. W najgorszym wypadku grozi zerwanie podwozia i tumany kurzu, ale przy poprawnej prędkoőci lćdowania komputer misję zaliczy. Na poprzedniej stronie - lćdowanie Columbii po pierwszej misji orbitalnej. Druga misja - Test Launch (Kennedy) jest znacznie bardziej skomplikowana. Zanim potwierdzimy umiejętnoőç poprawnego lćdowania musimy przygotowaç caîy wahadîowiec do startu, przejőç przez etap wejőcia na orbitę, wykonaç zadanie i powróciç na Ziemię. Aby byîo őmieszniej start poprzedzony jest 24-godzinnym transportem wahadîowca na stanowisko 39 A. I tyle wypadaîoby nam czekaç, gdyby nie opcja Time Advance z menu Windows. Dzięki niej moţna skróciç czas oczekiwania do ok. 5 godzin. 24-godzinny transport wahadîowca wynika z faktu, iţ zaîadowany transporter osićga prędkoőç "aţ" 1,6 km/h. Dlaczego tak duţo ? Odpowiedű jest prosta: transporter (o masie 2 700 ton) porusza się na oőmiu gćsienicach (po dwie na kaţdy wózek). Z kolei masa jednego ogniwa gćsienicy wynosi ok. 900 kG. Wypadnie nam więc przeczekaç nockę i zaraz po wschodzie Sîońca rozpoczćç przygotowania. Poniţej przedstawiony jest ich przebieg: T-5:00:00 - personel naziemny opuszcza rejon wyrzutni przed napeînianiem zbiornika zewnętrznego T-4:30:00 - rozpoczyna się napeînianie zbiornika ciekîego tlenu T-2:50:00 - rozpoczyna się napeînianie zbiornika ciekîego wodoru T-1:50:00 - na pokîad wahadîowca wchodzi zaîoga T-1:35:00 - astronauci sprawdzajć instrumenty pokîadowe T-1:30:00 - sprawdzany jest stan kanaîów îćcznoőci z Centrum Kontroli Startu T-1:25:00 - sprawdzana jest îćcznoőç z Centrum Kontroli Misji w Houston T-1:00:00 - kontrolowany jest stan platform inercyjnych T-0:50:00 - astronauci uruchamiajć systemy chîodzenia wodć i azotem T-0:30:00 - personel naziemny opuszcza rejon wyrzutni T-0:26:00 - Podwyţszone zostaje ciőnienie wewn. kabiny w celu zbadania jej szczelnoőci T-0:24:00 - ostatnia próba îćcznoőci z Centrum Kontroli Misji T-0:21:00 - koniec testu szczelnoőci kabiny T-0:20:00 - rozpoczyna się 10-minutowa przerwa. Jest ona wprowadzona w celu nadrobienia ew. zalegîoőci T-0:19:59 - zaîoga wprowadza do komputerów plan lotu OPS1 T-0:19:00 - wprowadzenie nowego programu OPS T-0:16:00 - sprawdzenie instalacji hydraulicznej T-0:09:00 - rozpoczęcie ostatniej 10-minutowej przerwy T-0:08:59 - nadzór nad pojazdem przejmuje automatyczny sekwencer T-0:07:00 - odsunięty zostaje wysięgnik, po którym zaîoga weszîa do wnętrza pojazdu T-0:06:00 - uruchamiane sć pomocnicze jednostki napędowe APU zasilajćce instalację hydraulicznć T-0:04:30 - wahadîowiec przechodzi na wîasne zasilanie T-0:03:45 - poruszane sć powierzchnie aerodynamiczne w celu sprawdzenia instalacji hydraulicznej T-0:03:00 - dysze silników ustawiane sć w poz. startowej T-0:02:55 - zamyka się zawory upustowe zbiornika ciekîego tlenu, ciőn. w rezerwie ekspansywnej wzrasta T-0:02:30 - odsunięte zostaje ramię odprowadzania gazowego tlenu T-0:02:00 - zamknięte zostajć zawory upustowe zbiornika ciekîego wodoru, ciőn. w rezerwie wzrasta T-0:00:29 - komputery pokîadowe przejmujć kontrolę nad wszystkimi systemami pojazdu oraz samym odliczaniem. T-0:00:18 - dysze silników rakiet SRB ustawia się w pozycji startowej T-0:00:06 - rozpoczęcie sekwencji zapîonu silników gîównych w kolejnoőci: T-6,26 