Kaûdy, kto poglâda na spienione wodospady Niagary, pozostaje pod silnym wraûeniem ich specyficznego uroku. Jedni sâ peîni zachwytu dla tego cudu natury; inni twierdzâ, iû patrzenie na stale ten sam widok ômiertelnie ich nudzi. Wielu natomiast jest zahinotyzowanych ruchem i odgîosem pëdzâcej wody, odczuwa nieodpartâ chëê rzucenia sië w kipiâcâ otchîaï. Liczni turyôci potwierdzajâ, iû nawiedzaîa ich pokusa samozagîady, przemoûna chëc pogrâûenia sië w grzmiâcej toni.
Ômierê ma ôcisîy zwiâzek z tym zjawiskiem natury, i to nie tylko w sensie fizycznym. Neurolog-freudysta, dr Ernest Jones, który praktykowaî w latach 1908-1913 w Toronto, opublikowaî pracë na temat snów swych pacjentów. Zaobserwowaî bowiem powtarzajâcy sië w nich motyw: spienionych wodospadów i gîëbokich wirów inspirowanych Niagarâ. Byîy one - jego zdaniem - symbolami fallicznego ûycia i sromowej ômierci.
W swej ksiâûce zatytuîowanej "Essays in Applied Psycho-Analysis" Jones pisaî: "Skojarzenie Niagary ze ômierciâ, zwîaszcza samobójczâ, jest efektem niezliczonych, powtarzajâcych sië doôwiadczeï. Jednakûe nie jest juû tak powszechnie wiadome, ûe skojarzenie z narodzinami jest równie bliskie. Niagara naleûy do ulubionych miejsc, gdzie spëdza sie miodowy miesiâc. Przynajmniej w Toronto miejsce to nazywane jest "Baby City" (Niemowlëce Miasto), a to dlatego, ûe bardzo wiele poczëê datujë sië od wycieczki w okolice Wodospadu. "
W poîowie ubiegîego wieku, na dîugo przedtem, zanim Niagara staîa sië celem podróûy poôlubnych, Indianie zamieszkujâcy to terytorium mówili o wodospadach jako o symbolu ômierci. Stara legenda gîosi, ûe pewna indiaïska dziewica wolaîa rzuciê sië w kipiel, niû wyjôê za maû za czîowieka, którego nienawidziîa. Zdarzyî sië jednak cud, zostaîa bowiem uratowana przez potëûnego boga He-No, Gromowîadnego, który ma swâ siedzibë za ôcianâ Wodospadu. Zabraî dziewczynë, by z nim ûyîa.
Wspóîczesna wersja mitu mówi o piëknej dziewczynie imieniem Lewlawala, którâ ojciec - wódz Sokole Oko - posîaî w wody Niagary, skîadajâc w ofierze bogu He-No. Miaî nadzieje, iû w ten sposób skoïczy sië zaraza dziesiâtkujâca mieszkaïców indiaïskiej wioski. Ofiara okazaîa sië podwójna, bo ojciec drëczony wyrzutami sumienia, sam takûe skoczyî w nurt. Inna wersja gîosi, ûe druga ofiarâ byî kochanek Lewlawalii, który ze zîamanym sercem udaî sië w îodzi za swâ najdroûszâ.
W kaûdej z tych wersji tylko Lewlawala unika ômierci, lâdujâc w objëciach Gromowîadnego, który zadowolony z ofiary oddala cierpienie od swego ludu. Duch Lewlawali - jak powiadaja sië - czasami ukazuje sië w obîoku rozpylonej wody nad czëôciâ wodospadu zwanâ Horseshoe (Podkowa). Bywa on okreôlany jako "Mglista Panna".
Plemiona indiaïskie Seneca i Neutral, które zamieszkiwaîy ten region przed przybyciem Biaîego Czîowieka, praktykowaîy skîadanie ofiar z ludzi. Nie wiadomo, czy polegaîo to na strâcaniu ich w odmëty wodospadu. Istnieje jednak w tradycji indiaïskiej silnie zakorzenione przekonanie, ûe Niagara wabi do zguby.
"Zew Niagary" kusi do dziô. Zaskakujâco wiele osób cierpiâcych na ômiertelne choroby, zaburzenia psychiczne, a takûe ci, których los dotkliwie pokrzywdziî, odbierajâ sobie ûycie skaczâc w nurt Wodospadu. Statystyki budzâ trwogë. Ocenia sië, ûe od 12 do 15 osób rocznie skacze w nurt po kanadyjskiej stronie, zaô po amerykaïskiej - ôrednio szesnaôcie.
Jeôli dane te sâ prawdziwe, moûna przyjâê, iû okoîo trzydziestu osób rocznie znajduje ômierê w wodnej kipieli. Daje to przeciëtnie jedno samobójstwo co dwa tygodnie. Jeôli dodamy do tego drugie tyle desperatów, których udaîo sië powstrzymaê, przed rzeczywistâ lub domniemanâ próbâ odebrania sobie ûycia w wodospadzie, okazuje sië, ûe Niagara rzeczywiôcie wywiera fatalny wpîyw na ludzkie umysîy.