s - silnik nr 3 T-6,14 s - silnik nr 2 T-6,02 s - silnik nr 1 T-0:00:03 - cićg silników gîównych osićga wartoőç 90 % T-0:00:00 - godzina startu - przesyîany jest sygnaî zapîonu rakiet wspomagajćcych. Rozpoczyna się wznoszenie T+0:00:07 - wahadîowiec opuszcza stanowisko startowe. Autopilot wykonuje pierwszy manewr pojazdem T+0:02:00 - przeîćczenie sy- stemu orientacji °12 ADI/LVLH. Chwilę póűniej odîćczo- ne zostajć zuţy- te rakiety SRB, które opadajć do oceanu na spado- chronach i zo- stajć potem wy- îowione. T+0:04:20 - Negative Return Call - wahadîo- wiec nie moţe juţ awaryjnie lćdowaç - musi wejőç na orbitę T+0:06:30 - wahadîowiec prze chodzi w pîytki lot nurkowy T+0:08:50 - odrzucony zostaje zbiornik zewnętrzny, który po 50 min spala się przy wejőciu w atmosferę T+0:10:39 - wykonany zostaje manewr OMS-1. Wahadîowiec wchodzi na nowć orbitę T+0:45:00 - wykonany zostaje manewr OMS-2. Wahadîowiec wchodzi na ostatecznć orbitę. W tym momencie orbiter gotowy jest juţ do wykonywania misji. Misja Test Launch (Kennedy), która jest wiernym odtworzeniem pierwszej misji Columbii STS-1, podobnie jak Test Launch (Vandenberg) nie przewiduje wykonywania specjalnych zadań. Inaczej sprawa będzie wyglćdaç w następnych misjach, w których będziemy musieli wynieőç teleskop Hubble, czy teţ schwytaç i naprawiç uszkodzonego satelitę. Najczęőciej wynoszonym na orbitę îadunkiem o charakterze naukowym byîo zbudowane w krajach Europy Zachodniej laboratorium Spacelab. Pozostawaîo ono w îadowni wahadîowca przez caîy czas trwania misji. Standardowe elementy Spacelaba mogîy byç îćczone w róţne zestawy w zaleţnoőci od potrzeb danej misji kosmicznej. Byîy nimi moduîy ciőnieniowe îćczone z kabinć wahadîowca za pomocć tunelu, °13 odkryte palety i urzćdzenia pomocnicze - tzw. igloo. Wewnętrzne wyposaţenie moduîów ciőnieniowych byîo standardowe, a między misjami wymieniaîo się go poprzez wysunięcie caîej podîogi wraz z przytwierdzonym do niej sprzętem. W pomieszczeniach ciőnieniowych zebrana byîa aparatura wymagajćca staîego nadzoru zaîogi, a na paletach instrumenty wymagajćce szerokiego pola obserwacji lub kontaktu z otwartć przestrzenić kosmicznć. W czwartej misji naszym zadaniem będzie test plecaka manewrowego MMU. Plecak ten umoţliwia astronautom poruszanie i oddalanie się od statku na znaczne odlegîoőci bez koniecznoőci uţywania linek °14 asekuracyjnych. Pierwszy spacer kosmiczny przy uţyciu plecaka MMU przeprowadzono podczas czwartego lotu Challengera - misji 41-B. Podczas dwóch spacerów astronautów McCandlessa i Stewarta sprawdzono operacje îćczenia się z dryfujćcymi pojazdami kosmicznymi. Podczas pierwszego pobytu poza kabinć McCandless (na zdjęciu) oddaliî się od Challengera na 98 m. Póűniej na odlegîoőç 93 m oddaliî się Stewart. Po wykonaniu zadań, w celu powrotu na Ziemię z menu Action naleţy wybraç Request Landing Comms. Wszelkie operacje zostajć wtedy wstrzymane i po ew. zîoţeniu anten i manipulatora RMS drzwi îadowni zamykajć się. Wkrótce potem orbiter przechodzi na ręczne sterowanie. Za pomocć joy'a lub klawiszy kursora ustawiamy pojazd tak, aby celownik HUD'a (F2 lub S+F2) pokryî się z podwójnć zielonć kreskć (przechylenie/pochylenie równe zeru). Nie jest to zadanie îatwe, gdyţ korekcja poîoţenia orbitera odbywa