W massmediach nieczësto piszë sië o tym zjawisku. Najwyraúniej chodzi o to, by nie zachëcaê potencjalnych samobójców do ucieczki z tego ôwiata poprzez Niagarë. Przede wszystkim jednak daje o sobie znaê obawa, ûe ujawienie fatalnych wypadków moûe zaszkodziê interesom caîego rejonu, cieszâcego sië sîawâ oôrodka rekreacji i rozrywki w Ameryce i na ôwiecie.
O tym, co tu piszemy nie sposób znaleúê wzmiankë w ûadnym przewodniku. A przecieû tradycyjne okreôlenie Niagary jako "Ôwiatowej Stolicy Miodowego Miesiâca" moûe îatwo przeobraziê sië w odstraszajâcâ etykietkë: "Ôwiatowa Stolica Samobójstw".
Nigdy miejsce to nie dowiodîo dobitniej swej fatalnej famy niû w 1929 r, kiedy, bezpoôrednio po krachu na gieîdzie, w wodach Niagary znalazîy ômierê piëêdziesiât trzy osoby, co zostaîo odnotowane w ksiâûce pt. "Daredevils of Niagara" ("Szaleïcy Niagary"). Opublikowaî jâ w 1964 roku Andy O'Brien.
Niagara nigdy nie zawiodîa nadziei na natychmiastowe unicestwienie. Kaûdy samobóczy skok koïczyî sië tu sukcesem. Co dziwniejsze, jedna nieznana liczba tych tragerii z wszelkâ pewnoôciâ nie byîa skutkiem li tylko rzeczywistych samobójczych skîonnoôci. Jest to najbardziej mroûâca krew w ûyîach uroda Niagary. Ludzie, którzy nie majâ nawet cienia chëci, aby ze sobâ skoïczyê, mogâ znienacka przeskoczyê barierkë ochronnâ, wabieni syrenim gîosem, któremu nie sâ sië w stanie oprzeê.
Spada to na czîowieka bez ostrzeûenia. Pani Ellen King, uratowana 20 wrzeônia 1946 roku z wiru po amerykaïskiej stronie, zaprzeczyîa jakoby miaîa zamiar popeîniê samobójstwo. Nie mogîa jednak wyjaôniê, jakim cudem znalazîa sië w bystrym nurcie wody.
Oto co wspomina: "spacerowaîam brzegiem w pobliûu wyûszej katarakty po amerykaïskiej stronie, gdy nagle doznaîam zawrotu gîowy. Ryk wodospadu stawaî sië nie do wytrzymania. Wydawaîo sië, ûe woda ciâgnie mnie do siebie i zaprasza. A potem wszystko staîo sië pustkâ. Nie pamiëtam nic, aû do chwili, kiedy wiele godzin póúniej przebudziîam sië w szpitalu. Pielëgniarka musiaîa opowiedziëê mi, co sië wydarzyîo. W pierwszej chwili nie mogîam uwierzyê, ûe to prawda, wiedziaîam jednak, ûe wszystko jest moûliwe, bo wodospady zawsze mnie fasynowaîy. "
Kanadyjska aktorka Margot Kidder, która krëciîa nad wodospadem film "Supermen II", takûe odczuîa hipnotyczny powab Niagary. "To niesamowite, ale coô dosîowinie pcha cië do wody. Ona jest taka wolna, pîynie tak gîadko i wabi spokojem. "
Wychodzâcy w Toronto tygodnik Star Weekly 7 maja 1923 roku opublikowaî studium psychologiczne, majâce na celu okreôlenie typów osobowoôci podatnych na ômiertelnym powab Niagary. Przeprowadzono badanie 20 osób, z czego dziesiëê wybrano pod kâtem wysoce napiëtego, nerwowego usposobienia. Reszta uczestników testu miaîa îagodny chrakter. Kaûdy kolejno wpatrywaî sië w wodnâ otchîaï.
Ci o spokojnym usposobieniu nie odnotowali jakichô szczególnych ciâgotek, by popîynâê z nurtem. Natomiast siedmiu uczestników z grupy nerwowych ulegîo wyraúnemu wpîywowi Wodospadu. Star napisaî: "Jedna z kobiet nie byîa w stanie spoglâdaê na wodë dîuûej niû dwie-trzy minuty, bo czuîa przemoûnâ, tajemniczâ siîë, zdajâcâ sië wzywaê jâ w bîâb. Wiëkszoôê owych nerwowych uczestników eksperymentu skarûyîa sië na zîe samopoczucie podczas wpatrywania sië w kipiel, a po odejôciu w bezpieczne miejsce oddychali z ulgâ. " Na czym polega przeraûajâcy urok Niagary? - pytaîa gazeta. - Chyba ûaden inny dziw natury nie ma takiej wîadzy na tymi, którzy naï spoglâdajâ. Czy jest to szczególna forma hipnotycznego oddziaîywania, czy teû podlegajâ jej tylko umysîy niespokojne na granicy zaîamanie nerwowego?