się za pomocć maîych silników odrzutowych będćcych przyczynć duţej bezwîadnoőci wahadîowca. Gdy uporamy się z tym wszystkim, będziemy mogli spokojnie oczekiwaç momentu wejőcia w atmosferę. Od czasu do czasu warto sprawdziç poîoţenie orbitera, gdyţ lubi on często gubiç tor schodzenia z orbity. Przy wchodzeniu w atmosferę szczególnć uwagę naleţy zwróciç na kćt natarcia, który powinien wynosiç 28-38 stopni. Jest to szczególnie waţne, gdyţ za duţy kćt moţe doprowadziç do zbyt duţego wzrostu temperatury tarcia (wystarczy zerknćç pod spód orbitera) i w rezultacie doprowadziç do eksplozji wahadîowca. Po wejőciu w atmosferę powinno ukazaç się przed nami lotnisko. Duţa wysokoőç lotu umoţliwia wykonanie szeregu manewrów w celu dogodnego lćdowania. Etap lćdowania opisany jest wczeőniej przy misji ALT (747). Na koniec przedstawiam garőç klawiszologii. Częőç powićzanych funkcjonalnie opcji zebrana jest w Shuttle'u w tematyczne "podmenu" wybierane za pomocć klawisza Ctrl+"X". I tak w menu znajdujć się: Ctrl + W - opcje korzystajćce z okien, np. zegar misji Ctrl + Q - wyjőcie z programu Ctrl + T - kontrola czasu, przyspieszenie Ctrl + P - obsîuga/wybór panelów Ctrl + S - skok czasu, przemieszczanie w panelach Ctrl + G - obsîuga podwozia Ctrl + H - parametry gry,poziom trudnoőci Ctrl + J - manipulator RMS Ctrl + L - zapis/odczyt stanu gry Niektóre opcje sć dostępne bezpoőrednio z menu gry, np. z menu Windows, Actions, Misc. Dalej: F1........powrót do panelu S+F1......kokpit. Z niego moţemy wybraç dowolny panel F2........HUD dowódcy S+F2......HUD pilota F3........lewa częőç kabiny S+F3......prawa częőç kabiny F4........lewa, górna częőç kabiny S+F4......prawa, górna częőç kabiny F5........lewa, tylna częőç kabiny S+F5......prawa, tylna częőç kabiny F6........widok specjalny S+F6......wybór widoku specjalnego F7........teleprinter - komunikaty o przebiegu misji S+F7......widok na zewnętrzny zbiornik paliwa ET F8........widok z wnętrza MMU Alt+F8....widok na MMU F9........obraz z kamery znajdujćcej się w îadowni S+F9......widok na transporter Alt+F9....widok na Boeinga 747 F10.......widok na orbiter S+F10.....widok na lewć rakietę SRB Alt+F10...widok na prawć rakietę SRB Wszystkie widoki dostępne sć z poziomu menu Views. A co na koniec? Jedna uwaga - tak jak w rzeczywistoőci, tak i w Shuttle'u zdarzajć się katastrofy. Byç moţe őwiadczy to o realiűmie tego symulatora, a byç moţe o °15 odchyîach w programie. Bardzo îatwo o wypadek przy odîćczaniu zbiornika ET od orbitera, który znajduje się juţ na orbicie. Îatwo o wypadek przy podejőciu do lćdowania, najczęőciej na skutek przecićgnięcia. Zdarza się, ţe po starcie wahadîowiec schodzi z toru wejőcia na orbitę i wznosi się pionowo do góry, lub nie osićga orbity i eksploduje w atmosferze. W wielu przypadkach przyczyny takiego stanu rzeczy nie sć znane i w wielu przypadkach prowadzi to do zawieszenia się systemu, co nie őwiadczy dobrze o samym programie i firmie Virgin Games. Mam nadzeję, ţe to sprawka utalentowanych rodzimych piratów, którzy nie mogć się wprost powstrzymaç od pogrzebania w porzćdnej grze. Wszystkim tym, którzy przebrnęli przez tć przydîugawć i trudnć lekturę ţyczę wielu udanych misji i (nie)przespanych nocy. Ta gra naprawdę jest tego warta. ZOMO