Pewna dziewczyna, która popeîniîa samobójstwo w otchîani wodospadu, pozostawiîa nastëpujâcy list: "Te wody mnie pokonaîy. Nie mogë sië im oprzeê. Przebaczcie mi. "
Mamy tu doczynienia z przypadkiem prostodusznej, wraûliwej istoty, która odpowiedziaîa na zew ômierci, wysyîany przez subtelnâ, lecz nieustëpliwâ potëgë. Ilu ludzkich ûywotów zostaîo zdmuchniëtych za jej sprawâ w identycznych okolicznoôciach? Bez wâtpienia kilkaset. W artykule stwierdzono, ûe najlepszâ obronâ przed fatalnym powabem wodospadu jest silny umysî. Ci, którzy bojâ sië Niagary, powinni trzymaê sië od niej z daleka lub oglâdaê tylko w towarzystwie osoby odpornej na dziaîanie uroku. Oznacza to, ûe jeôli ktoô jest podatny na to dziaîanie, nie powinien zwiedzaê wodospadu w towarzystwie Dave Mundaya. 31-letni mechanik z Ontario okazaî sië nieodporny na Zew Niagary, jakkoliwiek udaîo mu sië ocaliê ûycie.
5 paúdziernika 1985 roku poszybowaî on ponad wodospadem w beczce, jako dziesiâty ômiaîek w historii, próbujâcy zmierzyê sië z kipielâ w miejscu zwanym Horseshoe.
Upadek z wysokoôci 50 metrów pozbawiî Dave'a przytomnoôci. Bolesne doôwiadczenie nie wyleczyîo go jednak z obsesji. Wróciî nad Wodospad w 1987 roku, gdzie z powodzeniem dokonaî ponowej próby pokonania Niagary w beczce. Jest jedynym, który uczyniî to dwukrotnie. Dave Munday naleûy do nielicznych, niewiarygodnie odwaûnych ômiaîków, którzy rzucili wyzwanie ômiertelnemu urokowi Niagary, by go pokonaê lub umrzeê. Przed nim dokonali tego w beczkach lub w gumowych poduchach: Annie Edson (1901), Bobby Leach (1911), Jean Lussier (1928), William Fitz Gerald (1961), Karel Soucek (1984) i Steve Trotter (1985). Trzy osoby zginëîy w pojedynku z Podkowâ: Charles Stephens (1920), George Stathakis (1930) oraz William "Red" Hill, Jr. (1951). Tylko jedna osoba przeûyîa skok w Wodospad nie w beczce lub innym ochronnym pojemniku, co okreôlone zostaîo Cudem Niagary. W 1960 roku siedmioletni chîopiec Roger Woodward, który z rozbitej îódki wpadî do wody w górnym biegu rzeki, dostaî sië w wir tuû nad brzegiem wodospadu, lecz zostaî wyîowiony przez statek wycieczkowy. Przeûyî dziëki kamizelce ratunkowej. Niektórzy przypisujâ jego cudowne ocalenie interwencji siî nadprzyrodzonych.
Przygoda Woodwarda to nie dajâcy sië opisaê horror. Natomiast to, co zrobiî Dave Mundy, byîo ziszczeniem sië marzenia caîego ûycia. On i jemu podobni przez lata wsîuchiwali sië w ryk Wszechmocnego Gromowîadcy, w uparty gîos ponaglajâcy do czynu, obiecujâcy sîawë, pieniâdze oraz nie znajâce porównania doznania ûycia po pokonaniu morderczej potëgi Niagary.
Juû w poczâtkach ubiegîego wieku linoskoczkowie, rzucajâcy wyzwanie ômierci, taïczyli na rozpiëtej w poprzek Gardzieli Niagary linie, o dziwo bezkarnie. Piekielne czeluôcie Rwâcych Wirów, którym wyzwanie rzucali liczni poszukiwacze przygód poczâwszy od 1861 roku, pochîoneîy szeôciu z nich.
Obecnie takie popisy na Niagarze moûliwe sâ jedynie na podstawie specjalnego pozwolenia wîadz Parku Niagara. Skoki do wodospadu w beczkach sâ zakazane bez wyjâtków. Kaûdemu, kto próbuje tych ryzykownych wyczynów lub sië na nie powaûy, grozi kara wiëzienia oraz grzywna od 500 do 1500 dolarów (zakîadajâc, ûe winowajca przeûyje i bëdzie mógî jâ w ogóle zapîaciê).
Wîadze niewiele wiëcej mogâ zrobiê. Zdajâ sobie sprawë, iû jeôli ktoô juû ulegnie fatalnemu popëdowi, nikt i nic nie zdoîa go powstrzymaê. Zawsze znajdâ sië tacy jak Dave Munday, gotowi wywieúê w pole czujne oko straûników. Policjanci specjalnej ochrony Parku zarówno po stronie Kanady, jak i USA, wiedzâ, ûe Wodospad i tak zbierze swe coroczne ûniwo. Na Zew Niagary zawsze ktoô odpowie.
Na podstawie Mysterious Canada opracowaîa: Graûyna Gasparska
Nieznany Ôwiat 3/94
"Wodospad odlotów"
Artykuî wklepaî dla Was Maksiu